ΥΠΑΡΧΟΥΝ «δύο πράγματα που απαιτούν οι Ρώσοι από το κράτος: εσωτερική τάξη και εξωτερική ισχύ». Αυτό δηλώνει ένας φανταστικός Βλαντιμίρ Πούτιν, στο βιβλίο «Ο μάγος του Κρεμλίνου» (“Le Mage du Kremlin”), ένα μυθιστόρημα που έχει σαρώσει τα βραβεία στη Γαλλία, και έχει ξεπεράσει τα 430.000 αντίτυπα σε πωλήσεις.
Το βιβλίο εκδόθηκε στη Γαλλία λίγο καιρό μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον περασμένο Φεβρουάριο και έκτοτε έχει γίνει ένας δημοφιλής οδηγός για την κατανόηση των κινήτρων του Ρώσου Προέδρου. Έχει μετατρέψει επίσης τον Ελβετοϊταλό συγγραφέα του, τον Τζουλιάνο ντα Έμπολι, σε περιζήτητο «Κρεμλινολόγο», ο οποίος προσκλήθηκε πρόσφατα στην κορυφαία πρωινή ενημερωτική εκπομπή της Γαλλίας αλλά και σε γεύμα από την Γαλλίδα πρωθυπουργό προκειμένου για να αναλύσει τις εξελίξεις του πολέμου.
Η επιτυχία αυτή καταδεικνύει την συνεχιζόμενη ισχύ της λογοτεχνίας στη Γαλλία, όπου τα μυθιστορήματα ανέκαθεν μπορούσαν να διαμορφώσουν τη δημόσια συζήτηση. Η Γαλλίδα πρωθυπουργός Ελιζαμπέτ Μπορν δήλωσε μέσω εκπροσώπου της ότι «απόλαυσε πραγματικά το βιβλίο, το οποίο αναμειγνύει τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα, απηχώντας τη διεθνή επικαιρότητα και τον πόλεμο στην Ουκρανία».
Σε μια χώρα όμως όπου οι λογοτεχνικές επιτυχίες αποτελούν ένα είδος ψυχολογικού τεστ προσωπικότητας, η επιτυχία του βιβλίου έχει επίσης εγείρει ανησυχίες για το κατά πόσον διαμορφώνει τις απόψεις της γαλλικού κοινού για τη Ρωσία. Οι επικριτές του λένε ότι μεταφέρει μια συμπαθητική απεικόνιση του Πούτιν, η οποία μπορεί να επηρεάσει τις πολιτικές αποφάσεις σε μια χώρα που έχει ήδη κατακριθεί ως υπερβολικά επιεικής απέναντι στον Ρώσο ηγέτη.
«Ο μάγος του Κρεμλίνου», που σε σημεία του μπορεί να διαβαστεί ως δοκίμιο, είναι χτισμένος γύρω από μια μυθιστορηματική καταγραφή των θέσεων ενός ισχυρού συνεργάτη του Πούτιν σχετικά με την Δυτική παρακμή, την πρόθεση των Ηνωμένων Πολιτειών να «γονατίσουν» τη Ρωσία και την προτίμηση των Ρώσων σε πανίσχυρους ηγέτες – τυπικές θέσεις του Κρεμλίνου, που σύμφωνα με τους επικριτές του βιβλίου, δεν αμφισβητούνται στις σελίδες του.
Στην καλύτερη περίπτωση, η δημοτικότητα του βιβλίου απηχεί αυτό που ο Ζεράρ Αρό, ο πρώην πρέσβης της Γαλλίας στις Ηνωμένες Πολιτείες, αποκάλεσε «ένα είδος γοητείας που ασκεί πάντα η Ρωσία στους Γάλλους», η οποία τροφοδοτείται από μια κοινή ιστορία επαναστάσεων, αυτοκρατοριών και πολιτιστικών αριστουργημάτων.
Στη χειρότερη, λένε οι επικριτές του, το βιβλίο σηματοδοτεί την επιεική αντιμετώπιση του Πούτιν στη Γαλλία και μπορεί να διαμορφώσει την επίσημη στάση της χώρας στον πόλεμο, όπως αντικατοπτρίστηκε στις εκκλήσεις του Προέδρου Μακρόν «να μην ταπεινωθεί η Ρωσία».
