ΤΩΡΑ

Η μεγάλη πλημμύρα της Φλωρεντίας το Νοέμβριο του 1966

Η μεγάλη πλημμύρα της Φλωρεντίας το Νοέμβριο του 1966 Facebook Twitter
Το εσωτερικό του Ναού του τιμίου Σταυρού στη Φλωρεντία μετά την καταστροφή. Οι πλημμύρες προκάλες ζημιές άνω των 60 εκατομμυρίων ευρώ. Φωτό: Getty Images
0

Άρνος, αυτή η καταραμένη, κακότυχη τάφρος» έγραφε ο Δάντης για τον ποταμό της Φλωρεντίας. Πενήντα έξι φορές στην ιστορία του έχει πλημμυρίσει, κάνοντας ακόμα και τον Λεονάρντο ντα Βίντσι να καταθέτει στις αρμόδιες αρχές μεγαλόπνοα σχέδια για την οχύρωση της πόλης, προβλέποντας την εκτροπή του ποταμού πίσω από την Πίζα. Σχέδια που δεν εγκρίθηκαν (εξάλλου, είχε ήδη αρχίσει να πέφτει σε δυσμένεια στον δημόσιο βίο της πόλης λόγω των ερωτικών του προτιμήσεων).

Έτσι, η κατάρα του ποταμού χτύπησε την πόλη με μεγαλύτερη σφοδρότητα από ποτέ στις 4 Νοεμβρίου του 1966. Ακριβώς 51 χρόνια πριν, 39 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από πνιγμό, χιλιάδες αριστουργήματα της ευρωπαϊκής τέχνης και εκατομμύρια βιβλία αφανίστηκαν ή πληγώθηκαν βάναυσα, προκαλώντας ένα ανάμεικτο κύμα πένθους, αλλά και αυτοθυσίας σε όλη την Ευρώπη. Ένα κίνημα υπέρ της τέχνης.

Συντηρητές έργων τέχνης, φοιτητές, απλοί πολίτες, μπήκαν στα αυτοκίνητά τους και, διασχίζοντας σύνορα, έφτασαν στη Φλωρεντία με έναν σκοπό: να σώσουν τα αριστουργήματα της τέχνης που σκεπάστηκαν και παραμορφώθηκαν από σχεδόν 15 δισεκατομμύρια λίτρα λάσπης και νερού που ξέβρασε ο Άρνος.

Καθώς η είδηση για τις πλημμύρες και την καταστροφή που προκάλεσε άρχισε να διαδίδεται στην Ευρώπη, συντηρητές έργων τέχνης, φοιτητές, απλοί πολίτες, μπήκαν στα αυτοκίνητά τους και, διασχίζοντας σύνορα, περνώντας ατελείωτους ελέγχους από στρατιωτικά κλιμάκια, οδηγώντας για 15 ως 20 ώρες, έφτασαν στη Φλωρεντία με έναν σκοπό: να σώσουν τα αριστουργήματα της τέχνης που σκεπάστηκαν και παραμορφώθηκαν από σχεδόν 15 δισεκατομμύρια λίτρα λάσπης και νερού που ξέβρασε ο Άρνος. Ήταν οι «Άγγελοι της Λάσπης», ένα πρωτοφανές και ανεπανάληπτο στην Ιστορία κίνημα εθελοντών για την προστασία της τέχνης.

Η μεγάλη πλημμύρα της Φλωρεντίας το Νοέμβριο του 1966 Facebook Twitter
Οι κάτοικοι της Φλωρεντίας διασχίζουν την πλημμυρισμένη πόλη ισορροπώντας στα κατεστραμμένα αυτοκίνητα. Φωτό: Getty Images

Το πρωί της 5ης Νοεμβρίου 1966, όταν μετά από 40 ώρες η καταρρακτώδης βροχή σταμάτησε, οι πρώτοι εθελοντές και οι κάτοικοι άρχισαν να βγαίνουν στους δρόμους. Η πόλη που φτιάχτηκε με ακρίβεια και ποίηση από τα καλύτερα στοιχεία της Αναγέννησης ήταν ένας βούρκος. Μέσα σε μουσεία, βιβλιοθήκες, πινακοθήκες είχε συμβεί μια αδιανόητη καταστροφή, αφού υπέστησαν ζημιές 120 φρέσκο, 1.200 πίνακες ζωγραφικής, 500 γλυπτά, 6.000 τόμοι βιβλίων από το αρχείο της Όπερας και 1,3 εκατομμύρια σπάνια βιβλία της Κεντρικής Βιβλιοθήκης της Φλωρεντίας.

