Ένα καλό μπάνιο μπορεί να σου αλλάξει την ημέρα και τη διάθεση. Σε ξεκουράζει, διώχνει την πίεση, νιώθεις πιο ζωντανός και κοιμάσαι καλύτερα το βράδυ. Σε μεταμορφώνει σε άλλον άνθρωπο, και έχει ευεργετικές ιδιότητες στο σώμα και την υγεία.
Κάποιοι άνθρωποι και λαοί έχουν αναγάγει το μπάνιο σε ολόκληρη ιεροτελεστία. Ζητούμενο όλων στον σύγχρονο κόσμο και μπροστά στους φρενήρεις ρυθμούς της καθημερινότητας είναι ένα: ποιοτικός χρόνος για τον εαυτό μας.
Το ανεξάρτητο τριμηνιαίο περιοδικό «Hamam» ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια το ταξίδι του και μέχρι σήμερα έχει κυκλοφορήσει πέντε πολύ ενδιαφέροντα τεύχη, όλα τους αφιερωμένα στην τέχνη και την κουλτούρα του μπάνιου.
Εκδότες του η Ekin Balcioglu και ο σύζυγός της Steve Weiner, με έδρα τη μικρή πόλη Τάος, στην έρημο του Νέου Μεξικού. Το «Hamam» είναι άλλο ένα τρανό παράδειγμα του πώς τα ανεξάρτητα περιοδικά και οι niche εκδόσεις όχι απλά δεν πεθαίνουν στις μέρες μας αλλά ανθίζουν, αρκεί να βρουν το δικό τους αναγνωστικό κοινό.
Με ιστορίες και πρόσωπα από κάθε γωνιά του πλανήτη, στις σελίδες του «Hamam» ανακαλύπτουμε έθιμα, παραδόσεις και συνήθειες γύρω από το μπάνιο, τα λουτρά, το νερό και την προσωπική υγιεινή. Από τα παραδοσιακά κοινόχρηστα μπάνια Sentō της Ιαπωνίας στις δημόσιες πισίνες της Ισλανδίας και από τις ηλικιωμένες δύτριες της Νότιας Κορέας μέχρι τα χαμάμ της Κωνσταντινούπολης.
Αν εκθέσεις τον εαυτό σου σε διαφορετικές και ακραίες θερμοκρασίες, αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να σου “αλλάξει” το μυαλό. Κατά μία έννοια, ένα σωστό μπάνιο είναι ο πιο καθαρός τρόπος για να “φτιαχτείς”.
Η Ekin Balcioglu κατάγεται από τη Σμύρνη της Τουρκίας και το περιοδικό σχεδιάζεται και τυπώνεται στην Κωνσταντινούπολη. Η Ekin έπρεπε να ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη για σπουδές στις καλές τέχνες για ανακαλύψει ξανά την τέχνη και τα ευεργετήματα του μπάνιου.
«Ο χειμώνας στη Νέα Υόρκη με σκότωνε. Χρειαζόμουν κάτι για να ζεσταθώ. Ένας φίλος μού πρότεινε να τσεκάρω τα Russian & Turkish Baths στην 10th Street του East Village. Και κάπως έτσι, σιγά σιγά, έγινα θαμώνας. Συνάντησα μερικούς από τους πιο ενδιαφέροντες ανθρώπους στη ζωή μου στη σάουνα, συγγραφείς, θεραπευτές, ορθόδοξους ραβίνους, συναδέλφους καλλιτέχνες».
Στα Archimedes Banya στο Σαν Φρανσίσκο, λίγα χρόνια αργότερα, θα γνωρίσει τον άντρα της. Εκείνη εκπαιδευόταν πάνω στην ιδιαίτερη ρώσικη θεραπεία σώματος platza και στις θεραπευτικές ιδιότητες του ατμού. Εκείνος, ένας απλός επισκέπτης, που συνήθιζε να πηγαίνει σε λουτρά για να χαλαρώσει και να αποβάλλει τις τοξίνες.
Τι κάνει, όμως, όλα αυτά τα κοινόχρηστα μπάνια τόσο ιδιαίτερα και ποια τα οφέλη του μπάνιου; Η ίδια λέει πως θεωρεί το μπάνιο τον «πιο σπουδαίο θεραπευτή στην Ιστορία» και συνεχίζει: «Όταν το σώμα σου εξαγνίζεται, όταν το δέρμα σου ακουμπάει το νερό και ο ιδρώτας αποβάλλεται σε μια σάουνα, το μπάνιο μεταμορφώνει το σώμα και αλλάζει τη συνείδηση. Είναι μια τελετουργική πράξη. Δυστυχώς, πολλοί από εμάς, μένουμε απλά στη βασική προσωπική υγιεινή.
Αν εκθέσεις τον εαυτό σου σε διαφορετικές και ακραίες θερμοκρασίες, αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να σου “αλλάξει” το μυαλό. Κατά μία έννοια, ένα σωστό μπάνιο είναι ο πιο καθαρός τρόπος για να “φτιαχτείς”. Το μπάνιο είναι μια πολύ ιδιαίτερη διαδικασία για εμένα, απολαμβάνω την ταυτόχρονη δουλειά που γίνεται στη συνείδηση και στο σώμα μου. Τα κοινόχρηστα μπάνια είναι επίσης ιδιαίτερα για εμένα, γιατί μου αρέσει να μοιράζομαι αυτές τις δονήσεις με άλλους».
