Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό

Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό Facebook Twitter
0

Το βουνό στον Βώλακα, στη Δράμα, είναι ένας εντυπωσιακός τόπος φυσικής ομορφιάς. Οι κομμένες επιφάνειες του μαρμάρου, οι απότομοι όγκοι και οι γεωμετρίες που αφήνει πίσω της η εξόρυξη συνθέτουν ένα σκηνικό σχεδόν εξωπραγματικό. Εκεί επέλεξε ο Ρομέν Γαβράς να γυρίσει σκηνές της ταινίας «Sacrifice», μετατρέποντας έναν ενεργό εξορυκτικό χώρο σε κινηματογραφικό τοπίο με εικόνες που μεταδίδονται ήδη σε όλον τον κόσμο. 

Το παράδειγμα του Βώλακα φέρνει στο προσκήνιο ένα ουσιαστικό ερώτημα: μπορεί ένα λατομείο να είναι ταυτόχρονα τόπος παραγωγής και πολιτισμού; Και τι συμβαίνει όταν η εξόρυξη ολοκληρώνεται; Ουσιαστικά, μπορεί ένας χώρος που έχει αλλάξει οριστικά τη γεωγραφία ενός βουνού να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή, ως υπαίθριο θέατρο, χώρος τέχνης και συναυλιών, εκπαιδευτικό πάρκο ή προορισμός γεωτουρισμού;

Στην Ελλάδα, η συζήτηση δεν αφορά μόνο το μέλλον των ανενεργών λατομείων. Για παράδειγμα, αρκετά ανενεργά και παλιά λατομεία (νταμάρια) της Αττικής έχουν μετατραπεί ήδη εδώ και πολλά χρόνια σε εμβληματικούς χώρους πολιτισμού. Μάλιστα, ο Λυκαβηττός αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ανενεργού λατομείου. Αφορά όμως και τη δυνατότητα φιλοξενίας κινηματογραφικών παραγωγών, φωτογραφίσεων και πολιτιστικών εκδηλώσεων σε χώρους που εξακολουθούν να λειτουργούν. Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξετάζει ένα ευρύτερο πλαίσιο αλλαγών στη μεταλλευτική νομοθεσία, το οποίο φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει τόσο τη ζωή μετά την εξόρυξη όσο και τις προϋποθέσεις για ορισμένες παράλληλες χρήσεις. 

Το βασικό πρόβλημα στη χώρα μας είναι ότι απουσιάζει ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο για την πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων σε ανενεργά ή ενεργά λατομεία. Στην πράξη, διαπιστώνεται ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες ενδέχεται να ακολουθούν ουσιωδώς διαφορετική προσέγγιση ως προς τη δυνατότητα πραγματοποίησης τέτοιων χρήσεων. Ειδικότερα, το Τμήμα Επιθεώρησης Μεταλλείων Νοτίου Ελλάδος φαίνεται να υιοθετεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα αυστηρή και περιοριστική ερμηνεία του ισχύοντος πλαισίου, θέτοντας πρόσθετους περιορισμούς ως προς την αποδοχή των εν λόγω χρήσεων, σε αντίθεση με την προσέγγιση που φαίνεται να ακολουθεί το αντίστοιχο Τμήμα Βορείου Ελλάδος.

Η αξιοποίηση ιδιαίτερων φυσικών και βιομηχανικών τοπίων για κινηματογραφικά γυρίσματα, πολιτιστικές δράσεις και διεθνείς εκδηλώσεις μπορεί να αναδείξει πλευρές της Ελλάδας που παραμένουν άγνωστες στο εξωτερικό. Δεν είναι τυχαίο ότι η δραστηριότητα στα λατομεία Διονύσου έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον διεθνών μέσων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το εκτενές αφιέρωμα των «Financial Times» και του HTSI. 

Σύμφωνα με πληροφορίες της LiFO, το ζήτημα βρίσκεται ήδη υπό θεσμική επεξεργασία στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με στόχο τη διαμόρφωση ενός σαφούς πλαισίου που θα επιτρέπει την παράλληλη πολιτιστική αξιοποίηση των λατομείων, υπό αυστηρές προϋποθέσεις ασφάλειας και χωρίς να παρεμποδίζεται η κύρια εξορυκτική δραστηριότητα. 

Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό Facebook Twitter
Η συναυλία των Adriatique το 2025 συγκέντρωσε χιλιάδες ανθρώπους, χωρίς να σημειωθεί κανένα αρνητικό συμβάν. Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς

Αντίστοιχα μοντέλα αδειοδότησης για τη διοργάνωση μεγάλων εκδηλώσεων σε τέτοιους χώρους έχουν ήδη εφαρμοστεί στο εξωτερικό, ενώ και στην Ελλάδα υπάρχουν παραδείγματα επιτυχημένων διοργανώσεων. Ένα από τα βασικά ζητήματα που μένει να διευκρινιστεί είναι ποια αρχή θα αναλάβει την αρμοδιότητα αδειοδότησης: από μια κεντρική υπηρεσία του υπουργείου, όπως συμβαίνει στη Γαλλία, ή από την Περιφέρεια, όπως στην Ιταλία. Είναι, πάντως, γεγονός ότι η σχετική ρύθμιση θα έρθει προς ψήφιση σε ένα από τα επόμενα υπουργικά συμβούλια.  

Από το τέλος της εξόρυξης στην επόμενη ημέρα 

KK
Πέτρος Τζεφέρης, γενικός διευθυντής Ορυκτών Πρώτων Υλών, ΥΠΕΝ

«Η αποκατάσταση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως το “κλείσιμο” ενός εξορυκτικού έργου», δηλώνει στη LiFO ο κ. Πέτρος Τζεφέρης, γενικός διευθυντής Ορυκτών Πρώτων Υλών στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, περιγράφοντας τη συζήτηση για τη δεύτερη ζωή των ανενεργών λατομείων και μεταλλείων. Το ουσιαστικό ερώτημα, όπως το θέτει, είναι τι μπορεί να συμβεί σε έναν εξορυκτικό χώρο όταν ολοκληρωθεί ο παραγωγικός του κύκλος και πώς, μετά την περιβαλλοντική αποκατάσταση και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να αποκτήσει νέα οικονομική, κοινωνική ή πολιτιστική λειτουργία. 

Η προσέγγιση αυτή ξεπερνά την ιδέα της αποκατάστασης ως μιας διαδικασίας που αποσκοπεί απλώς στο να κλείσει τις πληγές ενός τοπίου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επόμενη ημέρα μπορεί να περιλαμβάνει χώρους τέχνης και πολιτισμού, υπαίθρια θέατρα, εκπαιδευτικά ή γεωτουριστικά πάρκα, μουσεία βιομηχανικής και μεταλλευτικής κληρονομιάς, ακόμη και νέες παραγωγικές ή περιβαλλοντικές χρήσεις. 

Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Η εξόρυξη, η αρχιτεκτονική και η συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς συναντιούνται στο ίδιο υλικό, σε διαφορετικές ιστορικές στιγμές. 

Δεν υπάρχει, ωστόσο, μια λύση που να εφαρμόζεται παντού. Κάθε χώρος έχει διαφορετική γεωλογία, ιστορία, έκταση και βαθμό επικινδυνότητας. Η γεωτεχνική αξιολόγηση, η περιβαλλοντική συμβατότητα, ο χωροταξικός σχεδιασμός, η προσβασιμότητα και, πάνω απ’ όλα, η αποδεδειγμένη ασφάλεια αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για οποιαδήποτε νέα χρήση. 

Σύμφωνα με τον κ. Τζεφέρη, προς αυτή την κατεύθυνση κινείται η προσπάθεια εκσυγχρονισμού του Μεταλλευτικού Κώδικα, του οποίου η νομοθετική αφετηρία βρίσκεται στο 1973. Η μεταρρύθμιση, που βρίσκεται υπό επεξεργασία στο υπουργείο, επιχειρεί να προσαρμόσει το πλαίσιο στις σημερινές τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές απαιτήσεις. Σε αυτό προβλέπεται ειδική ενότητα για το post-mining, δηλαδή δυνατότητα μεταλλευτικών και άλλων χρήσεων των εξορυκτικών χώρων μετά την ολοκλήρωση της εκμετάλλευσης. 

Η σημασία της αλλαγής εντοπίζεται σε αυτό το σημείο: η ολοκλήρωση της εξόρυξης δεν χρειάζεται να σημαίνει και το τέλος της αξίας ενός τόπου. Μπορεί να σηματοδοτεί τη μετάβασή του σε μια διαφορετική λειτουργία, εφόσον αυτή τεκμηριώνεται περιβαλλοντικά, χωροταξικά και τεχνικά. 

Όταν το λατομείο παραμένει ενεργό 

Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς

Υπάρχει, όμως, και μια διαφορετική περίπτωση, πιο σύνθετη: εκείνη των λατομείων που εξακολουθούν να λειτουργούν, αλλά διαθέτουν χώρους οι οποίοι θα μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να φιλοξενήσουν δραστηριότητες άλλου χαρακτήρα. 