Οι εικόνες προκάλεσαν συντριβή. Άνδρες και γυναίκες ξέσπασαν σε κλάματα βλέποντας έργα τέχνης λεηλατημένα, βυθισμένα κάτω από μέτρα νερού, ποδοπατημένα από πανικόβλητους πολίτες. Ο επόπτης των μουσείων της Φλωρεντίας Ugo Procacci δεν θα ξεχάσει ποτέ τη στιγμή που αντίκρισε στη Santa Croce (το νερό είχε φτάσει σε ύψος 6,7 μέτρων σε αυτό το σημείο) τη «Σταύρωση», το αριστούργημα του Τσιμαμπούε: είχε σβήσει το 60% του χρώματος. Το πρόσωπο και το σώμα του Χριστού είχαν σχεδόν εξαφανιστεί. Το νερό φούσκωσε το ξύλο με αποτέλεσμα ο σταυρός να σκεβρώσει. Ο Procacci έκλαιγε με λυγμούς μπροστά του, όπως ο ίδιος διηγήθηκε.

Η μεγάλη πλημμύρα της Φλωρεντίας το Νοέμβριο του 1966 Facebook Twitter
Συνεργεία καθαρίζουν την πόλη. Φωτό: Getty Images

Οι εικόνες αυτές έκαναν τον γύρο του κόσμου και έφεραν ακόμα περισσότερους «Αγγέλους της Λάσπης» στη Φλωρεντία. Επί μέρες, φορώντας γαλότσες και αδιάβροχο, ο ηθοποιός Ρίτσαρντ Μπάρτον διέσωζε και μετέφερε θησαυρούς, ακολουθώντας τις οδηγίες που του έδιναν επί τουλάχιστον δέκα ώρες καθημερινά. Μάλιστα, έκανε και την εκφώνηση σε ένα βίντεο με εικόνες καταστροφής, καλώντας τους πολίτες ανά τον κόσμο να συνδράμουν οικονομικά για την αποκατάσταση των ζημιών.

Κάπως έτσι, όμως, η Φλωρεντία έγινε και η μήτρα από την οποία γεννήθηκαν οι πιο πρωτοποριακές, σύγχρονες μέθοδοι διάσωσης και συντήρησης έργων τέχνης. Η γνώση που γεννήθηκε δημιούργησε ένα ολόκληρο νέο πεδίο. Βέβαια, σε κάποιες περιπτώσεις οι μέθοδοι προέκυψαν μέσα από επιστημονικά ανορθόδοξες, αλλά δοκιμασμένες στην καθημερινή ζωή συνταγές. Για παράδειγμα, μέσα από μια συζήτηση για το πώς απομακρύνεις τον λεκέ που δημιουργεί η σάλτσα για σπαγγέτι προέκυψε η ιδέα για την απομάκρυνση του λαδιού που είχε ανακατευθεί με τα νερά της βροχής και είχε κολλήσει στα γλυπτά…

To αρχηγείο της επιχείρησης στήθηκε στο Ουφίτσι. Ο συντηρητής έργων τέχνης Μάρκο Γκράσι που έμαθε για την πλημμύρα ενώ δούλευε στο εργαστήριό του στο Λουγκάνο της Ελβετίας μπήκε κατευθείαν στο αυτοκίνητό του κι έφυγε για τη Φλωρεντία. Χρειάστηκε να περάσουν 12 ώρες για να κάνει μια διαδρομή πέντε ωρών. Παρευρέθηκε από την πρώτη στιγμή στις συσκέψεις στο Ουφίτσι. «Έπρεπε να βάλουμε προτεραιότητες. Μερικά πράγματα ήταν σαφή από την αρχή» θυμάται. «Οι καμβάδες δεν είχαν τόσο μεγάλο πρόβλημα, όσο τα έργα σε ξύλινο πάνελ, αφού το ξύλο είχε φουσκώσει σημαντικά από το νερό. Κανείς δεν ήξερε τι σημαίνει το να έχει μείνει δύο ώρες κάτω από το νερό ένα τρίπτυχο της Αναγέννησης»…

Η μεγάλη πλημμύρα της Φλωρεντίας το Νοέμβριο του 1966 Facebook Twitter
Συντηρήτρια έργων τέχνης του Μουσείου Ουφίτσι εξετάζει το βαθμό καταστροφής. Φωτό: Getty Images

Ένα από τα έργα που υπέστησαν τις μεγαλύτερες φθορές ήταν ο «Μυστικός Δείπνος» του Βαζάρι. Το έργο –που ήταν βυθισμένο για 12 ώρες μέχρι να το εντοπίσουν− αποκαταστάθηκε μόλις πρόσφατα και από την Παρασκευή εκτίθεται και πάλι στο κοινό. Τις εκτενείς, εξαντλητικές εργασίες αποκατάστασης χρηματοδότησε ο οίκος μόδας Prada και το Ίδρυμα Getty, ενώ οι ειδικοί μιλούν για τη μεγαλύτερη καταστροφή που έχει υποστεί έργο τέχνης και την πιο πολύπλοκη και δύσκολη επιχείρηση αποκατάστασής του. Έχει ενδιαφέρον ότι έχει προβλεφθεί ειδικός μηχανισμός προκειμένου να ανυψώνεται το έργο σε περίπτωση που ο εφιάλτης των πλημμυρών επιστρέψει.

