Η ΑΝΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ είναι μια ατελής, επαναληπτική διαδικασία. Το σημερινό γονεϊκό τοπίο –το οποίο για πολλές οικογένειες ορίζεται από μια πανταχού παρούσα ανησυχία για τα επιτεύγματα των παιδιών– μπορεί να οδηγήσει τις μαμάδες και τους μπαμπάδες να επικεντρωθούν σε αυτά που υστερούν τα παιδιά και όχι σε αυτά που υπερέχουν. Το βλέμμα ορισμένων γονέων μπορεί να στραφεί κατευθείαν στον χαμηλότερο βαθμό του ελέγχου. Οι ίδιοι γονείς μπορεί αντανακλαστικά να στραφούν σε φροντιστήρια, ιδιαίτερα μαθήματα ή να επιμείνουν αυστηρά σε νέες συνθήκες μελέτης για να διορθώσουν αυτό που αντιλαμβάνονται ως σοβαρή αδυναμία. Προφανώς το κάνουν αυτό για να βοηθήσουν, για να εξαλείψουν ή να εξουδετερώσουν μια ευπάθεια που μπορεί να εμποδίσει την επιτυχία του παιδιού. Ωστόσο, δεκαετίες ερευνών έχουν δείξει ότι το κλειδί για την ανατροφή ικανών νέων ανθρώπων δεν είναι να στοχεύουμε στις δυσκολίες τους. Είναι να αναγνωρίσουμε, να καλλιεργήσουμε και να αξιοποιήσουμε τα δυνατά τους σημεία – να εντοπίσουμε αυτό που οι ειδικοί στην ανάπτυξη του παιδιού αποκαλούν «νησίδες ικανότητας».
Η αυτοπεποίθηση είναι μεταδοτική: Όταν είμαστε καλοί σε κάτι, το θάρρος μας αυξάνεται. Όταν οι νέοι άνθρωποι βιώνουν τον εαυτό τους ως ισχυρό και ικανό σε οποιοδήποτε επίπεδο –καλλιτεχνικό, αθλητικό, ακόμα και ως φίλοι– είναι καλύτερα εξοπλισμένοι για να αντέξουν τα εμπόδια σε άλλους τομείς της ζωής τους.
Ο όρος αυτός εισήχθη πριν από 40 και πλέον χρόνια από τον κλινικό ψυχολόγο Ρόμπερτ Μπρουκς, ο οποίος υποστήριξε ότι κάθε παιδί, ανεξαρτήτως των προκλήσεων που αντιμετωπίζει, διαθέτει ξεχωριστούς τομείς ικανοτήτων και ότι είναι δουλειά των εκπαιδευτικών και των γονέων να καλλιεργούν αυτά τα χαρίσματα – όχι απλώς ως μια ευχάριστη άσκηση, αλλά ως ένα κρίσιμο θεμέλιο για την ανάπτυξη. Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι η γονική μέριμνα που βασίζεται στα «δυνατά» στοιχεία του παιδιού, συσχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα άγχους και υψηλότερη δέσμευση στο σχολείο. Αντιθέτως, σύμφωνα με πολλούς ψυχολόγους, η γονική μέριμνα που επικεντρώνεται στη διόρθωση των αδυναμιών μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση του παιδιού και μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο άγχος και τάσεις αποφυγής. Όταν ένα παιδί υστερεί, το να το τιμωρούμε αφαιρώντας του το πράγμα εκείνο για το οποίο νοιάζεται περισσότερο (από ένα σπορ μέχρι την παρακολούθηση βίντεο στο YouTube) δεν είναι ο κατάλληλος τρόπος για να το παρακινήσουμε.
Η αυτοπεποίθηση είναι μεταδοτική: Όταν είμαστε καλοί σε κάτι, το θάρρος μας αυξάνεται. Όταν οι νέοι άνθρωποι βιώνουν τον εαυτό τους ως ισχυρό και ικανό σε οποιοδήποτε επίπεδο – καλλιτεχνικό, αθλητικό, ακόμα και ως φίλοι – είναι καλύτερα εξοπλισμένοι για να αντέξουν τα εμπόδια σε άλλους τομείς της ζωής τους. Όταν οι νέοι έχουν μια αίσθηση σκοπού ή ικανότητας, όταν έχουν μια «νησίδα» στην οποίο μπορούν να σταθούν, αυτή η ικανότητα συχνά μεταφέρεται και αλλού στη ζωή τους. Μερικές φορές, ένα παιδί ανακαλύπτει το δικό του νησί. Άλλες φορές, οι γονείς μπορούν να το ωθήσουν, παρατηρώντας τι έρχεται φυσικά ή τι φέρνει χαρά στο παιδί τους και στη συνέχεια να το προσκαλέσουν να αναλογιστεί σχετικά με τις δραστηριότητες και τα θέματα που το ενθουσιάζουν. Ένας γονιός μπορεί να ρωτήσει το παιδί του: «Πού αισθάνεσαι μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, ενέργεια και κίνητρο;». Η απάντηση μπορεί να είναι κάτι που άπτεται της σχολικής ύλης, αλλά μπορεί εξίσου εύκολα να αφορά μια διαπροσωπική δεξιότητα, μια καλλιτεχνική ενασχόληση ή ένα χόμπι.
Πολλά παιδιά δεν αναγνωρίζουν τα προτερήματά τους, θεωρώντας λανθασμένα ότι κάτι το οποίο κάνουν καλά ή τους βγαίνει εύκολα, δεν έχει αξία. Ένα παιδί που βοηθάει υπομονετικά ένα μικρότερο αδελφάκι με τα μαθήματα στο σπίτι μπορεί να μην αυτοπροσδιορίζεται ως δάσκαλος ή να μην θεωρεί ότι συνεισφέρει στο νοικοκυριό. Η αναγνώριση από τους γονείς αυτής της ικανότητας μπορεί να το βοηθήσει να δει τον εαυτό του υπό νέο πρίσμα. Το σημαντικό είναι να προτείνουμε μια δραστηριότητα στα παιδιά και όχι να τους την επιβάλλουμε με το ζόρι, κάτι που θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ και να μετατραπεί σε δυσαρέσκεια και πικρία.
Υπάρχουν πάντα φορές που ένα παιδί θα βρεθεί σε αδιέξοδο και θα νομίζει ότι απέτυχε. Αυτή είναι η στιγμή που οι γονείς πρέπει να του πουν: Δεν χρειάζεται να είσαι καλός σε όλα. Ας θυμηθούμε τα δυνατά σου σημεία – ίσως σε βοηθήσουν να βρεις πού μπορείς να συνεισφέρεις. Η αυτοπεποίθηση σε έναν τομέα μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα σε έναν άλλο. Ένα παιδί που διαπρέπει στον προφορικό λόγο αλλά δυσκολεύεται στον γραπτό μπορεί να ωφεληθεί από το να υπαγορεύει τις ιδέες του δυνατά πριν τις αποτυπώσει στο χαρτί. Ένα εξωστρεφές άτομο με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη που δυσκολεύεται με την εκτελεστική λειτουργία μπορεί να βοηθήσει τους συμμαθητές του να συσπειρωθούν γύρω από ένα ομαδικό έργο και στη συνέχεια να βασιστεί σε άλλους για την οργάνωση και τη διαχείριση των προθεσμιών. Ακόμα και αν τα προτερήματα ενός παιδιού δεν μπορούν να εφαρμοστούν σε μια συγκεκριμένη εργασία, η απλή γνώση ότι είναι καλό σε κάτι μπορεί να του δώσει ώθηση όταν πρέπει να αντιμετωπίσει ένα φαινομενικά ανυπέρβλητο εμπόδιο.
Οι οικογενειακές αφηγήσεις είναι ισχυρές. Όταν τα παιδιά ακούνε συνεχώς μηνύματα σχετικά με τα ελλείμματά τους (δεν αγαπάει το διάβασμα, είναι χάλια στη διαχείριση του χρόνου), αυτές οι ταυτότητες μπορούν να παγιωθούν και να γίνουν αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Μια οικογενειακή κουλτούρα που εξυμνεί τα δυνατά σημεία (μου αρέσουν οι ιστορίες που λες, η φαντασία σου πάντα με εκπλήσσει!) μπορεί να ενισχύσει μια θετική αίσθηση του εαυτού. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να προσφέρουμε διαρκώς έπαθλα και ανταμοιβές. Η αναγνώριση πρέπει να είναι γνήσια, αλλιώς ακούγεται ψεύτικη και κούφια.
Στον πυρήνα τους, οι «νησίδες ικανότητας» είναι μια πρόσκληση να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τα παιδιά μας, να μετατοπίσουμε την προσοχή μας από το φόβο στη δυνατότητα, από τη διόρθωση στην καλλιέργεια. Σε μια εποχή που οι νέοι βομβαρδίζονται με μηνύματα σχετικά με το τι πρέπει να επιτύχουν, μπορούμε να τους υπενθυμίσουμε τι ήδη κατέχουν. Εντοπίζοντας και καλλιεργώντας τις «νησίδες» τους, τους δείχνουμε έναν τρόπο να εμβαθύνουν τις δικές τους δυνατότητες και με αυτόν τον τρόπο, ίσως καλμάρουμε και κάποιες από τις δικές μας ανησυχίες.
Με στοιχεία από The Atlantic