Στην ερώτησή μας πώς αποφάσισε να εκδώσει ένα περιοδικό σαν το «Hamam», η Ekin απαντάει: «Ήθελα πολύ να δουλέψω πάνω σε ένα δημιουργικό project και να ρίξω φως στους ενδιαφέροντες ανθρώπους που συναντούσα στα μπάνια ή δούλευα μαζί τους. Σκεφτόμουν κάτι σαν το “Humans of New York” για τα λουτρά.
Οι ιδέες για το περιεχόμενο άρχισαν να ρέουν όταν ο Steve μου έδειξε για πρώτη φορά το περιοδικό “WET”, μια avant-garde έκδοση που ξεκίνησε ο Leonard Koren στα τέλη της δεκαετίας του ’70. Σκέφτηκα ότι ένα περιοδικό είναι το ιδανικό μέσο για να μεταδώσεις την τέχνη και την κουλτούρα του μπάνιου, ιδιαίτερα δε όταν τα περισσότερα μέρη για μπάνιο δεν επιτρέπουν να φέρεις μαζί σου ηλεκτρονικά μέσα».
Καθώς μεγάλωσε στην Τουρκία, τα χαμάμ ήταν γνώριμη εικόνα για την Ekin, κομμάτι της κουλτούρας και της παράδοσης της χώρας της. Ακόμα και στην Ελλάδα βρίσκουμε απομεινάρια τους σε κάθε γωνιά της χώρας, χτισμένα κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, με το παλαιότερο από αυτά να βρίσκεται στην Πάτρα και να λειτουργεί από το 1400 μ.Χ. μέχρι και σήμερα.
— Πώς είναι η εμπειρία ενός χαμάμ στην Τουρκία, για κάποιον που δεν τα έχει επισκεφτεί;
«Στην Τουρκία, τα χαμάμ δεν σχετίζονται τόσο με τη φροντίδα του εαυτού μας, μία έννοια και ιδέα που υφίσταται στη Δύση. Όταν οι εσωτερικές υδραυλικές εγκαταστάσεις εισήχθησαν για πρώτη φορά στην τουρκική κοινωνία στις αρχές του 20ού αιώνα, τα χαμάμ δεν ήταν πια η μοναδική επιλογή υγιεινής και καθαριότητας για αυτούς που μπορούσαν πλέον να κάνουν μπάνιο στο σπίτι τους. Πολλά τουρκικά χαμάμ είναι είτε ακριβά και υπερτιμημένα και απευθύνονται σε τουρίστες είτε έχουν απομακρυνθεί από τις παραδοσιακές και πανέμορφες αρχιτεκτονικές και κοινωνικές ρίζες τους.
Ένας από τους στόχους μου με τη δημιουργία του περιοδικού είναι αλλάξω τον τρόπο με τον οποίο οι Τούρκοι βλέπουν τα χαμάμ και να αποκαταστήσω την εικόνα που έχουν στην κοινωνία. Όταν η ίδια επισκέπτομαι ένα χαμάμ, σκέφτομαι τις αρμονίες των διαφορετικών θερμοκρασιών –ζέστη, κρύo, κάτι ενδιάμεσο– στον αέρα, στην πέτρα και στο νερό».
— Τα σύγχρονα χαμάμ στην Τουρκία είναι ξεχωριστά για άνδρες και γυναίκες; Ανέφερες ότι πλέον απευθύνονται σε τουρίστες και αυτοί είναι οι βασικοί επισκέπτες τους.
«Τα παραδοσιακά ή ιστορικά χαμάμ στην Κωνσταντινούπολη απευθύνονται και εξυπηρετούν κυρίως τουρίστες που ψάχνουν για μια νέα εμπειρία στο ταξίδι τους. Οι άνδρες και οι γυναίκες ξεχωριστά και όλα αυτά μοιάζουν περισσότερο με περιποίηση σπα από όσο με μια εναλλακτική επιλογή στην προσωπική υγιεινή.
Όταν επιστρέφω στην Τουρκία ή ταξιδεύω σε νέους τόπους, αρκετές φορές επισκέπτομαι θερμικά θέρετρα, όπου κάτι θα υπάρχει για τον κάθε ένα από μας στην οικογένεια. Κάτι που φαίνεται ότι λειτουργεί καλά και για την ενός έτους κόρη μας».
Για το τέλος, ρωτάμε την Ekin ποιες είναι οι αγαπημένες της εμπειρίες και προορισμοί για μπάνιο. «Οι καλύτερές μου “μουσκεμένες” εμπειρίες είναι από τις ιαματικές πηγές στη Βόρεια Καλιφόρνια, γιατί έχουν τόσο καυτό νερό που με “μαγειρεύουν” και με βγάζουν σαν κόκκινο χταπόδι. Αγαπάω επίσης τις ιαματικές πηγές του Γκλένγουντ στο Κολοράντο, με τη μεγαλύτερη πισίνα ορυκτών και ιαματικών πηγών. Πάντα χαίρομαι να βρίσκομαι εκεί και δεν πηγαίνω μόνο για το λίθιο στο νερό».
Περισσότερα για το περιοδικό «Hamam» εδώ
