Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ & ΙΣΤΟΡΙΑ

Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής

Ανάμεσα σε πολυκατοικίες, αλάνες και καφετέριες, ξεπροβάλλει το Προστατευόμενο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO με τη μεγάλη καλλιτεχνική αξία

H Ροτόντα, λίγα μέτρα πιο πάνω από την Καμάρα, όπως αποκαλούν οι Θεσσαλονικείς την Αψίδα του Γαλέριου επί της οδού Εγνατίας, αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα τοπόσημα της πόλης.

 

Ένα επιβλητικό οικοδόμημα, στρογγυλό, εξού και η ονομασία «ροτόντα», ανάμεσα σε πολυκατοικίες, αλάνες, καφετέριες και παρκαρισμένα αυτοκίνητα, που για πάρα πολλά χρόνια οι ντόπιοι είχαν λίγο-πολύ ξεχάσει, ιδιαίτερα το εσωτερικό του, καθώς, μετά τον σεισμό του 1978 και τις ζημιές που προκλήθηκαν, παρέμενε για δεκαετίες κλειστό για την αποκατάστασή του και μονίμως καλυμμένο από σκαλωσιές.

 

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα μνημείο τόσο εντυπωσιακό, αρχιτεκτονικά πανομοιότυπο με το Πάνθεον της Ρώμης, που αν μπορούσε κανείς να διαγράψει από το οπτικό του πεδίο οτιδήποτε μοντέρνο και ιδεατά το τοποθετούσε δίπλα σε άλλα, εξαιρετικά απομεινάρια της βυζαντινής Θεσσαλονίκης, θα έλεγε ότι αυτή η πόλη θα μπορούσε να αποτελεί μια ελληνική Φλωρεντία.

 

Κάτι τέτοιο δεν συνέβη κι έτσι αυτό το επιβλητικό και υπέροχο αρχιτεκτόνημα που χτίστηκε στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., δηλαδή λίγο μετά το 300, προδίδει το κλέος και την ιστορική του σημασία, αλλά παρέμενε παροπλισμένο και κάπως αποκομμένο από την κοινωνική ζωή της πόλης, παρόλο που είναι αδύνατον να μην το προσέξεις, αφού φαίνεται ακόμα και από την παραλία!

 

Με διάμετρο 24,50 μέτρα, ύψος περί τα 30 μέτρα και εσωτερικούς τοίχους πλάτους 6,5 μέτρων και μια σειρά μεγάλα και μικρότερα παράθυρα, εντυπωσιάζει όποιον την αντικρίζει.

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

 

Όλα αυτά τα χρόνια, από τον σεισμό, οπότε και έκλεισε, μέχρι τα τέλη του 2015, άνοιγε κατά καιρούς για καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, όπως η Biennale του 1986, ή για συναυλίες, αλλά συχνά οι δράσεις των καλλιτεχνών ξεσήκωναν αντιδράσεις συντηρητικών κύκλων της Θεσσαλονίκης που ανέκαθεν κυριαρχούσαν. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του ερμηνευτή της τζαζ Σάκη Παπαδημητρίου, που κάποια στιγμή επιχείρησαν να τον λιντσάρουν.

 

Μόνο πρόσφατα, το 2010, το Μουσείο Φωτογραφίας, με τη σύμφωνη γνώμη της Μητρόπολης –ένας νόμος του Βενιζέλου παραχωρεί το μνημείο 12 φορές τον χρόνο για κυριακάτικη λειτουργία– οργάνωσε μια μεγαλειώδη έκθεση στο πλαίσιο της ΡhotoBiennale με τίτλο «Από τον Βόσπορο στην Αδριατική». Να σημειώσουμε ότι για τους πιστούς αλλά και στη διεθνή βιβλιογραφία η Ροτόντα αναφέρεται ως Άγιος Γεώργιος, όνομα που πήρε από παρακείμενο εκκλησάκι το 1912.

