Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
16.07.2018
Ρωσία, Βυζάντιο και η αναζήτηση ενός χαμένου κόσμου
ΒΙΒΛΙΟ

Ρωσία, Βυζάντιο και η αναζήτηση ενός χαμένου κόσμου

Η έκδοση για το Βυζάντιο στη Ρωσία που μόλις κυκλοφόρησε από τον Καστανιώτη αποκαλύπτει τη μεγάλη διάσταση Ανατολής-Δύσης και τη διαρκή αναβίωση της Αυτοκρατορίας στις σύγχρονες αφηγήσεις

«Το Βυζάντιο κατέκτησε τον Βορρά όχι με τη δύναμη των όπλων αλλά με υπομονετική διπλωματία και με το θαύμα της εικαστικής και λογοτεχνικής χριστιανικής κουλτούρας του. Και αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμά του». Φωτογραφία από την ταινία «Αντρέι Ρουμπλιόφ» του Αντρέι Ταρκόφσκι.
«Το Βυζάντιο κατέκτησε τον Βορρά όχι με τη δύναμη των όπλων αλλά με υπομονετική διπλωματία και με το θαύμα της εικαστικής και λογοτεχνικής χριστιανικής κουλτούρας του. Και αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμά του». Φωτογραφία από την ταινία «Αντρέι Ρουμπλιόφ» του Αντρέι Ταρκόφσκι.

Αν θέλουμε να καταλάβουμε τη σημερινή κόντρα Ρωσίας-Δύσης και την πολυδιάστατη γεωπολιτική συνθήκη, βιβλία σαν κι αυτό είναι ουσιαστικά και θεμελιώδη.

 

Αν όλη η ιστορία της Ρωσίας είναι μια αιματηρή συνέχεια απανωτών εξεγέρσεων και πολέμων, η βασική της ραχοκοκαλιά στηρίζεται στα δομικά κομμάτια του βυζαντινισμού και του προοδευτισμού, ισομερώς καταμερισμένα στην Ιστορία της.

 

Αυτό τουλάχιστον αποκαλύπτει το βιβλίο αναφοράς Το Βυζάντιο στη Ρωσία - Δοκίμια Ιστορίας και Φιλοσοφίας που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Ολέγ Τσυμπένκο, καθώς παραθέτει δύο δομικά, ενσωματωμένα στην Ιστορία της Ρωσίας, κείμενα.

 

Η αιώνια κόντρα ανάμεσα στους προοδευτικούς φίλους της Δύσης, τους οποίους εκπροσωπεί, εν προκειμένω, ο Σολοβιόφ, και τους συντηρητικούς υποστηρικτές της Ανατολής, που αντιπροσωπεύονται από τον Λεόντιεφ, δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται: φανερώνει την ανάγκη των Ρώσων να ασπαστούν μεν τον κοσμοπολιτισμό του Πέτρου αλλά και να μην απαρνηθούν τις μυστικιστικές εντάσεις της ίδιας τους της ταυτότητας.

 

Μια σειρά από μελέτες, όπως αυτή με τίτλο Βυζάντιο και Ρωσία του Ιωάννου Μέγεντορφ, είχαν προ πολλού αποκαλύψει τη μεγαλόπνοη τάση της απέραντης χώρας να ταυτίζει το παλιό ιδανικό της Pax Romana με ένα είδος θρησκευτικής οικουμενικότητας – θαρρείς πως το μικρό μέγεθος δεν συνάδει με τη «μεγάλη σοβιετική ψυχή», όπως την αποκάλεσε μετέπειτα πολύ έξυπνα ο Στάλιν.

 

Μια σειρά από μελέτες, όπως αυτή με τίτλο Βυζάντιο και Ρωσία του Ιωάννου Μέγεντορφ, είχαν προ πολλού αποκαλύψει τη μεγαλόπνοη τάση της απέραντης χώρας να ταυτίζει το παλιό ιδανικό της Pax Romana με ένα είδος θρησκευτικής οικουμενικότητας – θαρρείς πως το μικρό μέγεθος δεν συνάδει με τη «μεγάλη σοβιετική ψυχή», όπως την αποκάλεσε μετέπειτα πολύ έξυπνα ο Στάλιν.

 

Μπορεί, δηλαδή, οι φανατικοί οπαδοί του συντηρητισμού κατά την περίοδο του σχίσματος να επέμεναν με τρόπο εμμονικό και οπισθοδρομικό στα τελετουργικά της θρησκείας, ουσιαστικά όμως προασπίζονταν την άκρατη κατίσχυση της ρωσικής ταυτότητας, βάζοντάς τα, για παράδειγμα, με κορυφαίους συγγραφείς όπως ο Χέρτσεν, ο Τουργκένιεφ κ.λπ., οι οποίοι γρήγορα άφησαν πίσω τους την πατρίδα.

 

Στα μάτια των συντηρητικών, οι προοδευτικοί ήταν απλώς αρνησιπάτριδες που ξεπερνούσαν ακόμα και τον μηδενισμό, έναν όρο που οι ίδιοι έφτασαν να υιοθετούν για τον εαυτό τους.

 

Από την άλλη, ήταν τόση η εμμονή των θρησκόληπτων σλαβόφιλων με το τελετουργικό και τέτοια η άγνοια των πραγματικών αιτημάτων του απλού κόσμου που καθιστούσε τις θέσεις τους αδιανόητες.

 

Αντιπαρερχόμενος τη φανατική τους προσκόλληση στην παράδοση, ο Σολοβιόφ έθεσε σε κίνδυνο την ίδια του τη ζωή, φτάνοντας να διακηρύξει από τα πανεπιστημιακά έδρανα πως έπρεπε να δοθεί χάρη στους δολοφόνους του Τσάρου Αλέξανδρου Β'.

 

Μέχρι τότε κανείς δεν τολμούσε να ταχθεί δημόσια κατά του συντηρητισμού, όπως έκανε ο ίδιος με το κείμενό του Ο βυζαντινισμός και η Ρωσία.

 

Και, όπως συνέβαινε με όλους τους μορφωμένους Ρώσους του δικού του διαμετρήματος, τα διαβάσματά του κάλυπταν ένα τεράστιο φάσμα αναφορών, από τη θεολογία και την αισθητική μέχρι ζητήματα λογοτεχνικής κριτικής και φιλοσοφίας (ο ίδιος, μάλιστα, διαθέτοντας αρκετό χιούμορ, φρόντισε να γράψει και το δικό του επιτύμβιο σε μορφή ποιήματος, που μετέφρασε στα ελληνικά ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης).


Παρ' όλα αυτά, στο στρατόπεδο των σχισματικών, δηλαδή των αντιδραστικών που είχαν στραμμένο το βλέμμα, όπως ο αετός του Βυζαντίου, προς την Ανατολή παρά προς τη Δύση, υπήρχε ένα γοητευτικό κομμάτι που δεν αφορούσε μόνο το τελετουργικό και τις ερμηνείες των ιερών κειμένων και βιβλίων.

 

Οι σλαβόφιλοι προασπίζονταν το μεγαλείο ενός απέθαντου κόσμου, αναπολώντας την ύπαρξη της χαμένης Kitezh, μιας πόλης που συμβολοποιούσε τη χαμένη ορθόδοξη ταυτότητα και το βυζαντινό κλέος, που τους καλούσε χτυπώντας τις καμπάνες του μέλλοντος (δεν είναι τυχαίος ο έντονα μελλοντολογικός χαρακτήρας των ταινιών του Ταρκόφσκι, κατευθείαν βγαλμένος από αυτή την ουτοπική συνθήκη).

 

Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και ο Λεόντιεφ, ο οποίος, παρά τις συντηρητικές του εμμονές, ήταν μια πολυσχιδής προσωπικότητα: δούλεψε ως διπλωμάτης, υπηρέτησε την πατρίδα του ως στρατιωτικός γιατρός στον πόλεμο της Κριμαίας και έγραψε εξαιρετικές νουβέλες, κάποιες από τις οποίες αφορούν και τα χρόνια που υπηρέτησε ως διπλωμάτης στην Ελλάδα.

 

Παρά τις οπισθοδρομικές αντιλήψεις του, είναι υποβλητικές η ατμόσφαιρα και η μουσικότητα των γραπτών του, όπως μαρτυρά το εμβληματικό κείμενο που έρχεται τώρα στο φως σε αυτή την έκδοση από τον Καστανιώτη, κινούμενο στο ίδιο πάντα ανυψωτικό τέμπο:

 

«Μήπως δεν είναι τρομακτικό και προσβλητικό να σκεφτόμαστε ότι ο Μωυσής ανέβηκε στο όρος Σινά, ότι οι Έλληνες έχτισαν τις εκλεπτυσμένες ακροπόλεις τους, οι Ρωμαίοι έκαναν τους Καρχηδονιακούς Πολέμους, ότι ο ιδιοφυής, πανέμορφος Αλέξανδρος, με τη φτερωτή περικεφαλαία του διάβηκε τον Γρανικό Ποταμό και πολέμησε στα Άρβηλα, ότι οι Απόστολοι κήρυτταν, οι ιερομάρτυρες υπέφεραν, οι ποιητές τραγουδούσαν, οι ζωγράφοι ζωγράφιζαν, οι ιππότες έλαμπαν στις κονταρομαχίες, μόνο και μόνο με σκοπό ένας Γάλλος ή Γερμανός ή Ρώσος αστός με δύσμορφο κωμικό ντύσιμο να ευημερεί "ατομικά" και "ομαδικά" στα ερείπια όλου αυτού του περασμένου μεγαλείου;».

