ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ πως ό,τι μας στρεσάρει −μια προθεσμία, ένα σημαντικό meeting, οι ειδήσεις− ξυπνάει μαζί μας το πρωί.
Πολλοί άνθρωποι στην εποχή μας ξυπνάνε με ένα σφίξιμο στο στομάχι και αυξημένο άγχος πριν καν σηκωθούν από το κρεβάτι. «Μπορεί να μοιάζει με ένα πέπλο συγκεχυμένων και δυσάρεστων συναισθημάτων», λέει η Kate Wolitzky-Taylor, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχιατρικής στο UCLA.
Η Bushra, 22χρονη φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ντάλας, λέει ότι ξυπνάει καθημερινά με άγχος. «Είναι σωματικό. Αισθάνομαι το στήθος μου σαν πατημένο κουτάκι κόκα-κόλα». Συνήθως, ανησυχεί για την ημέρα που έρχεται ή για το αν κοιμήθηκε αρκετά. «Μόλις σηκωθώ και ξεκινήσει η μέρα, υποχωρεί λίγο», περιγράφει. «Είναι άγχος προσμονής».
«Το άγχος είναι απλώς ένα ακόμη ανθρώπινο συναίσθημα», είπε η Wolitzky-Taylor. «Δεν είναι επιβλαβές ή επικίνδυνο να νιώθει κανείς άγχος», λέει. Αλλά μπορεί να γίνει πρόβλημα όταν είναι διάχυτο, δυσανάλογο σε σχέση με την απειλή και δυσκολεύει την καθημερινή ζωή.
Ρωτήσαμε ειδικούς στην ψυχιατρική, τον ύπνο και το άγχος γιατί κάποιοι ξυπνούν αγχωμένοι και πώς μπορούν να αντιμετωπίσουν την κατάσταση.
Τι είναι το πρωινό άγχος;
Το «πρωινό άγχος» δεν είναι ιατρική ορολογία ή επίσημη διάγνωση, λέει η Wolitzky-Taylor. Πολλοί ασθενείς με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή (ΓΑΔ) λένε ότι ξυπνούν αγχωμένοι − όχι όμως όλοι. Κάποιοι δυσκολεύονται περισσότερο το βράδυ.
Η Rebecca Cox, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, λέει ότι το άγχος κορυφώνεται σε διαφορετικές στιγμές της ημέρας, ανάλογα με τον κιρκάδιο ρυθμό του κάθε ατόμου. Οι «πρωινοί τύποι» τείνουν να νιώθουν περισσότερο άγχος το πρωί, ενώ τα «νυχτοπούλια» το βιώνουν πιο έντονα το βράδυ. Η κορτιζόλη, η λεγόμενη «ορμόνη του στρες», ανεβαίνει το πρωί και μειώνεται όσο περνά η μέρα. Αλλά η σχέση της με το άγχος είναι περίπλοκη. Τα αποτελέσματα των ερευνών δεν είναι ξεκάθαρα. Κάποιες μελέτες τη συνδέουν με αυξημένο άγχος, άλλες όχι. Ο καθηγητής Doug Mennin από το πανεπιστήμιο Columbia λέει πως η κορτιζόλη δεν προκαλεί άγχος − απλώς δείχνει μια δυσλειτουργία. «Δεν είναι αιτία, είναι ένδειξη».
Τι να κάνετε αν έχετε πρωινό άγχος
Με την πάροδο του χρόνου το άγχος μπορεί να μετατραπεί σε συνήθεια που άθελά μας την ενισχύουμε, λέει ο Judson Brewer, καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Brown και συγγραφέας του «Unwinding Anxiety». Προτείνει τρία βήματα αντιμετώπισης:
• Αναγνωρίστε ότι βρίσκεστε σε έναν κύκλο άγχους. Σκεφτείτε τι το προκαλεί.
• Αναρωτηθείτε: «Τι κερδίζω απ’ αυτό;» Αυτό βοηθά να καταλάβετε πόσο άχρηστο είναι το άγχος.
• Αντιμετωπίστε το με περιέργεια. Αντί να αντιδράσετε με πανικό, παρατηρήστε πώς νιώθετε.
«Μην υποτιμάτε τη δύναμη της περιέργειας», λέει. «Μπορεί να αλλάξει τα πάντα».
Ο καλός ύπνος είναι επίσης βασικός. «Ο ύπνος είναι φάρμακο. Από όλα όσα σχετίζονται με το πρωινό άγχος, ο ύπνος είναι ο παράγοντας στον οποίο οι άνθρωποι έχουν τον μεγαλύτερο έλεγχο», λέει η Cox. Οι ειδικοί προτείνουν να χαμηλώνουμε τα φώτα και να περιορίζουμε τη χρήση οθόνης το βράδυ ώστε να χαλαρώνουμε πριν κοιμηθούμε. Οι ασκήσεις αναπνοής και μυϊκής χαλάρωσης μπορούν επίσης να βοηθήσουν.
Αν ξυπνήσετε με άγχος, σηκωθείτε από το κρεβάτι και ασχοληθείτε με κάτι. Έτσι, δεν θα συσχετίσετε το κρεβάτι και το πρωί με το άγχος.
«Το άγχος είναι απλώς ένα ακόμη ανθρώπινο συναίσθημα», είπε η Wolitzky-Taylor. «Δεν είναι επιβλαβές ή επικίνδυνο να νιώθει κανείς άγχος», λέει. Αλλά μπορεί να γίνει πρόβλημα όταν είναι διάχυτο, δυσανάλογο σε σχέση με την απειλή και δυσκολεύει την καθημερινή ζωή.
Περίπου το 3% του πληθυσμού στις ΗΠΑ έχει ΓΑΔ, δηλαδή καθημερινό, ανεξέλεγκτο άγχος για πάνω από έξι μήνες. Βέβαια, το γεγονός ότι έχετε πρωινό άγχος για κάποιο διάστημα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε αγχώδη διαταραχή. Αν όμως το άγχος αρχίσει να επηρεάζει την καθημερινότητά σας ή την ποιότητα της ζωής σας, αυτό είναι ένδειξη ότι ίσως πρέπει να ζητήσετε βοήθεια. «Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να μιλήσει κανείς με έναν ειδικό», λέει ο Mennin.