 

Προβλήματα με την έκθεση φωτογραφίας δεν προέκυψαν και χιλιάδες κόσμου συνέρρευσε να την επισκεφθεί, αν και υπήρχαν σκαλωσιές. Μόλις τον Δεκέμβρη του 2015 παραδόθηκε απαλλαγμένη, επιτέλους, από αυτές και αποκατεστημένη πλήρως στο κοινό με μια πανηγυρική εκδήλωση, κατά την οποία μουσικά και χορωδιακά σύνολα ερμήνευσαν χριστουγεννιάτικες μελωδίες.

 

Προστατευόμενο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την UNESCO, έχει συμπεριληφθεί στα παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης, καθώς με την επικράτηση του χριστιανισμού ο Θεοδόσιος Α' τη μετέτρεψε σε ναό των Ασωμάτων Δυνάμεων ή Αρχαγγέλων.

 

Αυτός ήταν και ο λόγος που άνοιξαν κόγχη στην ανατολική πλευρά για το ιερό και μία άλλη στη δυτική πλευρά αντίστοιχα για να χρησιμοποιηθεί ως είσοδο των πιστών.

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

 

Τότε προστέθηκαν τα περίφημα ψηφιδωτά της για να κοσμήσουν τις καμάρες των κογχών που διανοίχτηκαν ανάμεσα στον εσωτερικό τοίχο και έναν εξωτερικό που σήμερα δεν υπάρχει, αλλά και τα τοξωτά ανοίγματα των φεγγιτών και του τρούλου, ο οποίος δεν είναι ορατός εξωτερικά.

 

Μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης το 1430 από τους Τούρκους και για έναν αιώνα περίπου συνέχισε να λειτουργεί ως χριστιανικός ναός, αλλά το 1590 ο Σεΐχης Σουλεϊμάν Χορτατζής Εφέντης το μετέτρεψε σε μουσουλμανικό τέμενος.

 

Όπως ήταν φυσικό, συμπληρώθηκε από μιναρέ, που είναι και ο μοναδικός που ακόμα στέκει όρθιος στην πόλη – με την απελευθέρωση του 1912, έριξαν όλους τους υπόλοιπους, που, άλλωστε, ορθώνονταν κι εκείνοι δίπλα σε βυζαντινές εκκλησίες που είχαν μετατραπεί, επί τουρκοκρατίας, σε τζαμιά.

 

Εκείνα τα πρώτα χρόνια που η Θεσσαλονίκη προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος υπήρχε η ιδέα η Ροτόντα να γίνει αρχαιολογικό μουσείο. Η ιδέα δεν υλοποιήθηκε ποτέ, αλλά αποτέλεσε αποθηκευτικό χώρο γλυπτών και άλλων αρχαίων ευρημάτων από ολόκληρη τη Μακεδονία.

 

Όσα χρόνια διήρκεσε η οθωμανική κυριαρχία στην πόλη, τα πρόσωπα που απεικονίζονταν στα υπέροχα ψηφιδωτά καλύφθηκαν, κι έτσι δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιες μορφές αναπαριστούσαν. Χάρη σε αυτό το γεγονός, όμως, κατάφεραν να σωθούν και, εν τέλει, να αποκατασταθούν και να αναδειχτούν από τους συντηρητές.

 

Έτσι, σήμερα, μπορούμε να θαυμάσουμε τα ποικίλα γεωμετρικά σχήματα, καθώς και θέματα από τον φυσικό κόσμο που αποκαλύπτουν μια φυσιοκρατική διάθεση σε ζωηρά χρώματα και χρυσό φόντο.

 

Στον θόλο, στην κορυφή, εμφανίζεται ψηφιδωτή σύνθεση που κατά πάσα πιθανότητα απεικονίζει τον Χριστό όρθιο σταυροφόρο. Αυτό αποκαλύπτεται από το διασωθέν περίγραμμα από κάρβουνο που μαρτυρεί ότι εικονιζόταν μέσα σε πολύχρωμη «δόξα» που την υποβάσταζαν τέσσερις άγγελοι. Με τον καθαρισμό των ψηφιδωτών του μνημείου ήρθαν στο φως τα κεφάλια και τα φτερά των αγγέλων.