Τα γυρίσματα της «Θυσίας» («Sacrifice») στον Βώλακα έφεραν αυτή τη δυνατότητα στο προσκήνιο. Δεν πρόκειται, ωστόσο, μόνο για την περίπτωση του κινηματογράφου. Φωτογραφίσεις, ξεναγήσεις, ομιλίες, δείπνα και πολιτιστικές εκδηλώσεις μπορούν να γίνονται παράλληλα, αρκεί να μην παρεμποδίζουν την παραγωγή και να μη δημιουργούν κινδύνους για εργαζομένους και επισκέπτες. 

«Η ασφάλεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα παράμετρος», επισημαίνει ο κ. Τζεφέρης. Για τις παράλληλες χρήσεις ενεργών εξορυκτικών χώρων απαιτούνται ειδική εκτίμηση κινδύνου, λειτουργικός και τεχνικός διαχωρισμός από το ενεργό εργοτάξιο, έλεγχος των πρανών και των προσβάσεων, σχέδιο έκτακτης ανάγκης και κατάλληλη επιτήρηση. Ανάλογα με τις συνθήκες, μπορεί να απαιτείται ακόμη και προσωρινή αναστολή των εργασιών. 

Στο πλαίσιο αυτό, εξετάζονται και ρυθμίσεις για τον Κανονισμό Μεταλλευτικών και Λατομικών Εργασιών, με στόχο να καταστεί δυνατή η φιλοξενία ορισμένων παράλληλων δραστηριοτήτων μέσα σε ένα αυστηρό, τεχνικά τεκμηριωμένο πλαίσιο ασφάλειας. 

Υπάρχει, επιπλέον, μια κρίσιμη διάκριση: η παράλληλη χρήση δεν πρέπει να ακυρώνει τον παραγωγικό χαρακτήρα ενός ενεργού χώρου. Ένα λατομείο με νόμιμα αποθέματα, επενδύσεις, εργαζομένους και παραγωγική προοπτική δεν θα ήταν ορθολογικό να αδυνατεί να λειτουργήσει επειδή μια συμπληρωματική δραστηριότητα απέκτησε μεγαλύτερη βαρύτητα από την κύρια. 

Το ζητούμενο, όπως το περιγράφει ο κ. Τζεφέρης, είναι να αναζητηθούν λύσεις αμοιβαίου οφέλους: η εξορυκτική δραστηριότητα να μπορεί να συνυπάρχει, όπου είναι τεχνικά εφικτό και ασφαλές, με τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τον γεωτουρισμό και την τέχνη. Και ο χώρος να μπορεί να μετατραπεί σε έναν νέο πόρο για την τοπική κοινωνία όπως συνέβη στη Δράμα.

Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Επίδειξη μόδας στο εντυπωσιακό σκηνικό των λατομείων.

Η εμπειρία από την Πεντέλη και τον Διόνυσο 

Στην Πεντέλη, η σχέση του χώρου με τον πολιτισμό πάει πολύ πίσω. Από το πεντελικό μάρμαρο κατασκευάστηκε ο Παρθενώνας, ενώ 2.500 χρόνια αργότερα το ίδιο υλικό χρησιμοποιήθηκε για την αποκατάσταση της δυτικής όψης του μνημείου. Η εξόρυξη, η αρχιτεκτονική και η συντήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς συναντιούνται στο ίδιο υλικό, σε διαφορετικές ιστορικές στιγμές. 

X
Hennes Alt

Για τον Hennes Alt, μέλος της Dionyssomarble, αυτή η συνέχεια έχει ιδιαίτερη σημασία. O ίδιος έγινε ευρύτερα γνωστός ως ο άνθρωπος που άνοιξε τον εμβληματικό χώρο των λατομείων σε μεγάλης κλίμακας πολιτιστικά και μουσικά δρώμενα, όπως η φιλοξενία του διάσημου οπτικοακουστικού σόου «X» των Adriatique στην Ελλάδα. «Δεν θέλω η Ελλάδα να γίνει μουσείο του εαυτού της. Θα ήθελα να παραμείνει ένα εργαστήρι παραγωγής πολιτισμού» λέει, συνδέοντας την ιστορία της πέτρας με τη δυνατότητα δημιουργίας νέων πολιτιστικών εμπειριών. Η παράδοση, όπως την αντιλαμβάνεται, δεν είναι κάτι που πρέπει να μένει ανέγγιχτο. Είναι κάτι που παραδίδεται ζωντανό στην επόμενη γενιά. Ο Παρθενώνας δεν είναι μόνο ένα μνημείο που θαυμάζουμε αλλά και ένα μνημείο που συνεχίζουμε να συντηρούμε και να φροντίζουμε, χρησιμοποιώντας το υλικό του ίδιου βουνού από το οποίο προήλθε. Η ίδια σκέψη επεκτείνεται και στα λατομεία. Ένας τόπος που άλλαξε για πάντα το σχήμα ενός βουνού μπορεί να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή: εκεί όπου για γενιές οι λατόμοι έκοβαν την πέτρα, είναι δυνατό να γυρίζεται μια ταινία, να ακούγεται μουσική, να συγκεντρώνεται κόσμος και να συναντιούνται άνθρωποι που διαφορετικά δεν θα βρίσκονταν ποτέ εκεί. 

Η εμπειρία των Λατομείων Διονύσου περιλαμβάνει ήδη τέτοιες εκδηλώσεις. «Το Red Bull X-Fighters το 2015 και η συναυλία των Adriatique το 2025 συγκέντρωσαν συνολικά περίπου 30.000 ανθρώπους, χωρίς κανένα αρνητικό συμβάν. Στη συναυλία, επτά στους δέκα θεατές ήρθαν από το εξωτερικό, και για ένα ολόκληρο Σαββατοκύριακο υπήρξε όφελος για τα ξενοδοχεία, την εστίαση και την αγορά της πόλης. Στις εγκαταστάσεις μας πραγματοποιούνται ξεναγήσεις για αρχιτέκτονες και άλλους επαγγελματίες, ενώ πιο πρόσφατα φιλοξενήθηκαν κινηματογραφικά γυρίσματα και άλλες δραστηριότητες όπως αυτή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης που διοργάνωσε ένα ειδικό event στο πλαίσιο του οποίου χαρτογραφήθηκε από κοντά το ταξίδι ενός υλικού που διαμορφώνει την αθηναϊκή αρχιτεκτονική και γλυπτική εδώ και αιώνες», εξηγεί στη συνομιλία μας ο Hennes Alt. 

Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Άποψη των Λατομείων Διονύσου. Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς

Επίσης, αναφέρει ως παράδειγμα τα γυρίσματα της ταινίας στον Βώλακα, ένα ήδη ενεργό λατομείο, όπου το κινηματογραφικό συνεργείο βρισκόταν σε ένα υπόγειο επίπεδο, ενώ σε δεύτερο υπόγειο επίπεδο η εξορυκτική λειτουργία συνεχιζόταν κανονικά, χωρίς οι δυο δραστηριότητες να εμποδίζουν η μία την άλλη. Και προσθέτει: «Δεν θα θέταμε ποτέ σε κίνδυνο μια ιστορία σχεδόν 150 ετών για οποιαδήποτε εκδήλωση. Η ασφάλεια δεν είναι ζήτημα τύχης αλλά μεθόδου: γίνεται εκτίμηση κινδύνου, λειτουργική απομόνωση από την εξόρυξη και βγαίνουν και οι άδειες που απαιτεί κάθε δημόσια εκδήλωση. Κατά την άποψή μας, ένα ενεργό λατομείο είναι ασφαλέστερο από ένα ανενεργό, καθώς τελεί υπό τη διαρκή επίβλεψη μηχανικού, όπου υπάρχει προσωπική ευθύνη. Η ελληνική πολιτεία έχει ήδη αποδεχθεί ότι ένα λατομείο μπορεί να γίνει χώρος πολιτισμού. Στο θέατρο Πέτρας, σε ένα παλιό λατομείο της Πετρούπολης, χιλιάδες θεατές παρακολουθούν κάθε καλοκαίρι συναυλίες κάτω από βράχια που δεν υπάγονται σε καμία μεταλλευτική επίβλεψη. Είναι όμως παράδοξο ένας τέτοιος χώρος, εκτεθειμένος επί δεκαετίες στη βροχή και στον χρόνο, να θεωρείται αυτονόητα κατάλληλος, ενώ ένα ενεργό λατομείο, με μηχανικό υπεύθυνο για κάθε μέτωπό του, να καλείται να διασχίσει έναν γραφειοκρατικό λαβύρινθο».  

Το θεσμικό κενό και η ευρωπαϊκή εμπειρία 

Το ζήτημα δεν είναι μόνο αν τα λατομεία μπορούν να φιλοξενήσουν πολιτιστικές δραστηριότητες, αλλά και ποιοι κανόνες πρέπει να τις διέπουν. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν τεθεί υπόψη στο πλαίσιο της συζήτησης για τη ρύθμιση, σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι μικρότερες εκδηλώσεις μπορούν να πραγματοποιούνται με ευθύνη του εκμεταλλευτή, ενώ για μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ακολουθείται η συνήθης διαδικασία αδειοδότησης από τις αρμόδιες τοπικές αρχές, με τη συμμετοχή της πυροσβεστικής και της αστυνομίας, όπου απαιτείται. 