Κι όμως, η πόλη φαίνεται πως είναι πλέον έτοιμη να αντιμετωπίσει αντίστοιχο φαινόμενο. Σε άσκηση για την προστασία των έργων από νέα πλημμύρα συμμετείχαν 1.000 άτομα – στρατιώτες, αστυνομικοί, πυροσβέστες, εθελοντές. Πίνακες ανασηκώθηκαν, δεκάδες χιλιάδες βιβλία μπήκαν σε ειδικά κιβώτια και τοποθετήθηκαν στους ψηλότερους ορόφους της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Το φρέσκο του Ταντέο Γκάντι «Arbor Vitae» στη Santa Croce καλύφθηκε με ένα ειδικής κατασκευής και υψηλής αντοχής στο νερό ύφασμα.

Οι φωτογραφίες από την επιχείρηση διάσωσης προκαλούν δέος, καθώς οι «Άγγελοι της Λάσπης» με γυμνά χέρια, βουτηγμένοι στη λάσπη, σώζουν τα έργα και χέρι με χέρι στήνουν αλυσίδες για να τα οδηγήσουν σε ασφαλές σημείο. Η πλημμύρα του 1966 μπορεί να συγκριθεί μόνο με τον πόλεμο, λένε όσοι βρέθηκαν στη Φλωρεντία εκείνες τις μέρες. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το Ουφίτσι φρόντισε να κρύψει τα έργα για να τα προστατέψει από τους βομβαρδισμούς. Στην περίπτωση του 1966 δεν υπήρχε καμία προειδοποίηση για την κατάρα του Άρνου. Πενήντα χρόνια μετά η Φλωρεντία φαίνεται πώς μόλις επούλωσε και την τελευταία πληγή από όσα συνέβησαν μέσα σε μία και μόνο νύχτα.

Η μεγάλη πλημμύρα της Φλωρεντίας το Νοέμβριο του 1966 Facebook Twitter
Διάσωση. Φωτό: Getty Images
Αρχαιολογία & Ιστορία
0

ΤΩΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

H συναρπαστική ιστορία της Αφροδίτης της Μήλου

Ιστορία μιας πόλης / H συναρπαστική ιστορία της Αφροδίτης της Μήλου

Το 1820, και ενώ η Επανάσταση μαίνεται, ένας αγρότης ανακαλύπτει σε ένα χωράφι της Μήλου ένα μαρμάρινο άγαλμα, η τύχη του οποίου έμελλε να μοιάσει με ταινία. Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με την Όλγα Παλαγγιά για μία από τις συναρπαστικότερες ιστορίες στην Ιστορία της Τέχνης.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Αποκάλυψη τώρα: Νέα στοιχεία έρχονται στο φως για την ανθρωποθυσία μέσα στις χιλιετίες

Αρχαιολογία & Ιστορία / Αποκάλυψη τώρα: Νέα στοιχεία έρχονται στο φως για την ανθρωποθυσία μέσα στις χιλιετίες

Η μελέτη του αρχαίου DNA και άλλες σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις αμφισβητούν τις υποθέσεις σχετικά με αυτές τις τελετουργίες που συνέβαιναν σε όλα σχεδόν τα μέρη του κόσμου.
THE LIFO TEAM
Άγνωστα σχέδια και τεκμήρια για τους φάρους της Αίγινας, της Σύρου και της Ψυττάλειας.

Αρχαιολογία & Ιστορία / Άγνωστα σχέδια και τεκμήρια για τους ιστορικούς πέτρινους φάρους της Αίγινας, της Σύρου και της Ψυττάλειας

Η LiFO, σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, παρουσιάζει άγνωστα σχέδια και τεκμήρια για τρεις πανέμορφους φάρους της Ελλάδας, του Πειραιά (Ψυττάλεια), της Αίγινας και της Σύρου, που μετρούν σχεδόν δύο αιώνες ζωής.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΕΛΑΣΑΚΗΣ
Τσιγγάνοι, Γύφτοι, Κατσίβελοι, Αθίγγανοι. Ποιες είναι οι «φυλές» των Ρομά στην Αθήνα;

Ιστορία μιας πόλης / Ποιες είναι οι «φυλές» των Ρομά στην Αθήνα;

Προ τριετίας, η Γενική Απογραφή του Πληθυσμού κατέγραψε σχεδόν 117.500 μόνιμους κατοίκους οι οποίοι ανήκουν στη φυλή των Ρομά, ενώ η μεγαλύτερη συγκέντρωση εντοπίζεται στην περιφέρεια Αττικής. Για κάποιους από εμάς είναι γείτονές μας ενώ για άλλους ένα ξένο σώμα. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την Μαρία Φακιολά για τους Ρομά στην Αττική.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Λέλα Καραγιάννη: Η συγκλονιστική ιστορία της ηρωίδας - κατασκόπου της Εθνικής Αντίστασης

Σαν Σήμερα Γεννήθηκε / Λέλα Καραγιάννη: Η ηρωίδα-κατάσκοπος της Εθνικής Αντίστασης

Δρόμοι πήραν το όνομά της, προτομή της στέκεται στα Εξάρχεια, μετά θάνατον βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, ντοκιμαντέρ περιστρέφονται γύρω από τη ζωή της. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον σκηνοθέτη Βασίλη Λουλέ για τη Λέλα Καραγιάννη.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η ιστορία καινοτομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Ιστορία μιας πόλης / Η ιστορία καινοτομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τη Χάιδω Μπάρκουλα για το πανεπιστήμιο με το επιβλητικό κεντρικό κτίριο - σήμα κατατεθέν επί της Πατησίων, σχεδιασμένο από τον σπουδαίο αρχιτέκτονα Αναστάσιο Μεταξά, τον πρώτο πρόεδρο του ιστορικού Συλλόγου Αρχιτεκτόνων.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Ποιες ήταν οι αντιλήψεις των Βυζαντινών για το φύλο και τη σεξουαλικότητα;

Βιβλίο / Mια συζήτηση για το σεξ και το φύλο στο Βυζάντιο με τον ιστορικό Χάρη Μεσσή

Ίσως όχι πάντα τόσο σκοταδιστικές όσο θα πίστευε κανείς, και σίγουρα ενδιαφέρουσες, καθώς μάλιστα κάποιες από τις αντιλήψεις αυτές επιβιώνουν μέσω της θρησκείας μέχρι σήμερα.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Μια βόλτα στους κήπους του Τατοΐου

Ιστορία μιας πόλης / Τατόι: Τι μένει ίδιο και τι αλλάζει στους περίφημους κήπους του;

Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την αρχιτέκτονα τοπίου Έλλη Παγκάλου για τους κήπους του Τατοΐου, του θερινού ανακτόρου της πρώην βασιλικής οικογένειας. Tι θα μείνει το ίδιο και τι πρόκειται να αλλάξει στο πλαίσιο της ανάπλασής τους;
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Όταν οι εξόριστοι της Σπιναλόγκας μεταφέρθηκαν στο Αιγάλεω

Ιστορία μιας πόλης / Όταν οι εξόριστοι της Σπιναλόγκας μεταφέρθηκαν στο Αιγάλεω

Πότε δημιουργείται η αποικία των ανθρώπων που έπασχαν από τη νόσο του Χάνσεν, από ποιους και με τι σκοπό; Και πώς βρέθηκαν στην Αθήνα; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Στέλιο Λεκάκη.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Στα άδυτα του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ο θησαυρός του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου

Μια ξενάγηση στις σπάνιες συλλογές χειρογράφων, παλαιτύπων και μικροφίλμ που σκιαγραφούν την ελληνική τυπογραφία, την ιστορία του βιβλίου αλλά και τους κώδικες της Παλαιογραφίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Αγάλματα του Δία και της Αφροδίτης ηλικίας 2.000 ετών ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο της Μικράς Ασίας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Αγάλματα του Δία και της Αφροδίτης ηλικίας 2.000 ετών ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο της Μικράς Ασίας

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νούρι Ερσόι ανακοίνωσε ότι δύο αγάλματα που απεικονίζουν τον Δία και την Αφροδίτη ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο
LIFO NEWSROOM
Η ζωή και ο θάνατος στην ΟΘωμανική Κρήτη

Ιστορία μιας πόλης / Η ζωή και ο θάνατος στην Οθωμανική Κρήτη

Πώς ήταν να πεθαίνεις ως μουσουλμάνα ή μουσουλμάνος στην Οθωμανική Κρήτη; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Αντώνη Αναστασόπουλο για τις μουσουλμανικές επιτύμβιες στήλες στην Κρήτη και τη σημασία τους.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η μόδα στις κρατικές στολές του 19ου αιώνα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Περικεφαλαίες με φτερά και κολάν: Η μόδα στις κρατικές στολές του 19ου αιώνα

Η LiFO παρουσιάζει σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους εικόνες και σχέδια που μαρτυρούν τη μόδα στις κρατικές στολές ανάλογα με τη χρονιά, τη νοοτροπία της διακυβέρνησης και το σώμα που υπηρετούσε κάποιος.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΕΛΑΣΑΚΗΣ