Από τα δεμένα, γυμνά σώματα και τη βαρβαρότητα του ψυχιατρείου Δαφνίου σε έναν χώρο αξιοπρέπειας, συλλογικότητας και ελευθερίας. Το 18 Άνω δεν απέδειξε μόνο ότι η απεξάρτηση είναι δυνατή χωρίς υποκατάστατα αλλά και ότι ο άνθρωπος μπορεί να ξανασταθεί όρθιος, και αυτό ακριβώς είναι που το σύστημα δεν συγχωρεί.
Το 18 Άνω γεννήθηκε μέσα σε έναν ασφυκτικά κατασταλτικό χώρο, το ψυχιατρείο Δαφνίου, ως μια ριζική ρήξη με τη λογική του ασύλου. Εκεί όπου κυριαρχούσαν η βία και η εγκατάλειψη, συγκροτήθηκε μια «όαση», ένα πρόγραμμα απεξάρτησης βασισμένο στη θεσμική ψυχοθεραπεία, τη συλλογική ζωή και την ισοτιμία όλων: θεραπευτών, εργαζομένων και θεραπευόμενων.
Στο 18 Άνω δεν υπήρχαν ιεραρχίες, υποκατάστατα ή φάρμακα ως λύση. Υπήρχε κοινότητα. Οι άνθρωποι έτρωγαν μαζί, δημιουργούσαν, μιλούσαν, ανακάλυπταν χαρίσματα και δυνατότητες που η εξάρτηση και η κοινωνική περιθωριοποίηση είχαν θάψει. Η απεξάρτηση αντιμετωπίστηκε όχι ως χρόνια νόσος αλλά ως διαδικασία χειραφέτησης, προσωπικής και κοινωνικής.
Η επιτυχία των «στεγνών» προγραμμάτων και η διεθνής αναγνώρισή τους δεν στάθηκε αρκετή για να τα προστατεύσουν. Αντίθετα, έγιναν στόχος. Η απορρόφηση της απεξάρτησης από έναν γραφειοκρατικό οργανισμό ιδιωτικού δικαίου, η ομογενοποίηση των προγραμμάτων, οι αυθαίρετες μετακινήσεις θεραπευτών και η αποδυνάμωση κρίσιμων μονάδων συνιστούν μια συνειδητή πολιτική διάλυσης.
Πίσω από αυτή την επιλογή δεν βρίσκεται μόνο η ιδεολογική προσήλωση στη «μείωση της βλάβης» και στα υποκατάστατα αλλά μια ευρύτερη βιοπολιτική: η διαχείριση των εξαρτημένων ως «περιττών πληθυσμών» που δεν θεωρούνται πια άξιοι επένδυσης, αλλά ελέγχου, μετακίνησης και τελικά αργής κοινωνικής εξόντωσης.
Το 18 Άνω άφησε μια βαριά παρακαταθήκη: απέδειξε ότι ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει, να δημιουργήσει, να συμμετέχει, να αγωνιστεί. Ότι η απεξάρτηση δεν είναι απλώς θεραπεία, είναι πράξη πολιτισμού. Γι’ αυτό ακριβώς η υπεράσπισή του δεν αφορά μόνο τους εξαρτημένους ή τους θεραπευτές αλλά ολόκληρη την κοινωνία.
Η ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα είναι πρώην διευθύντρια της Μονάδας Απεξάρτησης 18 ΑΝΩ, συγγραφέας, εκδότρια του περιοδικού «Τετράδια Ψυχιατρικής» και από τους πρώτους γιατρούς που συμμετείχαν στην πρωτοβουλία των Κοινωνικών Ιατρείων.