Στην Ελλάδα, αντίθετα, η πρακτική που περιγράφεται για την Επιθεώρηση Μεταλλείων στη Νότια Ελλάδα είναι ιδιαίτερα περιοριστική, φτάνοντας, σύμφωνα με τους ενδιαφερόμενους, έως την απαγόρευση δραστηριοτήτων χαμηλού κινδύνου, όπως μια φωτογράφιση χωρίς εξοπλισμό ή μηχανήματα. 

Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Άποψη του Βώλακα κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «Θυσία».
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Εικαστική έκθεση στα Λατομεία Διονύσου. Φωτ.: Ελένη Θεοχάρη

Η πρόταση που βρίσκεται στο τραπέζι είναι να υπάρξει σαφέστερη διάκριση μεταξύ των δραστηριοτήτων μικρής και μεγάλης κλίμακας. Ξεναγήσεις, φωτογραφίσεις, κινηματογραφικά γυρίσματα, δείπνα και ομιλίες θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να υπάγονται σε συγκεκριμένους κανόνες και όρια χωρητικότητας, με ευθύνη του εκμεταλλευτή και υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται οι απαιτήσεις ασφαλείας. Ένα ενδεικτικό όριο που έχει προταθεί είναι ένα άτομο ανά δέκα τετραγωνικά μέτρα διαθέσιμου χώρου, χωρίς αυτό να αποτελεί θεσμοθετημένο κανόνα. 

Για μεγαλύτερες εκδηλώσεις, η αδειοδότηση θα μπορούσε να ακολουθεί τη διαδικασία που ισχύει για αντίστοιχες συγκεντρώσεις, με εμπλοκή των αρμόδιων αρχών ανάλογα με την περίπτωση. Η εμπειρία της συναυλίας που πραγματοποιήθηκε στον χώρο των Λατομείων Διονύσου, για την οποία ακολουθήθηκε η προβλεπόμενη διαδικασία και υπήρξε η σύμφωνη γνώμη των αρμόδιων υπηρεσιών, χρησιμοποιείται ως παράδειγμα της δυνατότητας για οργανωμένες εκδηλώσεις όταν υπάρχει σαφές πλαίσιο και συνεργασία. 

Σημαντική θεωρείται και η διάκριση μεταξύ των συνθηκών κανονικής λειτουργίας ενός λατομείου και εκείνων κατά τις οποίες οι εξορυκτικές εργασίες έχουν προσωρινά ανασταλεί, η δραστηριότητα πραγματοποιείται εκτός ωραρίου ή ένας συγκεκριμένος χώρος έχει απομονωθεί λειτουργικά. Οι διαφορετικές αυτές συνθήκες θα μπορούσαν να εξεταστούν στο πλαίσιο μιας συνολικότερης ρύθμισης, χωρίς να παρακάμπτονται οι αρμοδιότητες των υπηρεσιών ή οι ειδικές απαιτήσεις ασφαλείας. 

Για τον Hennes Alt, το ζήτημα αφορά και την εξωστρέφεια της χώρας. Η αξιοποίηση ιδιαίτερων φυσικών και βιομηχανικών τοπίων για κινηματογραφικά γυρίσματα, πολιτιστικές δράσεις και διεθνείς εκδηλώσεις μπορεί να αναδείξει πλευρές της Ελλάδας που παραμένουν άγνωστες στο εξωτερικό. Δεν είναι τυχαίο ότι η δραστηριότητα στα Λατομεία Διονύσου έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον διεθνών μέσων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το εκτενές αφιέρωμα των «Financial Times» και του HTSI. 

Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Στην Πεντέλη, η σχέση του χώρου με τον πολιτισμό πάει πολύ πίσω.
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Ο Κρις Έβανς ως Μάικ Τάιλερ στο πολυτελές φιλανθρωπικό γκαλά της «Θυσίας», που στήθηκε στα λατομεία του Βώλακα.

Μάλιστα, παραθέτει τι ακριβώς συμβαίνει σε χώρες και πόλεις του εξωτερικού: «Σε ολόκληρο τον κόσμο, λατομεία και ορυχεία, υπαίθρια και υπόγεια, ενεργά και ανενεργά, ανοίγουν στο κοινό. Στο ενεργό λατομείο του St. Margarethen, στην Αυστρία, ανεβαίνει όπερα από το 1996, με έως και 100.000 θεατές κάθε καλοκαίρι. Στη Γερμανία, η steinexpo, η μεγαλύτερη έκθεση-επίδειξη μηχανημάτων εξόρυξης στην Ευρώπη, πραγματοποιείται μέσα σε ενεργό λατομείο βασάλτη και το 2026 υποδέχθηκε περισσότερους από 60.000 επισκέπτες. Στη Γαλλία, το μουσείο Carrières de Lumières, σε ένα λατομείο της Προβηγκίας, υποδέχεται 700.000 επισκέπτες τον χρόνο. Κάτω από τη γη, το αλατωρυχείο της Wieliczka στην Πολωνία υποδέχθηκε 1,9 εκατομμύρια επισκέπτες μόνο μέσα στο 2025, ενώ στη Ρουμανία τα αλατωρυχεία της Turda και του Ocnele Mari φιλοξενούν συναυλίες και φεστιβάλ. 

Η Ιταλία έχει αναδείξει τα λατομεία της ως η καλύτερη βιτρίνα του μαρμάρου της. Το Vox Marmoris ντύνει κάθε χρόνο με φως και μουσική τα λατομεία της Καράρα. Η Franchi Umberto Marmi υποδέχεται αρχιτέκτονες και designers στο ενεργό λατομείο της λίγο πριν από το Salone del Mobile, και η Ferrari παρουσίασε την Amalfi στους πελάτες της με δείπνο σε λατομείο της ίδιας περιοχής. Στην Απουλία, οι μουσικές βραδιές στα λατομεία του Φασάνο και του Λέτσε έχουν συμβάλει ώστε η περιοχή να εξελιχθεί σε έναν από τους πιο viral καλοκαιρινούς προορισμούς της Ευρώπης. Το 2025, η Nike και η Carolina Herrera είχαν προγραμματίσει γυρίσματα στο λατομείο μας· αναγκαστήκαμε να τα αρνηθούμε, και οι παραγωγές μεταφέρθηκαν σε λατομεία του εξωτερικού».  

 Ο Hennes Alt επιμένει ότι τέτοιοι τόποι δεν μπορούν να ξαναζωντανέψουν μόνο με την πρωτοβουλία μιας οικογένειας ή μιας ιδιωτικής επιχείρησης. Απαιτείται συνεργασία ιδιωτών, επιστημόνων και δημόσιας διοίκησης, αλλά και εμπιστοσύνη μεταξύ τους. Όπως σημειώνει, είναι δυσάρεστο ζητήματα που έχουν ήδη αντιμετωπιστεί σε άλλες χώρες, στην Ελλάδα να εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο αντιπαράθεσης. «Με πεντελικό μάρμαρο η Αθήνα του Περικλή έχτισε τον Παρθενώνα. Κι όμως, ο κόσμος σκέφτεται πρώτα το ιταλικό. Το διεθνές ενδιαφέρον το έχουμε ήδη κερδίσει: ένα μόνο βίντεο από τον Διόνυσο ξεπέρασε τις 20 εκατομμύρια προβολές, και οι “Financial Times” χαρακτήρισαν το λατομείο “the coolest quarry in the world”. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάνουμε έδαφος από τους γείτονές μας επειδή εκεί το πλαίσιο είναι σαφές και εδώ όχι. Γι’ αυτό δεν βλέπουμε κανέναν λόγο για τόση καθυστέρηση. Μάλιστα, ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Μαρμάρων έχει καταθέσει πρόταση από πέρσι. Ήρθε η ώρα οι κανόνες μας να προλάβουν τα τοπία μας. Σε ό,τι αφορά τις σχετικές αιτιάσεις, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι το αίτημά μας δεν αποσκοπεί φυσικά στην εξασφάλιση ειδικής μεταχείρισης ή εξαίρεσης, αλλά στη θέσπιση ενός σαφούς και ενιαίου πλαισίου κανόνων, το οποίο θα εφαρμόζεται ισότιμα για όλους». 

Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό Facebook Twitter
Από το μάρμαρο του Παρθενώνα μέχρι τα κινηματογραφικά γυρίσματα στον Βώλακα, η πέτρα εξακολουθεί να αφηγείται ιστορίες. Φωτ.: Ελένη Θεοχάρη

Η τοποθέτησή του αγγίζει ένα ευρύτερο πρόβλημα: τη δυσκολία να περάσουμε από την αναγνώριση μιας δυνατότητας στη διαμόρφωση των κατάλληλων θεσμών που θα επιτρέψουν την αξιοποίησή της. Η διεθνής εμπειρία μπορεί να προσφέρει παραδείγματα, όχι όμως έτοιμες λύσεις ανεξάρτητες από τις γεωλογικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές ιδιαιτερότητες κάθε τόπου. 