Όταν παρέδωσε το χειρόγραφο του βιβλίου στον εκδοτικό οίκο Gallimard πριν από δύο χρόνια, ο ντα Έμπολι λέει ότι δεν είχε υψηλές προσδοκίες από την πρώτη του απόπειρα στη μυθοπλασία. «Ο μάγος του Κρεμλίνου» όμως ήταν το πέμπτο βιβλίο με τις περισσότερες πωλήσεις στη Γαλλία το 2022. Συγχρόνως κέρδισε το βραβείο της Γαλλικής Ακαδημίας και έχασε το Goncourt, το πιο σημαντικό λογοτεχνικό βραβείο της Γαλλίας, για μία μόλις ψήφο σε μια μαραθώνια ψηφοφορία που χρειάστηκε 14 γύρους για να ολοκληρωθεί.
Η ενασχόληση με τις πολιτικές διεργασίες δεν ήταν κάτι καινούργιο για τον Τζουλιάνο ντα Έμπολι, ο οποίος είχε διατελέσει αντιδήμαρχος της Φλωρεντίας, ενώ έχει ήδη δημοσιεύσει πλήθος πολιτικών δοκιμίων και μελετών στα ιταλικά και τα γαλλικά. Όπως όμως δηλώνει ο ίδιος, ήθελε να δοκιμαστεί στο πεδίο της μυθοπλασίας και, «γοητευμένος» καθώς ήταν από τους τρόπους με τους οποίους προβάλλεται η ρωσική εξουσία, αποφάσισε να βασίσει τον αφηγητή του πρώτου μυθιστορήματός σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες της χώρας, τον περιβόητο Βλάντισλαβ Σουρκόφ, τον μέχρι πρόσφατα κύριο ιδεολογικό καθοδηγητή του Ρώσου Προέδρου και έναν από τους αρχιτέκτονες του ακραίου συγκεντρωτικού μοντέλου εξουσίας που ασκεί ο Πούτιν – ιδιότητες που του χάρισαν τον τίτλο «Ο Ρασπούτιν του Πούτιν».
«Η πρόκληση που θέτει το βιβλίο του είναι να δεχτούμε την οπτική του διαβόλου», λέει ο 49χρονος συγγραφέας και καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Παρίσι, προσθέτοντας ότι στη διάρκεια της έρευνας για το βιβλίο του, έχει επισκεφτεί τέσσερις φορές τη Ρωσία και έχει διαβάσει αναρίθμητες αναλύσεις για τις πολιτικές του καθεστώτος Πούτιν.
Καταγράφοντας τις εσωτερικές λειτουργίες της κυβέρνησης Πούτιν, ο αφηγητής του βιβλίου διασταυρώνεται με πραγματικούς παράγοντες του Κρεμλίνου, όπως ο Γιεβγκένι Πριγκόζιν, ο ιδρυτής της διαβόητης μισθοφορικής ομάδας Wagner, με τον οποίο στήνει διάφορες «φάρμες τρολ» για τη διάδοση της παραπληροφόρησης και του διχασμού στη Δύση.
Η Φρανσουάζ Τομ, καθηγήτρια ρωσικής ιστορίας στη Σορβόννη, δήλωσε ότι οι περιγραφές αυτές «αποκρύπτουν πλήρως την άθλια διάσταση της πραγματικότητας του Πούτιν» και είναι «πολύ κοντά στην εικόνα που παρουσιάζει η ρωσική προπαγάνδας». Αρκετοί Γάλλοι διπλωμάτες όμως φαίνεται να διαφωνούν, υποστηρίζοντας ότι το μυθιστόρημα, αν μη τι άλλο, αποτελεί μια χρήσιμη ματιά στον τρόπο σκέψης της κυβέρνησης Πούτιν. «Πρέπει να ακούσουμε κι αυτή την εκδοχή», λέει η Σιλβί Μπέρμαν, πρώην πρέσβειρα της Γαλλίας στη Μόσχα. «Αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε μαζί της».
Από τη μεριά του, ο συγγραφέας του βιβλίου δηλώνει ότι ο μοναδικός του στόχος του ήταν να γράψει μια «αξιόπιστη» νουβέλα, τίποτα περισσότερο. «Από τη στιγμή που ένα βιβλίο κυκλοφορήσει στον κόσμο», λέει, «έχει πλέον την δική του ζωή».
Πηγή: The New York Times
