Το σύνθημα «η πειρατεία σκοτώνει το σινεμά» συνόδευε τις σχετικές καμπάνιες ευαισθητοποίησης επί χρόνια. Το παράνομο downloading κόστισε, δυστυχώς, αρκετές θέσεις εργασίας στον χώρο της κινηματογραφικής βιομηχανίας. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι αν οι πανίσχυρες εταιρείες που βρίσκονται πίσω από τα μεγάλα κινηματογραφικά στούντιο ήθελαν να σταματήσει η πειρατεία, το ζήτημα θα έκλεινε χτες, αλλά είναι πολύ μεγάλη συζήτηση και αλλού θέλουμε να σταθούμε.
Ταυτόχρονα με τις δεδομένες αρνητικές της συνέπειες, η πειρατεία βοήθησε αδιαμφισβήτητα στην κινηματογραφική καλλιέργεια ανθρώπων που ενδιαφέρονται περισσότερο από τον μέσο θεατή για τον κινηματογράφο, καθώς μέσω αυτής απέκτησαν πρόσβαση στις πιο δυσεύρετες ταινίες αναγνωρισμένων και παραγνωρισμένων δημιουργών, διευρύνοντας έτσι τις γνώσεις τους και εκπαιδεύοντας το γούστο τους. Και τουλάχιστον για ένα διάστημα, μέχρι να εδραιωθούν οι μεγάλες streaming πλατφόρμες και να «ακυρώσουν» το μεγαλύτερο μέρος του σινεμά που γυρίστηκε πριν το 2000, αναβάθμισε σε επίπεδο κινηματογραφικής παιδείας και αυτό τον επονομαζόμενο «μέσο θεατή».
Θα πρέπει να προειδοποιήσουμε τον επίδοξο θεατή του «Skinamarink» ότι δεν είναι μια ταινία για όλους. Πρόκειται για horror ιδιαίτερης φύσης, εγγύτερο σε έναν πειραματικό κινηματογράφο, πιο κοντά σε ιδιοσυγκρασιακές δημιουργίες σαν τον «Eraserhead» του Ντέιβιντ Λιντς ή το «Begotten» του Ελίας Μερίγκε.
Επίσης, υπήρξαν και περιπτώσεις που τα torrents βοήθησαν μια ταινία να βρει την επαφή της με το κοινό. Το 2007 το «Man from Earth», μια lo-fi παραγωγή βασισμένη στο τελευταίο σενάριο του Τζερόμ Μπίξμπι, προβλήθηκε στο φεστιβάλ του Σαν Ντιέγκο και σε δύο αμερικανικά σινεμά για μία εβδομάδα, περνώντας απαρατήρητη. Έναν μήνα μετά κυκλοφόρησε το DVD και, αναπόφευκτα, η ταινία διέρρευσε στα πειρατικά sites. Χάρη σε ένα σενάριο που σε κάνει να κρέμεσαι από τα χείλη του κεντρικού ήρωα, το θεατρικής υφής φιλμ του Ρίτσαρντ Σένκμαν άρεσε στους πρώτους «παράνομους» θεατές, διαδόθηκε από στόμα σε στόμα και σταδιακά η ταινία έγινε instant cult, οδηγώντας τον ίδιο τον παραγωγό της να ευχαριστήσει όσους παρανόμησαν (!) και έδωσαν στην ταινία του δημοφιλία πέρα από κάθε φαντασία – κάποια στιγμή, μάλιστα, το «Man from Earth» χτύπησε ακόμα και την πόρτα του top 250 του imdb.
Το «Paranormal Activity» έγινε φαινόμενο και έκανε trend το found footage χάρη (και) σε μια εναλλακτική, αρχική κόπια που κυκλοφορούσε στα τορεντάδικα αρκετά πριν την κυκλοφορία της ταινίας στις αίθουσες και τον επακόλουθο εμπορικό της θρίαμβο. Υπάρχουν κι άλλα αντίστοιχα παραδείγματα, συνήθως αφορούν το σινεμά είδους και σε αυτά φαίνεται ότι θα προστεθεί η περίπτωση του «Skinamarink» (2022) του Κάιλ Έντουαρντ Μπολ. Η ταινία του Καναδού δημιουργού έκανε την πρώτη της προβολή στο Διεθνές φεστιβάλ Fantasia του Μόντρεαλ, όπου πέρασε απαρατήρητη και συνέχισε την φεστιβαλική της πορεία σε μια σειρά από ανυπόληπτα φεστιβάλ. Μερικά από αυτά έδιναν τη δυνατότητα online προβολής και, εξαιτίας ενός τεχνικού σφάλματος σε μια από τις φεστιβαλικές πλατφόρμες, κάποιος θεατής μπόρεσε να κατεβάσει την ταινία στον υπολογιστή του. Κάπως έτσι η ταινία έγινε διαθέσιμη όχι μόνο μεταξύ κατεργαρέων στις γνωστές άγνωστες ιστοσελίδες, αλλά και στο Youtube.
Η συνέχεια ήταν απρόβλεπτη. Χρήστες του twitter και του Reddit έκαναν post για μια ταινία τρόμου χαμηλού προϋπολογισμού που τους έκανε να χάσουν τον ύπνο τους, κινώντας, εύλογα, την περιέργεια και άλλων. Κανείς δημιουργός δεν θέλει η ταινία του να γίνει διαθέσιμη στο κοινό δωρεάν παρά τη θέλησή του, ούτε ισχυριζόμαστε ότι είναι κάτι που θα έπρεπε να συμβαίνει, να, όμως, που για ακόμα μια φορά η διαρροή μιας low budget ταινίας του φανταστικού λειτούργησε προς όφελός της. Το «Skinamarink» πιθανότατα θα γινόταν μια υποσημείωση της υποσημείωσης στην ιστορία του σινεμά τρόμου, αν αυτή η απρόσμενη εξέλιξη δεν του έδινε έναν χαρακτήρα must-watch ανάμεσα στους φαν του είδους.