Η συζήτηση για τη δεύτερη ζωή των λατομείων βρίσκεται, επομένως, σε ένα κρίσιμο σημείο. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ανάγκη να προστατευτούν οι εργαζόμενοι, οι επισκέπτες και το περιβάλλον. Από την άλλη, υπάρχει η δυνατότητα να αντιμετωπιστούν αυτά τα τοπία όχι μόνο ως κατάλοιπα μιας παραγωγικής δραστηριότητας, αλλά και ως χώροι που μπορούν να δημιουργήσουν νέες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές αξίες. 

Αναμφίβολα, ένα λατομείο αφαιρεί υλικό από ένα βουνό για να δημιουργηθούν κτίρια, δρόμοι και μνημεία. Η δραστηριότητά του αφήνει πίσω της ένα τοπίο που δεν θα επιστρέψει ποτέ στην αρχική του μορφή. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η ιστορία του τελειώνει με την εξόρυξη. Όπως τονίζει ο Hennes Alt, το ζητούμενο είναι οι τόποι που κληρονομούμε να μπορούν να γίνουν πηγές έμπνευσης για τις επόμενες γενιές. Και όπως επισημαίνει ο κ. Τζεφέρης, αυτό είναι το ουσιαστικό νόημα του post-mining: η ολοκλήρωση της εξόρυξης να μη σημαίνει κατ’ ανάγκην το τέλος της αξίας ενός χώρου, αλλά τη μετάβασή του σε μια νέα, παραγωγική και ασφαλή χρήση. 

Από το μάρμαρο του Παρθενώνα μέχρι τα κινηματογραφικά γυρίσματα στον Βώλακα, η πέτρα εξακολουθεί να αφηγείται ιστορίες. Το ερώτημα είναι αν θα επιτρέψουμε στα ίδια τα τοπία που τη γέννησαν να γίνουν μέρος των επόμενων ιστοριών. 

Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Α. Αγκουρίδης
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Ένας τόπος που άλλαξε για πάντα το σχήμα ενός βουνού μπορεί να αποκτήσει δεύτερη ζωή.
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς
Τα λατομεία γίνονται οι νέοι χώροι πολιτισμού της Ελλάδας;   Facebook Twitter
Φωτ.: Αλ. Πετσαβάς
Culture
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Βενσάν Κασέλ: «Όταν δεν επιθυμείς, βαριέσαι, ή πεθαίνεις»

Οθόνες / Βενσάν Κασέλ: «Όταν δεν επιθυμείς, βαριέσαι ή πεθαίνεις»

Ο Γάλλος ηθοποιός και πρωταγωνιστής της «Θυσίας» βρέθηκε στην Αθήνα για την πρεμιέρα της νέας ταινίας του Ρομέν Γαβρά, που γυρίστηκε στα λατομεία του Βώλακα στη Δράμα. Μιλά στη LiFO για τον ρόλο του, τη συνεργασία με τον Ελληνογάλλο σκηνοθέτη και τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τη ζωή και την τέχνη του.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ο Ρομέν Γαβράς έστησε ένα γκαλά δισεκατομμυριούχων στα λατομεία του Βώλακα

Πολιτισμός / Ο Ρομέν Γαβράς έστησε ένα γκαλά δισεκατομμυριούχων στα λατομεία του Βώλακα

Το νέο trailer του «Sacrifice» αποκαλύπτει πώς τα λατομεία της Δράμας έγιναν το σκηνικό μιας χλιδάτης βραδιάς με τον Κρις Έβανς, την Άνια Τέιλορ-Τζόι, τον Βενσάν Κασέλ και τη Σάλμα Χάγιεκ. Η νέα ταινία του Ρομέν Γαβρά κάνει ελληνική πρεμιέρα στις 3 Οκτωβρίου στη Στέγη.
THE LIFO TEAM
Οι Adriatique έρχονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα / Οι Adriatique στα λατομεία Διονύσου: Η techno συναντά την αρχαία Ελλάδα / «Είμαστε ενθουσιασμένοι που τα λατομεία Διονύσου θα φιλοξενήσουν το σόου των Adriatique»

Μουσική / Ο άνθρωπος πίσω από τα πολυσυζητημένα events στο λατομείο Διονύσου (και των Adriatique)

O 23χρονος Hennes Alt, εμπνευστής του πρότζεκτ που θα φιλοξενήσει για πρώτη φορά στην Ελλάδα το διεθνούς φήμης μουσικό σόου «X» των Adriatique, μιλά στη LiFO για την ιστορική σημασία του χώρου, όπου μέχρι και σήμερα εξορύσσεται το περίφημο πεντελικό μάρμαρο.
ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΠΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό

Ρεπορτάζ / Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό

Από τα γυρίσματα της ταινίας του Ρομέν Γαβρά στον Βώλακα έως τις συναυλίες και τα μεγάλα events στα Λατομεία Διονύσου, η αξιοποίησή τους ως τόπων πολιτισμού κερδίζει έδαφος διεθνώς. Τι ισχύει στο εξωτερικό; Ποιο είναι το θεσμικό κενό στην Ελλάδα και ποιες αλλαγές εξετάζονται; 
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
FALL PREVIEW

Fall Preview 2026 / Σινεμά, θέατρο, μουσική, εικαστικά, βιβλίο: Τα καλύτερα που έρχονται

Η τέχνη πάντα θα μας σώζει τελικά. Πριν τις λεπτομερείς καταγραφές κάθε τομέα, ας διαβάσουμε τους 28 λόγους που θα μας στήσουν στις ουρές για εισιτήρια και στα βιβλιοπωλεία για δύο σπουδαία βιβλία. 
THE LIFO TEAM
Λίγη από τη λάμψη της Κάλλας έρχεται στην Αθήνα

Culture / Λίγη από τη λάμψη της Κάλλας έρχεται στην Αθήνα

Το κοστούμια που δημιούργησε ο Ιταλός ενδυματολόγος Mάσιμο Καντίνι Παρίνι για να ντύσει την Αντζελίνα Τζολί ως Μαρία Κάλλας στην ταινία του Πάμπλο Λαραΐν σε μια αποκαλυπτική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η μαμά δεν είναι πια εδώ / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

ΟΑΣΗ / Η Mαμά Δεν Είναι Πια Εδώ / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

Τρία σώματα, τρεις μηχανές εικόνας, τρεις στιγμές πριν από την οριστική παράδοση. Ο Connor Storrie στο πέρασμα από το δωμάτιο του ξενοδοχείου στο Met Gala, ο Clavicular στο κέντρο μιας Gen Z φαντασίωσης αρρενωπότητας που μετατρέπει την ομορφιά σε αλγόριθμο, και ο Pasolini στις φωτογραφίες του Dino Pedriali, όπου το γυμνό σώμα κοιτάζεται πια με τη γνώση του μετά. Μια σκοτεινή ΟΑΣΗ για την επιθυμία, τη φήμη, το αρχείο και το βλέμμα που δεν ξέρει πάντα πότε να σταματήσει.
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
*Από πού είσαι πραγματικά; / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

ΟΑΣΗ / Από πού είσαι πραγματικά; / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

Τι κοινό μπορεί να έχουν η Κάιλι Μινόγκ που χορεύει εξαντλημένη μετά το Met Gala, η Κέιτ Μπλάνσετ και μια τίγρη μέσα σ’ ένα σούπερ μάρκετ, ο Jonathan Anderson με τα πουκάμισα που έπνιξαν τόσα αγόρια, η Donatella Versace με τακούνια και η Jan Morris που ταξίδεψε παντού για να φτάσει στην καλοσύνη;
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
12 φωτογραφίες σαν μικρές Μεγάλες Εβδομάδες της δημόσιας ζωής

ΟΑΣΗ / 12 φωτογραφίες σαν μικρές Μεγάλες Εβδομάδες της δημόσιας ζωής

Από την Christine Keeler και τη Monica Lewinsky μέχρι τη Lee Miller, τον George Michael και τη Janet Jackson, αυτές οι εικόνες δεν έμειναν επειδή ήταν «σκανδαλώδεις», αλλά επειδή συμπύκνωσαν ολόκληρες εποχές: εξουσία, έκθεση, επιθυμία, ντροπή και τη βία του δημόσιου βλέμματος.
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
Η Αντιγόνη δεν γερνάει ποτέ γιατί ο κόσμος δεν σταμάτησε ποτέ να της μοιάζει

Πολιτισμός / Η Αντιγόνη δεν γερνάει ποτέ γιατί ο κόσμος δεν σταμάτησε ποτέ να της μοιάζει

Με αφορμή τέσσερις νέες σκηνικές εκδοχές της μόνο στη Νέα Υόρκη μέσα στο 2026, η Αντιγόνη επιστρέφει ξανά στο τώρα ως το έργο που ξέρει καλύτερα από κάθε άλλο τι συμβαίνει όταν η εξουσία χάνει το όριό της και ο κόσμος βγαίνει από τη θέση του.
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