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

 

Χαμηλότερα, μια σειρά από καλύτερα διατηρημένα ψηφιδωτά, όπου παριστάνονται φανταστικά, πολυτελή οικοδομήματα,μπροστά από τα οποία στέκουν δύο ή τρεις άγιοι ευλαβικά, σε στάση δέησης, αν και δεν είμαστε σίγουροι ότι δεν πρόκειται για πολιτειακούς παράγοντες και όχι για αγίους, παρόλο που από κάτω υπάρχουν επιγραφές με όνομα, ιδιότητα και μήνα εορτασμού τους! Κάπως έτσι, συντηρείται ο μύθος που θέλει τη Ροτόντα να παραμένει ένας γρίφος.

 

Στην κόγχη του ιερού υπάρχει τοιχογραφημένη η Ανάληψη, που έχει υποστεί φθορές. Αν κάτι εξυψώνει ψυχικά τον επισκέπτη, δημιουργώντας του δέος και θαυμασμό καθώς περνάει την πύλη της Ροτόντας, δεν είναι άλλο από το άπλετο φυσικό φως που διαχέεται από τα παράθυρα και την οροφή, αναδεικνύοντας τη μεγάλη καλλιτεχνική αξία του μνημείου.

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

 

Φωτο: Eurokinissi
Φωτο: Eurokinissi

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα στο Bard College της Νέας Υόρκης θέατρο και κινηματογράφο. Έχω γράψει για τα περιοδικά SL, Πρόσωπα, 01, Εικόνες του Κόσμου, Symbol του Επενδυτή, όπως και για τις σημαντικότερες ελληνικές εφημερίδες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θερμαϊκός: ένα από τα πιο παλιά μαγαζιά της Θεσσαλονίκης είναι και ένα από τα πιο ιδιαίτερα
Η ιδιοκτήτριά του, Νατάσσα Ζουμπούλη, αφηγήθηκε στη LiFO την ιστορία του μέρους που «έκανε μόδα την παραλία της Θεσσαλονίκης»
Μπήκαμε στo σπίτι του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη
Τα τελευταία χρόνια το σπίτι του ιδρυτή του σύγχρονου τουρκικού κοσμικού κράτους έχει εξελιχθεί σε μεγάλη τουριστική ατραξιόν για όλους τους Τούρκους.
Δενδροφύτευση στη Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης για να έχει «κάθε σχολείο το δέντρο του»
Μαθητές από σχολεία όλης της πόλης πόλη θα φυτέψουν 60 καινούρια δέντρα που θα αντικαταστήσουν τα ξερά
H MYΣΤΙΚΗ ΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
30 μυστικά και μυστήρια από την πιο κοσμοπολίτικη και απρόβλεπτη πόλη της Ελλάδας

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ολοκαύτωμα: Ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας
Αυτή είναι η ιστορία της συστηματικής, προγραμματικής και κρατικής πολιτικής πρακτικής διώξεων και εξόντωσης περίπου έξι εκατομμυρίων Εβραίων από το ναζιστικό καθεστώς έτσι όπως καταγράφεται στις μελέτες τεσσάρων από τους σημαντικότερους ιστορικούς της εποχής μας.
ΒΒC: Ο αγώνας της Μελίνας για τα μάρμαρα του Παρθενώνα
Το 1983 η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε για πρώτη φορά να απαιτήσει επισήμως την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα από τη Βρετανία.
Η παρεξήγηση με τη Μέδουσα του Garbati
Πώς ένα γλυπτό που ξεκίνησε να φιλοτεχνείται το 2008 έφτασε να θεωρείται σύμβολο δικαιοσύνης για θύματα βιασμού και μια αλληγορία για την εποχή του #MeToo
Νίκος Σταμπολίδης: «Η αρχαιολογία είναι σαν την ιατρική. Μόνο που ο αρχαιολόγος χειρουργεί το σώμα της γης».
Ο Νίκος Μπακουνάκης συνομιλεί με τον καθηγητή αρχαιολογίας Νίκο Σταμπολίδη με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ελεύθερνα».
Ο Μανόλης Κορρές στα podcasts της LIFO
O άνθρωπος που «ξανάχτισε» την Ακρόπολη μιλά στο στούντιο της LIFO και την Άρτεμη Σκουμπουρδή για το σπουδαίο έργο του και τις πρόσφατες επεμβάσεις.
«Σειρήνια δείπνα»: Τι έτρωγαν κι έπιναν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι;
Ο Βρετανός ιστορικός Andrew Dalby μάς προσκαλεί σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στην ιστορία των τροφών και όλη τη γαστρονομική κουλτούρα στον ελλαδικό χώρο, από τη μακρινή αρχαιότητα μέχρι σήμερα, στο βιβλίο του που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Η μετα-αλήθεια του 1821
Σύμφωνα με τον εικονοκλάστη συγγραφέα Νίκο Δ. Πλατή η μετα-αλήθεια του 1821 δείχνει να είναι απόλυτα συνεπής με την ερμηνεία του όρου post-truth· φτάσαμε να πιστεύουμε για την Επανάσταση του '21 άλλα αντ' άλλων και αγνοούμε παντελώς την ουσιαστική, την πραγματική ιστορία του.
Τα κάπως ασυνάρτητα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς είναι ένα δειλό τραγούδι αγάπης
Λύνοντας μια απορία που με έτρωγε από παιδί.
Τα συγκλονιστικά  φιλμ του Χάρβαρντ με την αποκάλυψη των ψηφιδωτών της Αγίας Σοφίας, τη δεκαετία του '40
Το γιγάντιο, εμμονικό έργο του Αμερικανού αρχαιολόγου Τόμας Ουίτμορ, ο οποίος κατάφερε να πείσει τον Κεμάλ Ατατούρκ να κάνει την Αγιά Σοφιά, μουσείο.
Ένα συγκλονιστικό χριστουγεννιάτικο γράμμα του χειμώνα του 1941
Τις ημέρες που οι άνθρωποι στην Αθήνα πέθαιναν από την πείνα, κάποια ονειρευόταν φαγητά και μαγειρέματα.
Ένα χριστουγεννιάτικο γράμμα του 1941 που βρέθηκε σε έναν κάδο απορριμμάτων στο Μαρούσι
Το γράμμα «Χριστούγεννα στο Καραπλέσι, το έτος 1942» το βρήκε τυχαία η Πέγκυ Ρίγγα στα σκουπίδια. Είναι γραμμένο τον χειμώνα του 1941, την εποχή που η Αθήνα ζούσε τη μεγαλύτερη πείνα της νεότερης ιστορίας της. Το διαβάζει η ηθοποιός Κόρα Καρβούνη.
Με τι παιχνίδια έπαιζαν τα παιδιά στην αρχαιότητα;
Η διευθύντρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου μάς ξεναγεί στον παιδικό κόσμο των αρχαίων.
Στην Αρχαία Αθήνα γιόρταζαν κάτι σαν Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά, πολύ πριν τον Χριστό
Μια συναρπαστική αναδρομή στις γιορτές του δωδεκαημέρου από την ιστορικό, αθηναιογράφο και συγγραφέα Άρτεμις Σκουμπουρδή. Η μουσική που ακούγεται στο podcast ανήκει στον Μανώλη Καρπάθιο, συνθέτη και δεξιοτέχνη στο κανονάκι.
Ο Μάνος Ελευθερίου γράφει για την δολοφονία της Ελένης Παπαδάκη στα Δεκεμβριανά
Ένα διαφωτιστικό κείμενο του Μάνου Ελευθερίου για την μεγάλη ηθοποιό Ελένη Παπαδάκη με αφορμή την επέτειο του θανάτου της.
Πέπο Γκατένιο: Η άγρια μαρτυρία ενός 14χρονου εβραίου της Θεσσαλονίκης στα στρατόπεδα συγκέντρωσης
Ο ηθοποιός Αινείας Τσαμάτης αφηγείται συναρπαστικά την ιστορία του 14χρονου Εβραίου της Θεσσαλονίκης Πέπο Γκατένιο και την άγρια ενηλικίωσή του μεταξύ Μπιρκενάου και Άουσβιτς.
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή