Η ΑΝΟΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΓΡΑΨΕ με κεφαλαίο Α την αρχή του τέλους του καρκίνου, εισάγοντας στη φαρέτρα της Ογκολογίας μια νέα θεραπευτική προσέγγιση, η οποία στηρίζεται στην ικανότητα του ανοσοποιητικού συστήματος του ασθενούς να βρίσκει και να εξολοθρεύει τα καρκινικά κύτταρα. Μέσω της «ανοσολογικής επαγρύπνησης», το ανοσοποιητικό σύστημα αναγνωρίζει και καταπολεμά πληθώρα αντιγόνων που εκφράζονται μόνο στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων. Ωστόσο, επειδή τα καρκινικά κύτταρα είναι ιδιαιτέρως έξυπνα, έχουν αναπτύξει μηχανισμούς διαφυγής από την ανοσολογική επαγρύπνηση, με συνέπεια να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, να δημιουργούνται όγκοι και να εξελίσσεται η νόσος.
Η βαθιά γνώση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος και της ανοσοδιαμόρφωσης που μπορούμε να επιτύχουμε αν στηριχτούμε σε συγκεκριμένα μόρια-κλειδιά που καταστέλλουν τους μηχανισμούς διαφυγής των καρκινικών κυττάρων άναψαν το πράσινο φως για την ανάπτυξη των πρώτων ανοσοθεραπευτικών παραγόντων.
Η νέα θεραπευτική κατηγορία με την ονομασία «ανοσοθεραπεία» είναι καινοτόμος και διαφορετική από τους άλλους πυλώνες της Ογκολογίας και τις συμβατικές θεραπείες, καθώς δεν προσβάλλει άμεσα το καρκινικό κύτταρο αλλά αποκαθιστά την αποτελεσματική ανοσολογική απόκριση έναντι του όγκου μέσω της διαχείρισης, συγκεκριμένα μέσω της καταστολής, των ανασταλτικών οδών. Καταργώντας το «καμουφλάζ» των καρκινικών κυττάρων, οι ανοσοθεραπευτικοί παράγοντες τα φανερώνουν ώστε μετά να αναλάβουν δράση οι εξολοθρευτικοί μηχανισμοί του ανοσοποιητικού συστήματος, να τους επιτεθούν και να τα εξολοθρεύσουν. Γι' αυτό, άλλωστε, αποκαλούνται το «βαρύ πυροβολικό» της Ογκολογίας!
H ανοσοθεραπεία, συνδυαστικά με τη χημειοθεραπεία, μείωσε τον κίνδυνο θανάτου κατά 44% σε ασθενείς με μεταστατικό ΜΜΚΠ.
Εφικτή ακόμα και η λειτουργική ίαση
Το επίτευγμα της ανοσοθεραπείας είναι ότι έχει ανταπόκριση σε ασθενείς οι οποίοι εμφανίζουν ανθεκτικότητα στις συμβατικές αντικαρκινικές θεραπείες, όπως η χημειοθεραπεία. Με τη βοήθεια της ανοσοθεραπείας γίνεται εφικτή η συρρίκνωση και η εξαφάνιση ακόμα και μεταστατικών όγκων, με τους ασθενείς να έχουν μεγάλο κέρδος σε προσδόκιμο επιβίωσης και ποιότητα ζωής. Όταν επιστρατεύτηκε για πρώτη φορά το «βαρύ πυροβολικό» της ανοσοθεραπείας στο ογκολογικό οπλοστάσιο, πριν από μία δεκαετία, «γράφτηκε» το πρώτο success story με το μεταστατικό μελάνωμα, εκεί όπου φάνηκε η δυναμική των ανοσοθεραπευτικών παραγόντων. Στο μελάνωμα, η ανοσοθεραπεία προσφέρει μακροπρόθεσμα δεδομένα επιβίωσης σε προχωρημένη νόσο και μπορεί να οδηγήσει σε πιθανή ίαση των ασθενών σε πρώιμα στάδια. Τα αποτελέσματα μελετών δείχνουν ότι οι μισοί ασθενείς με μεταστατικό μελάνωμα επιβιώνουν για 5 χρόνια, ενώ πάνω από τους μισούς ασθενείς σε πρώιμα στάδια, που λαμβάνουν επικουρική θεραπεία, μπορούν να επιβιώνουν χωρίς υποτροπή της νόσου μετά από περισσότερα από τρία χρόνια.
Καθώς ολοένα και περισσότερες ανοσοθεραπείες λαμβάνουν έγκριση από τις ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές (τον FDA και τον EMA) για διαφορετικές μορφές καρκίνου, διαφορετικές ομάδες ασθενών εξασφαλίζουν μακροχρόνια επιβίωση και μετασχηματίζεται εκ βάθρων η περίθαλψη των ογκολογικών ασθενών. Το success story δεν εξαντλείται στον καρκίνο, καθώς οι ανοσοθεραπείες αποδεικνύονται δραστικές και σε άλλα χρόνια νοσήματα, με συνέπεια να μετασχηματίζεται η περίθαλψη γενικά. Οι μεγάλες κλινικές μελέτες που έχουν διεξαχθεί δείχνουν ότι σε ένα σημαντικό ποσοστό ογκολογικών ασθενών, κοντά στο 24%, η ανοσοθεραπεία, είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία ή με στοχευμένη θεραπεία, μπορεί να εξασφαλίσει ακόμα και τη λεγόμενη λειτουργική ίαση, δηλαδή δεκαετή επιβίωση ή ακόμα μεγαλύτερη.
Το success story ξεκίνησε από το μελάνωμα
Μετά το μεταστατικό μελάνωμα, που υπήρξε και η νόσος-ορόσημο για την αναγνώριση των δυνατοτήτων της ανοσοθεραπείας, με τις πρώτες ανακοινώσεις στο Συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) του 2011 να ρίχνουν στην αρένα της Ογκολογίας game changers θεραπευτικούς παράγοντες, ακολούθησε μια αληθινή επανάσταση. Το βιβλίο της Ογκολογίας ξαναγράφεται, με τις ανοσοθεραπείες να επιτυγχάνουν εντυπωσιακά ποσοστά επιβίωσης σε μια σειρά δύσκολων καρκίνων με έως πρόσφατα πολύ φτωχή πρόγνωση, όπως ο καρκίνος του πνεύμονα, ο καρκίνος της ουροδόχου κύστης, ο καρκίνος της κεφαλής και τραχήλου, ο τριπλός αρνητικός καρκίνος μαστού και ο νεφροκυτταρικός καρκίνος. Ενδεικτικά, στον προχωρημένο ΜΜΚΠ υπάρχει διαθέσιμη ανοσοθεραπεία που είναι η μόνη ανοσοθεραπεία 1ης γραμμής που προσφέρει σημαντικό όφελος συνολικής επιβίωσης ανεξαρτήτως ιστολογικού τύπου, είτε ως συνδυαστική θεραπεία είτε ως μονοθεραπεία. Μάλιστα, ως μονοθεραπεία υπερδιπλασιάζει τη διάμεση συνολική επιβίωση έναντι πλατινούχων συνδυασμών χημειοθεραπείας. Τέλος, ως συνδυασμός με χημειοθεραπεία για 1ης γραμμής θεραπεία του μεταστατικού ΜΜΚΠ, ανεξαρτήτως ιστολογικού τύπου, αναμένεται το προσδόκιμο επιβίωσης να επεκταθεί σε σημείο που δεν έχει παρατηρηθεί στο παρελθόν. Μέχρι στιγμής, για διάμεση περίοδο παρακολούθησης 31 μηνών, πάνω από το 45% των ασθενών με μεταστατικό ΜΜΚΠ παρέμειναν εν ζωή για δύο χρόνια, αντίθετα με το 27,3% των ασθενών, που έλαβαν μόνο χημειοθεραπεία.
Βιοδείκτες, το νέο μεγάλο στοίχημα
Σε κάθε success story υπάρχει ένα λεπτό σημείο. Στην ανοσοθεραπεία το λεπτό σημείο είναι ότι δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε από πριν ποιοι ασθενείς θα ανταποκριθούν στον συγκεκριμένο ανοσοθεραπευτικό παράγοντα. Γι' αυτό αναπτύσσονται οι λεγόμενοι βιοδείκτες, δηλαδή μοριακοί δείκτες οι οποίοι βοηθούν να βρούμε εκείνες τις γονιδιακές μεταλλάξεις που κάνουν τον ασθενή να ανταποκρίνεται στη χορηγούμενη θεραπεία. Έτσι, αξιοποιούμε σωστά το «βαρύ πυροβολικό» της φαρέτρας και δεν το σπαταλάμε σε ασθενείς που δεν θα δουν όφελος. Από τα ευρήματα της Αμερικανικής Ένωσης Καρκίνου προκύπτει ότι από την υιοθέτηση της αντικαπνιστικής στρατηγικής και ενός καλύτερου τρόπου ζωής, μαζί με τις νέες ανοσοθεραπείες, επιτεύχθηκε μείωση κατά 29% των θανάτων από καρκίνο στις ΗΠΑ το διάστημα 1991-2017. Δηλαδή υπο-τριπλασιάστηκαν οι θάνατοι των ογκολογικών ασθενών. Οι πρόσφατες εξελίξεις σε αυτόν τον βασικό πυλώνα της Ογκολογίας περιλαμβάνουν πρωτόκολλα χορήγησης ανοσοθεραπείας ως συντήρηση μετά τη χημειοθεραπεία, τον συνδυασμό δύο ανοσοθεραπευτικών φαρμάκων και τους συνδυασμούς ανοσοθεραπειών με άλλα μόρια για αύξηση της δραστικότητάς τους. Βρισκόμαστε στην αρχή του τέλους των ογκολογικών νοσημάτων!
