Η ύπουλη απειλή της μικροβιακής αντοχής

Η ύπουλη απειλή της μικροβιακής αντοχής Facebook Twitter
Η μικροβιακή αντοχή χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη διαχρονική απειλή για τη δημόσια υγεία.
0

Την περίοδο που εργαζόμουν ως σύμβουλος επικοινωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στην Ελλάδα, και παρότι η χώρα μας βρισκόταν ακόμα εγκλωβισμένη στη δίνη της πανδημίας του κορωνοϊού και της επίμονης εκτόξευσης των κρουσμάτων, για τον διεθνή οργανισμό ένα διαχρονικό πρόβλημα παρέμενε στην κορυφή της δικής μας ατζέντας όσον αφορά τη δημόσια υγεία.

Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την παγκόσμια υγεία, ένα φαινόμενο που προκαλεί τουλάχιστον 700.000 θανάτους ετησίως και που έως το 2050 προβλέπεται πως θα ευθύνεται για 10 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως, περισσότερους από αυτούς που θα έχει προκαλέσει ο καρκίνος. 

Ταυτόχρονα αποτελεί και ένα φαινόμενο που εκδηλώνεται σε υπερθετικό βαθμό στη χώρα μας, μολονότι περνάει σχεδόν απαρατήρητο, και συμπυκνώνεται σε μια γνώριμη φράση που σχεδόν όλοι μας έχουμε πει κατά τις επισκέψεις μας σε κάποιον επαγγελματία υγείας: «Γιατρέ, μήπως να μου χορηγήσετε κανένα αντιβιοτικό;».

Μιλάμε για την απειλή της μικροβιακής αντοχής, δηλαδή της ολοένα και πιο έντονης αντίστασης που αναπτύσσουν οι μικροοργανισμοί στις αντιμικροβιακές ουσίες, με αποτέλεσμα να είναι πλέον λιγότερο ή και καθόλου ευαίσθητοι σε αυτές.

Τα ανθεκτικά μικρόβια που δημιουργούνται από την υπερβολική και συχνά αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών, τα λεγόμενα superbugs, όχι μόνο δεν καταστρέφονται από τα αντιβιοτικά αλλά επιβιώνουν και πολλαπλασιάζονται ελεύθερα, μεταφέροντας την αντοχή στις επόμενες γενιές μικροβίων. 

Σήμερα, σε αρκετές χώρες του πλανήτη, ανάμεσά τους και η χώρα μας, αμέτρητοι ασθενείς εμφανίζουν λοιμώξεις από βακτήρια ανθεκτικά σε όλα σχεδόν τα διαθέσιμα αντιβιοτικά.

Αυτός είναι και ο λόγος που διάφοροι γιατροί, δίχως καμία δόση υπερβολής, χαρακτηρίζουν το φαινόμενο τη μεγαλύτερη διαχρονική απειλή για τη δημόσια υγεία, καθώς ήδη η ανθρωπότητα έρχεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να μην είναι σε θέση να θεραπεύσει λοιμώξεις από κοινά βακτήρια.

Σήμερα, σε αρκετές χώρες του πλανήτη, ανάμεσά τους και η χώρα μας, αμέτρητοι ασθενείς εμφανίζουν λοιμώξεις από βακτήρια ανθεκτικά σε όλα σχεδόν τα διαθέσιμα αντιβιοτικά.

Υπάρχουν, φυσικά, δεκάδες κορυφαίοι επιστήμονες που παρακολουθούν στενά το φαινόμενο και καθοδηγούν τις πολιτικές δημόσιας υγείας ώστε να αποφευχθούν τα χειρότερα.

zaoutis
Θεοκλής Ζαούτης

Ένας εξ αυτών είναι αναμφίβολα και ο Θεοκλής Ζαούτης, καθηγητής Παιδιατρικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, οµότιµος καθηγητής Επιδηµιολογίας στην Ιατρική Σχολή Perelman του Πανεπιστηµίου της Πενσιλβάνια και στο Children’s Hospital of Philadelphia, και πρόεδρος του ΕΟΔΥ. Η LiFO συνομίλησε μαζί του για τα αίτια της πιο ύπουλης απειλή της δημόσιας υγείας καθώς και για το οπλοστάσιο που διαθέτουμε για να την περιορίσουμε.

— Κύριε Ζαούτη, το φαινόμενο της μικροβιακής αντοχής έχει αγγίξει πλέον εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, τόσο παγκοσμίως όσο και στη χώρα μας. Με απλά λόγια, μπορείτε να μας εξηγήσετε ποιες είναι οι αιτίες που μας έφεραν μέχρι εδώ;
Δεν χωρά αμφιβολία πως ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες για την ανάπτυξή της είναι η εκτενής και αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών. Εν ολίγοις, όσο περισσότερο εκτίθενται τα μικρόβια στα αντιβιοτικά, τόσο περισσότερο θα εξελίσσονται έτσι ώστε να μπορούν να αντιστέκονται σε αυτά.

Σκοπός του μικροβίου, άλλωστε, είναι η επιβίωση, γι’ αυτό και μεταλλάσσεται συνεχώς, αλλάζει το γενετικό του υλικό για να πολεμήσει τα αντιβιοτικά. Όσο περισσότερα αντιβιοτικά χρησιμοποιούμε, λοιπόν, τόσο περισσότερο αναπτύσσεται το φαινόμενο της μικροβιακής αντοχής. 

Ταυτόχρονα, βέβαια, τα αντιβιοτικά τα χρειαζόμαστε. Είναι απολύτως αναγκαία για να θεραπεύουμε πολλές λοιμώξεις και τελικά για να σώζουμε ανθρώπινες ζωές.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι αδιαπραγμάτευτη: υπάρχει ένα τεράστιο ποσοστό της χρήσης των αντιβιοτικών ‒κάποιες μελέτες, μάλιστα, το τοποθετούν στο 50%‒ που είναι ξεκάθαρα περιττό.

Συχνά, για παράδειγμα, οι γιατροί τα χορηγούμε για να θεραπεύσουμε ιώσεις, παρότι δεν έχουν καμία επίπτωση, είτε επειδή το ζητάει ο ασθενής είτε για να νιώσουμε κι εμείς καλύτερα και να καθησυχάσουμε κάποιον γονιό.

Ωθούμε, λοιπόν, τα μικρόβια στο να γίνονται όλο και δυνατότερα και περισσότερο πιο ανθεκτικά. Γι’ αυτό και κράτη σαν το δικό μας, τα οποία χρησιμοποιούν ένα σημαντικά υψηλότερο ποσοστό αντιβιοτικών σε σχέση με την υπόλοιπη Ε.Ε., έχουν και από τα μεγαλύτερα ποσοστά αντοχής. 

Ένας δεύτερος και κομβικός παράγοντας είναι η χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία. Σε κάθε γωνιά του πλανήτη τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται σε τεράστιες ποσότητες στις τροφές των ζώων, ώστε αυτά να γίνονται πιο παχιά και το κρέας τους πιο τρυφερό.

Μιλάμε, λοιπόν για έναν γιγάντιο όγκο αντιβιοτικών που «αναγκάζει» καθημερινά τα μικρόβια να εξελίσσονται και να αντιστέκονται. Και όπως γνωρίζουμε, αλλά οφείλουμε συνεχώς να υπενθυμίζουμε, τα μικρόβια από τα ζώα επηρεάζουν τελικά και την υγεία των ανθρώπων, καθώς ο πλανήτης, τα ζώα και οι άνθρωποι αποτελούμε όλοι μια ενιαία υγεία.

— Υπάρχουν πλέον δεκάδες δυσοίωνες προβλέψεις του ΠΟΥ και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) για την εξέλιξη του φαινομένου της μικροβιακής αντοχής. Αναρωτιέμαι πώς παρακολουθείται και ποσοτικοποιείται η αντοχή, πώς συλλέγονται τα δεδομένα και πώς δημιουργούνται αυτές οι εκτιμήσεις. Πού ακριβώς βρίσκεται η Ελλάδα;
Η Ε.Ε. έχει ένα δίκτυο εντός του ECDC, όπου όλα τα κράτη-μέλη στέλνουν μια ετήσια αναλυτική έκθεση με δεδομένα για το προφίλ των μικροβίων στα νοσοκομεία μας από τη μια, καθώς και για τη χρήση των αντιβιοτικών από την άλλη.

Τα δεδομένα αυτά μπορεί να τα συναντήσει κανείς στην ιστοσελίδα του ECDC, όπου ένας διαδραστικός χάρτης της Ευρώπης φανερώνει τα διάφορα μικρόβια και τα επίπεδα της αντοχής. Έτσι βγαίνουν τα ποσοστά και η κατάταξη των χωρών και με βάση αυτές τις πληροφορίες χτίζονται μοντέλα που εξετάζουν την τάση ανάπτυξης της αντοχής στα μικρόβια, καθώς και την τάση της χορήγησης των αντιβιοτικών.

Η πιο πρόσφατη μελέτη που εξέταζε την έκβαση των λοιμώξεων που είναι ανθεκτικές στα αντιβιοτικά τοποθετούσε την Ελλάδα δεύτερη στην Ε.Ε. στον λεγόμενο δείκτη του «αναπηροσταθµισµένου έτους ζωής» (DALY) που ισοδυναµεί µε τον συνολικό αριθµό ετών υγιούς ζωής τα οποία χάνονται εξαιτίας ασθένειας, αναπηρίας και θανάτου. Δηλαδή το κόστος της μικροβιακής αντοχής σε ανθρώπινες ζωές στην Ελλάδα έρχεται δεύτερο, αμέσως μετά την Ιταλία, και ολοένα χειροτερεύει.

Μιλάμε για γιγαντιαίο πρόβλημα, και μάλιστα σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες οι ασθενείς συμπληρώνουν ερωτηματολόγια και θεραπεύονται σε ξεχωριστές πτέρυγες αν έχουν επισκεφτεί νοσοκομεία στην Ελλάδα, επειδή μπορεί να έχουν εκτεθεί στα τοπικά superbugs.

— Ποια είναι, λοιπόν, τα όπλα και ποιες οι βέλτιστες πρακτικές για να περιορίσουμε την ύπουλη απειλή της μικροβιακής αντοχής;
Το πρώτο και κυριότερο βήμα είναι η ορθή χρήση των αντιβιοτικών. Πρέπει να αλλάξουμε άμεσα την αντίληψη και την κουλτούρα μας, αν θέλετε, αναφορικά με τη χορήγηση των αντιβιοτικών.

Το δεύτερο βήμα αφορά την πρόληψη των λοιμώξεων, τόσο στην κοινότητα όσο και στα νοσοκομεία. Κομβικός σε αυτή την προσπάθεια είναι ο τακτικός εμβολιασμός. Αν θωρακιστούμε με εμβόλια κατά της γρίπης, του Covid και άλλων ιών, ο ασθενής δεν θα εμφανίσει συμπτώματα κρυολογήματος και δεν θα αναζητήσει άσκοπα τα αντιβιοτικά.

Έπειτα υπάρχουν οι καλές πρακτικές υγιεινής, π.χ. των χεριών, ο σωστός τρόπος να βήχουμε για να μη μεταδίδουμε τα μικρόβια, γενικά όλα τα μέτρα που μάθαμε να εφαρμόζουμε λόγω της πανδημίας, για να περιορίσουμε τη μετάδοση των μικροβίων.

Το τρίτο βήμα αφορά την παρακολούθηση και πρόληψη των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων. Άλλωστε, αν δεν υπάρχει λοίμωξη εντός του νοσοκομείου, δεν υπάρχει ανάγκη χορήγησης αντιβιοτικού και δεν ακολουθεί η ανάπτυξη και εξέλιξη του μικροβίου σε έναν πιο ανθεκτικό οργανισμό ‒ κι έτσι αποφεύγουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο.

Η Ελλάδα, ξέρετε, έχει το από τα υψηλότερα ποσοστά ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων στην Ε.Ε. και αυτές οι λοιμώξεις προέρχονται συνήθως από μικρόβια με ιδιαίτερη ανθεκτικότητα.

Τέλος, χρειάζεται και ο άμεσος περιορισμός των αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία. Μάλιστα, σήμερα, μια σειρά κρατών έχει κάνει τρομερά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Η Δανία και άλλες σκανδιναβικές χώρες έχουν κάνει κυριολεκτικά άλματα στην προσπάθειά τους να μειώσουν τον όγκο των αντιβιοτικών που χρησιμοποιούν στις τροφές των ζώων.

Αντίθετα, κάποια άλλα κράτη, όπως οι ΗΠΑ, διατηρούν ένα τεράστιο lobby από παραγωγούς ζωοτροφών που πιέζουν ώστε να μη μειωθεί. Χρειάζεται, λοιπόν, μια συντονισμένη και ολιστική παγκόσμια προσέγγιση.

— Ασχολείστε πλέον αρκετά χρόνια με το φαινόμενο και γνωρίζετε πως για να περιοριστεί χρειάζεται μια ευρύτερη αλλαγή νοοτροπίας στην κοινωνία σχετικά με τη χρήση των αντιβιοτικών. Ποιο είναι, λοιπόν, το μήνυμά σας;
Έχετε απόλυτο δίκιο, η αλλαγή πρέπει να έρθει από τον κόσμο. Ο ασθενής οφείλει να ρωτά τον γιατρό του με ψυχραιμία: «Θεωρείτε πως χρειάζομαι το αντιβιοτικό ή μήπως όχι; Είναι απαραίτητο; Θα με βοηθήσει να γίνω καλύτερα;».

Ο κόσμος πρέπει να γίνει σύμμαχός μας σε αυτή την προσπάθεια και να καταλάβει πως το αντιβιοτικό σε κάθε περίπτωση δεν είναι πανάκεια.

Θα σας δώσω μερικά παραδείγματα για το πώς χειροτερεύει καθημερινά το φαινόμενο: το κοινό κρυολόγημα χρειάζεται περίπου πέντε με έξι μέρες να περάσει. Ο ασθενής συνήθως παρουσιάζει συμπτώματα τις πρώτες τρεις μέρες και έπειτα επισκέπτεται τον γιατρό που του χορηγεί το αντιβιοτικό. Σε δύο μέρες είναι πλέον περδίκι, όμως ούτως ή άλλως θα είχε αναρρώσει γιατί αυτός είναι ο φυσιολογικός κύκλος ζωής της ίωσης του κρυολογήματος.

Με αυτές τις πρακτικές, όμως, παγιώνεται η εσφαλμένη αντίληψη πως για την ίαση ευθύνεται το αντιβιοτικό. Το πρόβλημα είναι πως η μικροβιακή αντοχή είναι μια έννοια πολύ αφηρημένη για τον γονιό ή τον ασθενή, ένα φαινόμενο που στο μυαλό μας έχει μονάχα μακροχρόνιες επιπτώσεις. Υπάρχουν όμως δεκάδες εξαιρετικές μελέτες οι οποίες δείχνουν τις πολλαπλές επιπτώσεις που έχει η εξάρτησή μας από τα αντιβιοτικά.

Πρόσφατα δημοσιεύτηκε μια έρευνα που επικεντρώνεται στο μικροβίωμα, δηλαδή στα υγιή μικρόβια του ανθρώπινου σώματος, με τα οποία συμβιώνουμε και μας κρατούν υγιείς. Αποδείχθηκε πως η συνεχής και αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών αλλάζει το μικροβίωμα και ανεβάζει τον κίνδυνο εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων.

Γνωρίζουμε πλέον πως όσο περισσότερα αντιβιοτικά παίρνουν τα παιδιά σε μικρή ηλικία, τόσο περισσότερο ανεβαίνει ο κίνδυνος να πάθουν ελκώδη κολίτιδα και νόσο του Crohn.

Από δημοσκοπήσεις που έγιναν βάσει των αντιλήψεων γιατρών και ασθενών σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή, βγήκε το συμπέρασμα είναι πως όλοι το θεωρούν ένα πρόβλημα που βρίσκεται μακριά μας, κάπου εκεί έξω. Η πραγματικότητα είναι πως η μικροβιακή αντοχή είναι ήδη εδώ, στην πόρτα μας, στο σπίτι μας, στα ιατρεία και στα νοσοκομεία μας.

Υγεία & Σώμα
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Covid-19 και γρίπη: Ο κίνδυνος της διπλής επιδημίας

Υγεία & Σώμα / Covid-19 και γρίπη: Ο κίνδυνος της διπλής επιδημίας

Ο αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας - Προληπτικής Ιατρικής στο Εργαστήριο Υγιεινής Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δημήτρης Παρασκευής, λύνει όλες τις απορίες για τα εμβόλια, τα τεστ και τις μάσκες.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
10+1 τρόποι να αυξήσετε την καλή χοληστερίνη

Υγεία & Σώμα / 10+1 τρόποι να αυξήσετε την καλή χοληστερίνη

Μέχρι στιγμής δεν έχει κυκλοφορήσει κάποιο ασφαλές φάρμακο το οποίο να ανεβάζει αξιόλογα την HDL, γι’ αυτό καλό είναι να φροντίζουμε η διατροφή μας να περιέχει τροφές που κάνουν αυτήν τη δουλειά.
ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΝΤΑΖΗΣ, MD & ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΤΣΕΣΜΕΛΗ
θεραπεύτρια αγκαλιάς

Υγεία & Σώμα / Δέσποινα, τι περιλαμβάνει η θεραπευτική «αγκαλιά της αρκούδας»;

Η Δέσποινα Ξηρογιάννη είναι θεραπεύτρια αγκαλιάς, εργάζεται στην Αθήνα και βοηθάει τους πελάτες της να έχουν συναισθηματική και ψυχική ισορροπία μέσω του συναινετικού αγγίγματος.
ΑΝΝΑ ΚΟΚΟΡΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών δημιουργεί Κέντρο Αριστείας για τον Καρκίνο

Υγεία & Σώμα / Το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών δημιουργεί Κέντρο Αριστείας για τον καρκίνο

Ο νέος πρόεδρος και διευθυντής του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης, καταγράφει τις δράσεις του ιδρύματος στον τομέα της υγείας, ειδικότερα στην Ογκολογία.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας διεκδικεί καλύτερη ποιότητα ζωής σε όλα τα επίπεδα

Υγεία & Σώμα / Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας διεκδικεί καλύτερη ποιότητα ζωής σε όλα τα επίπεδα

Η νέα πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Βάσω-Ραφαέλα Βακουφτσή, μιλά για τα ζητήματα που αφορούν την πρόληψη των χρόνιων παθήσεων, την ψυχοσωματική υγεία των ασθενών και τα δικαιώματά τους.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Μιλάμε ανοιχτά για τη σεξουαλική ζωή των ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση

Υγεία & Σώμα / Η σεξουαλική ζωή των ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση

Η Μόιρα Τζίτζικα, ειδική σύμβουλος ΑμεΑ και πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ατόμων με Πολλαπλή Σκλήρυνση, μας ενημερώνει για ένα θέμα που, παρότι αποτελεί αυτονόητο δικαίωμα για όλους, παραμένει ταμπού.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Νέα εποχή για τον ΕΟΦ, με ενίσχυση, αναβάθμιση και εξωστρέφεια

Υγεία & Σώμα / Νέα εποχή για τον ΕΟΦ, με ενίσχυση, αναβάθμιση και εξωστρέφεια

Ο πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ), καθηγητής Ευάγγελος Μανωλόπουλος, καταγράφει τους βασικούς άξονες πάνω στους οποίους χτίζεται ο ανανεωμένος ΕΟΦ, την ενίσχυση του στελεχιακού δυναμικού, την εξωστρέφεια, τη διαφάνεια, την ταχύτητα, την ποιότητα των υπηρεσιών, την επαγρύπνηση και την ταχεία ενσωμάτωση του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Καθημερινό συμπλήρωμα για brain food

Υγεία & Σώμα / Τα πάντα για το brain food: Οι τροφές που ενισχύουν τη λειτουργία του εγκεφάλου μας

Η διατροφή μας είναι η καύσιμη ύλη για την ομαλή λειτουργία του οργανισμού και μερικές φορές, όταν δεν είναι θρεπτική και ισορροπημένη, χρειάζεται ένα boost με έξυπνα συμπληρώματα που μας διασφαλίζουν υγεία και ευεξία.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Απόλυτη προτεραιότητα έχει ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του πνεύμονα

Υγεία & Σώμα / «Ο καρκίνος του πνεύμονα δεν περιμένει μεν, αλλά δεν είναι ανίκητος»

Τρία χρόνια μετά την ίδρυση της Οργάνωσης για τον Καρκίνο του Πνεύμονα «Fair Life L.C.C.», η πρόεδρός της Κορίνα Πατέλη-Bell μιλά για την αναγκαιότητα να πατήσει γκάζι το εθνικό συστήμα υγείας όσον αφορά την υλοποίηση του προσυμπτωματικού ελέγχου που σώζει ζωές.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Τι είναι η ψιττάκωση και πώς μας απειλεί

Υγεία & Σώμα / Τι είναι η ψιττάκωση και πώς μας απειλεί

Ο όρος «ασθένεια που μεταδίδεται από τα πτηνά» μάς φέρνει στο μυαλό τη γρίπη των πτηνών που οφείλεται στον ιό της γρίπης Η5Ν1. Κι όμως, υπάρχει μια άλλη νόσος που μοιάζει με τη γρίπη και μεταδίδεται από τα πτηνά, προκαλώντας άτυπη πνευμονία, δηλαδή πνευμονία χωρίς τα κλασικά συμπτώματα.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Εξέταση με ραδιοϊσότοπα προβλέπει τη νόσο Αλτσχάιμερ 10 χρόνια προτού εμφανιστεί

Υγεία & Σώμα / Μια νέα εξέταση προβλέπει τη νόσο Αλτσχάιμερ 10 χρόνια προτού εμφανιστεί

Χάρη σε μια νέα εξέταση με ραδιοϊσότοπα, την PET Amyloid, καθίσταται δυνατή η πρώιμη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ μία ολόκληρη δεκαετία πριν από την εκδήλωση του πρώτου συμπτώματος νοητικής έκπτωσης στους ασθενείς.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Σώμα από γυαλί: Έχουν και οι υποχόνδριοι τα δίκια τους

Υγεία & Σώμα / Σώμα από γυαλί: Έχουν και οι υποχόνδριοι τα δίκια τους

Σύμφωνα με ένα νέο βιβλίο που εξερευνά την πολιτισμική ιστορία της υποχονδρίασης, οι άνθρωποι που ανησυχούν περισσότερο για την υγεία τους είναι πολύ συχνά εκείνοι που έχουν τους περισσότερους λόγους να ανησυχούν.
THE LIFO TEAM
Καμπανάκι κινδύνου για τις λοιμώξεις και τα «πανανθεκτικά» μικρόβια χτυπούν οι λοιμωξιολόγοι

Υγεία & Σώμα / Λοιμώξεις και «πανανθεκτικά» μικρόβια, παλιοί και νέοι κίνδυνοι απειλούν τη δημόσια υγεία

Καμπανάκι κινδύνου χτυπούν οι λοιμωξιολόγοι καθώς ο κοκίτης, η ιλαρά και η μηνιγγίτιδα αναζωπυρώνονται στην κοινότητα, ενώ τα άκρως ανθεκτικά μικρόβια εξελίσσονται σε «πονοκέφαλο» για τα νοσοκομεία. Μας ενημερώνει η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Συμβουλές για υπέροχη επιδερμίδα κάτω από τον καυτό ήλιο

Υγεία & Σώμα / Συμβουλές για υγιή επιδερμίδα κάτω από τον ήλιο

Μετά από έναν χειμώνα που δεν ήρθε, η άνοιξη βιάζεται να δώσει τη θέση της στο καλοκαίρι και μας υποχρεώνει να αναθεωρήσουμε τη σχέση μας με τον ήλιο. Οι ημέρες μεγάλωσαν με την αλλαγή της ώρας, ο ήλιος ήδη καίει και η επιδερμίδα μας χρειάζεται ολιστική φροντίδα και προστασία.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