 

Μια σπάνια έγχρωμη φωτογραφία από την ταινία «Αντρέι Ρουμπλιόφ» του Αντρέι Ταρκόφσκι.
Μια σπάνια έγχρωμη φωτογραφία από την ταινία «Αντρέι Ρουμπλιόφ» του Αντρέι Ταρκόφσκι.

 

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αισθητική (Essex) και στην Πολιτική Θεωρία (LSE). Μετάφρασε βιβλία αγαπημένων της συγγραφέων (όπως Ντελέζ και Χόμπσμπαουμ) και από το 2000 έχει την ευτυχία να δημοσιογραφεί σε περιοδικά κι εφημερίδες.
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ
2 σχόλια
Ταξινόμηση:
Προηγούμενα 1 Επόμενα
avatar george k. 6.4.2018 | 16:51
Οι συντηρητικοί Σλαβόφιλοι έχουν επανέλθει στο προσκήνιο με την ταυτότητα της "Αγίας Ρωσίας" που προωθεί το καθεστώς του Πούτιν έχοντας ως αρωγό τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο. Έχει αναδυθεί στην επικαιρότητα η θεωρία της "Τρίτης Ρώμης" που θεωρεί τη Μόσχα ως διάδοχο και ενσάρκωση του ιδεώδους μιας οικουμενικής αυτοκρατορίας μετά την Ρώμη και την Κωνσταντινούπολη, οι οποίες αρχικά ενσάρκωσαν αυτό το ιδεώδες, που πλέον μετά την Άλωση της Πόλης, έχει αναλάβει να πραγματώσει η Μόσχα. Πρόκειται για μία μορφή ρωσικού μεγαλοϊδεατισμού που έχει συνέπειες και στο πεδίο της εκκλησιαστικής πολιτικής δεδομένου πως το δυναμικό Πατριαρχείο Μόσχας δύσκολα ανέχεται πλέον να υποσκελίζεται από το κατέχον τεράστιο συμβολικό κεφάλαιο αλλά ελάχιστη πραγματική ισχύ Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Είναι μια μπλεγμένη ιστορία οι ρίζες της οποίας χάνονται στα βάθη των αιώνων. Το ζήτημα άλλωστε της κληρονομιάς του Βυζαντίου έχει τεθεί και στη μικρή μας Ελλάδα και υπήρξε σημείο αντιλεγόμενο ανάμεσα στους δυτικόφιλους και τους θιασώτες της κάθ´ ημάς Ανατολής. Στην Τσαρική Ρωσία η Ορθοδοξία είχε εργαλειοποιηθεί από τον Ρωσικό ιμπεριαλισμό- την ίδια πρακτική αναβιώνει ο Πούτιν τώρα...
avatar jay-r 7.4.2018 | 12:06
Προοδευτισμός διαχρονικά στην Ελλάδα και Ρωσία, σημαίνει συγκαλλημένος Προτεσταντισμός (Αικατερίνη Β΄), δηλαδή Γερμανισμός,
που άλλωτε εμφανίζεται ως Φράγκοι κατακτητές ιππότες,
άλλοτε ως Ναζί και άλλοτε ως εξελιγμένοι Ναζί δηλαδή Ευρωπαιστές
(the red house report).
Άρα, Συντηρητισμός στην Ελλάδα και Ρωσία, είναι η αντιμετώπιση του διαχρονικά επιτιθέμενου Γερμανισμού και η ενστικτώδη υπεράσπιση του Ελληνικού Πολιτισμού, που έχει μετουσιωθεί στην Ορθόδοξη Πατερική Παράδοση.
Ο διαχρονικός στρατηγικός εχθρός του Γερμανισμού είναι ο Ελληνισμός (Καρλομάγνος).
Η εξουδετέρωση της Ορθοδοξίας για τους Γερμανούς, είναι στρατηγικός στόχος (πχ Φίλης εκκλησιομαχία).

Για να το πούμε απλά: πίσω από τους εκκλησιομάχους, βρίσκονται ναζιστικά τέρατα.

Ο Ρώσικος λαός, είναι πνευματικά τέκνα του ελληνικού Πολιτισμού, δηλαδή της Ορθοδοξίας.
Ελλάδα και Ρωσσία είναι ένας και ο αυτός κοινός γεωπολιτιστικός χώρος.
Η Ρωσική ψυχή νίκησε τις δύο πολιτικές θεωρίες του ευρωπαικού Ορθολογισμού: τον Ναζισμό και τον Κομμουνισμό.
Προηγούμενα 1 Επόμενα

CITY GUIDE/ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ/ΠΡΟΣΦΑΤΑ