Η ιστορία πάει κάπως έτσι: πριν από δέκα χρόνια ένας εθνομουσικολόγος από το Πόρτλαντ, ο Chris Kirkley, αποφάσισε να κάνει ένα μεγάλο ταξίδι στην Αφρική για να μαζέψει ήχους. Δεν είχε ιδέα τι τον περίμενε, πήρε μια κιθάρα και ένα φορητό μαγνητόφωνο και ξεκίνησε μια τεράστια περιοδεία διασχίζοντας όλη τη Sahel, δηλαδή τη Βόρεια και Κεντρική Αφρική, που εκτείνεται από την μία άκρη της Σαχάρας στη Σενεγάλη, μέχρι τις σαβάνες του Σουδάν. Η μουσική που άκουγε περνώντας από κάθε περιοχή και οι γνωριμίες που έκανε σε χώρες όπως το Μαλί, η Νιγηρία, η Μαυριτανία και η Σενεγάλη ήταν τόσο εντυπωσιακές που τον ανάγκασαν να επιστρέψει πολλές φορές τα επόμενα χρόνια. Το 2009 έφτιαξε την Sahel Sounds, μια εταιρία που ειδικεύεται στους ήχους της περιοχής και κυκλοφορεί ό,τι ο ίδιος ηχογραφεί ή όσα ανακαλύπτει μέσα από την σχέση που αναπτύσσει με τους ντόπιους καλλιτέχνες. Η πρώτη του κυκλοφορία –που είχε προκαλέσει και παγκόσμιο ενδιαφέρον- ήταν μια συλλογή που λεγόταν Music From Saharan Cellphones, στην οποία μάζευε τις τεράστιες «φορητές» επιτυχίες των κατοίκων της περιοχής της Σαχάρας, τραγούδια δηλαδή που άκουγαν και μοιράζονταν μόνο μέσα από τα κινητά τους τηλέφωνα. Ακόμα, στο πιο μεγάλο μέρος της Δυτικής Αφρικής, τα κινητά τηλέφωνα είναι ο μόνος τρόπος για να ακούσει κάποιος μουσική, πέρα από τα live. Χρησιμοποιούνται σαν συσκευές multimedia στις οποίες δεν αποθηκεύονται απλά mp3, τους βάζουν ηχεία και λειτουργούν σαν φορητές πηγές ήχου. Επίσης μέσω των κινητών μεταφέρονται αρχεία και οι άνθρωποι τα ανταλλάσσουν μεταξύ τους μέσω bluetooth και «ανεπίσημων» ασύρματων δικτύων. Τα περισσότερα κομμάτια -που είναι τρομερά δημοφιλή στην περιοχή, από την Abidjan μέχρι την Bamako και την Αλγερία- κυκλοφορούν μόνο με αυτόν τον τρόπο και είναι φτιαγμένα κυρίως στο σπίτι των μουσικών με απλά προγράμματα (fruit loops, φτηνά synth), ενώ δεν υπάρχουν σε καμία άλλη μορφή πέρα από τα mp3.
Το πιο γνωστό από τα ονόματα που ξεπήδησαν μέσα από αυτή την «σκηνή» που περιλαμβάνει μια μεγάλη γκάμα ήχων -από από χιπ χοπ της ερήμου, μέχρι κιθαριστικά ερωτικά χιτ και λιγωτικά diy με autotune- είναι ο Mdou Moctar, ένας νεαρός Νιγηριανός κιθαρίστας από το Αbalak που είναι το πιο μεγάλο αστέρι της Sahel Sounds και πρωταγωνιστής στην πρώτη ταινία που γυρίστηκε ποτέ στην γλώσσα των Tuareg, τη διάλεκτο των Βερβερίνων στο Μαλί, την Αλγερία, τη Λιβύη, το Μαρόκο και τη Νιγηρία, ένα μιούζικαλ με αναφορές στο Purple Rain του Prince και έναν πολύ ποιητικό τίτλο: Akounak Tedalat Taha Tazoughai ή ‘Rain the Color Blue with a Little Red in it’.
Ο Kirkley άκουσε για πρώτη φορά το χιτ Tahoultine του Mdou Moctar από ένα κινητό ενός νομάδα σε ένα από τα ταξίδια του και ξετρελάθηκε. Το τραγούδι (που σημαίνει «γκόμενα» στα τουαρέγκ) με το garage riff και τη φωνή «λιωμένη» στο autotune ήταν τρομερή επιτυχία και το άκουγε όπου κι αν πήγαινε, σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων. Ρωτούσε να μάθει ποιος το έλεγε και κανείς δεν ήξερε ποιος ήταν ή πού να τον βρει.
«Πέρασα πολύ καιρό αναζητώντας τον» λέει μέσα από την διακεκομμένη σύνδεση του skype, «έκανα δύο ταξίδια ψάχνοντας πληροφορίες για αυτόν, αλλά τίποτα. Τελικά τον βρήκα μέσω Facebook . Ξαναεπέστρεψα στην Αφρική και πέρασα μαζί του δύο εβδομάδες ηχογραφώντας τα τραγούδια που έγιναν το πρώτο άλμπουμ του Afelan. Όταν τον έψαχνα ήμουν σίγουρος ότι είχα βρει τον τύπο που ηχογραφούσε με κιθάρα και autotune και πίστευα ότι αυτό ήταν πολύ cool, Η αλήθεια όμως ήταν ότι το autotune ήταν κάτι τυχαίο, έτυχε να το χρησιμοποιήσει ενώ ήταν σε ένα στούντιο στη Νιγηρία. Δεν χρησιμοποιούσε autotune. Ό, τι κι αν ήταν, η μουσική του ήταν πραγματικά καλή, είχε μια χαρακτηριστική φωνή που τον έκανε να ξεχωρίζει και έγραφε μόνος του τα κομμάτια. Ήταν ένα αστέρι. Κι είναι ένας αστείος τύπος με σαρκαστικό χιούμορ, περάσαμε υπέροχα μαζί και συνεργαστήκαμε άψογα. Όταν ξεκίνησα να κάνω σχέδια για την ταινία ήταν η καλύτερη επιλογή για πρωταγωνιστής.
Όταν ο Moctar παίζει μουσική είναι χαρισματικός performer. Κλείνει τα μάτια του, δίνει μια κλίση στο σώμα του προς τα πίσω και παίζει ένα απίστευτα λυρικό σόλο στην κιθάρα ή τζαμάρει ατελείωτα ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Φαίνεται άγριος και επικίνδυνος, παίζοντας ένα συναρπαστικό τουαρέγκ garage rock. Ο τρόπος που έγινε η ταινία ήταν κάπως πανκ στην αισθητική της.
Η ιδέα για την ταινία μου ήρθε κάποια στιγμή που ταξίδευα μακριά από το σπίτι μου, στην Nouakchott και την ώρα που χαζολογάγαμε με έναν Καναδό φίλο του είπα ότι θα ήθελα να κάνω μια ταινία με πρωταγωνιστές μπάτσους στη Μαυριτανία ή το Twin Peaks στο Chinguetti. Τελικά, κατέληξα ότι καλύτερη ιδέα από όλες ήταν να γυρίσουμε το Purple Rain στη Σαχάρα. Και έγινε! Κατάφερε να βρει παραγωγό και χρηματοδότηση και ξεκινήσαμε να γυρίζουμε την ταινία στην Agadez. Τόσο απλά.
Η διαδικασία μέχρι να ολοκληρωθεί το φιλμ, πάντως, ήταν ένας εφιάλτης. Περάσαμε πολύ δύσκολα. Ήταν συναρπαστικά και είχε πολλή αδρεναλίνη, αλλά δεν κοιμηθήκαμε για οχτώ μέρες σερί και εξαντληθήκαμε. Πολλοί από τους ηθοποιούς δεν είχαν και μεγάλο κέφι για την ταινία. Ήταν στη φάση ‘ok, αλλά να τελειώνουμε να πάμε σπίτι μας’. Ο Mdou και οι άλλοι μουσικοί ήταν πολύ ενθουσιασμένοι και είχαμε και εκπληκτικούς ηθοποιούς, δεν μιλάω για όλους, αλλά περάσαμε δύσκολες στιγμές. Φαντάζομαι ότι είναι κάτι που συμβαίνει σε όλες τις ταινίες. Το εφιαλτικό ήταν να τελειώσεις όλες τις σκηνές στα χρονικά περιθώρια που έχεις θέσει».
Το Purple Rain της ερήμου είναι μια ιστορία με κιθάρες, μηχανές, κινητά τηλέφωνα και τη μουσική μιας νέας γενιάς. Έτσι την περιγράφει ο σκηνοθέτης. Μια δυτικοαφρικανική έκδοση της ταινίας του Prince, που λειτουργεί και χωρίς το μύθο του Purple Rain. Διαδραματίζεται στην πόλη Agadez της Σαχάρας, στο Νίγηρα, και είναι σαν ταινία του Σέρτζιο Λεόνε με τον ήρωα να ταξιδεύει μέσα στην έρημο κουβαλώντας την κιθάρα του αντί ένα σαρανταπεντάρι Colt. Κι αντί για άλογο, καβαλικεύει μια μοβ μηχανή. Οι μονομαχίες με τα όπλα εδώ έχουν αντικατασταθεί από τις κόντρες των μουσικών της Agadez και των γύρω περιοχών με τις κιθάρες και τους αγώνες τους να αποκτήσουν status σαν οι πιο επιδέξιοι κιθαρίστες στη Δύση, με τις χορδές να έχουν αντικαταστήσει τις σφαίρες. Είναι ένας ανταγωνισμός που έχει τις ρίζες του σε μια κουλτούρα που η επιδεξιότητα και τα ιδιαίτερα χαρίσματα είναι δείγματα ανδρισμού. Ένα σύγχρονο γουέστερν ή ένα αρρενωπό μιούζικαλ.
Η ταινία δεν είναι ποιητική μόνο στον τίτλο Akounak Tedalat Taha Tazoughai. Γνωστή ως Akounak (στη σύντομη μορφή του) είναι ένας συνδυασμός των ζωντανών εμφανίσεων του Mdou Moctar, την απόκοσμης ομορφιάς της Σαχάρας, την λαμπερή κινηματογραφία του Jeremy Fino και την εξαιρετική σκηνοθεσία του Kirkley που την κάνουν μια σπάνια ταινία που έχει τον παλμό της αληθινής ζωής και τη δύναμη της πραγματικής τέχνης.
«Είναι μια αποκάλυψη» γράφουν στο Dangerous Minds. «Είναι η δημιουργία ανθρώπων με όραμα που επιχειρούν με τους στίχους του κομματιού Purple Rain να φτιάξουν κάτι καινούργιο. Και τα κατάφεραν. Δεν έχω ξαναδεί μια ταινία σαν την Akounak».
akounak from J. Sprig on Vimeo.