Σκεφτείτε ότι η ταινία μέχρι τότε δεν είχε καταφέρει καν να εξασφαλίσει διανομή. Η υποδοχή της οδήγησε την IFC Midnight, εταιρεία διανομής που ειδικεύεται στο σινεμά είδους, να έρθει σε συμφωνία με τον δημιουργό για την κυκλοφορία της ταινίας στους αμερικανικούς κινηματογράφους την ερχόμενη Παρασκευή 13 Ιανουαρίου – μια πολύ ταιριαστή ημερομηνία εξόδου για ταινία τρόμου. Ο ίδιος, αν και δηλώνει δυσαρεστημένος με την διαρροή, ευχαρίστησε τους φαν για την θετική υποδοχή. Δεν θα μπορούσε να κάνει κι αλλιώς άλλωστε, η ταινία του πρόλαβε στο παρά πέντε να σκαρφαλώσει στη θέση 12 των top 50 ταινιών τρόμου του 2022 στο Letterboxd, το κατεξοχήν κινηματογραφικό social media, χάρη σε όσους την παρακολούθησαν πειρατικά.
Τι είναι όμως το «Skinamarink»; Eυφημισμός αν έγραφες ότι γυρίστηκε με πενιχρά μέσα, 15.000 καναδικά δολάρια κόστισε στον δημιουργό του, με τα γυρίσματα να πραγματοποιούνται στο πατρικό του – για να καταλάβετε το μέγεθος, κάθε χρόνο στο φεστιβάλ Δράμας προβάλλονται ελληνικά φιλμ μικρού μήκους με πολύ μεγαλύτερο προϋπολογισμό. Ο Μπολ συγκέντρωσε μέρος των απαιτούμενων χρημάτων μέσω crowdfunding. H ιδέα για το φιλμ προήλθε μέσω της επικοινωνίας του με το κοινό στο κανάλι του στο youtube. Zητώντας στους ακολούθους του να μοιραστούν τους εφιάλτες τους, παρατήρησε , σύμφωνα με δηλώσεις του, πως ο συνηθέστερος ήταν ότι βρίσκονται και πάλι σε μια ηλικία μεταξύ 6 με 10 ετών, ξυπνούν στο πατρικό τους, οι γονείς τους λείπουν και πρέπει να αντιμετωπίσουν μόνοι τους κάποια απειλή μεταφυσικού ή ρεαλιστικού χαρακτήρα. Ε, αυτό αποτέλεσε την καρδιά του εγχειρήματος. Πρώτα με το μικρού μήκους «Heck» και στη συνέχεια με το «Skinamarink», ο Μπολ βάλθηκε να αποδώσει κινηματογραφικά αυτή την κοινή ονειρική εμπειρία.
Στο φιλμ δυο παιδιά ξυπνούν στη μέση της νύχτας και διαπιστώνουν ότι ο μπαμπάς λείπει και η μαμά είναι κάπου στο σπίτι, αλλά μη διαθέσιμη να ανταποκριθεί στα γονικά της καθήκοντα για αδιευκρίνιστους λόγους. Σταδιακά πόρτες και παραθύρια εξαφανίζονται, η τηλεόραση παίζει σε λούπα παλιά καρτούν και περίεργοι ήχοι και ψίθυροι «σουλατσάρουν» στους διαδρόμους της κατοικίας τους. Πάνω κάτω αυτή είναι η σύνοψη του φιλμ, αλλά στην πραγματικότητα το περιγράφει ελάχιστα.
Θα πρέπει να προειδοποιήσουμε τον επίδοξο θεατή του «Skinamarink» ότι δεν είναι μια ταινία για όλους. Πρόκειται για horror ιδιαίτερης φύσης, εγγύτερο σε έναν πειραματικό κινηματογράφο, πιο κοντά σε ιδιοσυγκρασιακές δημιουργίες σαν τον «Eraserhead» του Ντέιβιντ Λιντς ή το «Begotten» του Ελίας Μερίγκε, για παράδειγμα. Η όψη του φέρνει σε home video περασμένων δεκαετιών, το οποίο συνεπάγεται θολή φωτογραφία, με έντονο κόκκο και ουδέτερα χρώματα. Στην ταινία δεν βλέπουμε ποτέ (ή μάλλον σχεδόν ποτέ) τα πρόσωπα των παιδιών ή ολόκληρο το σώμα τους. Για την ακρίβεια δεν βλέπουμε ποτέ ολόκληρο ένα δωμάτιο. Ο φακός πάντα εστιάζει σε ένα συγκεκριμένο σημείο του δωματίου, περιορίζοντας την ορατότητά μας.
Μέσα από μια σειρά από τέτοια στατικά πλάνα μακράς διαρκείας και τη δράση να λαμβάνει χώρα συνήθως εκτός κάδρου, ο Μπολ προσπαθεί να αποδώσει εκείνη την αίσθηση όχι του παιδικού, αλλά του πραγματικού εφιάλτη που βιώνει ένα τρομαγμένο παιδί που μόλις έχει ξυπνήσει από ένα τρομακτικό όνειρο και πρέπει να διασχίσει την απόσταση από το δωμάτιο του ως εκείνο τον γονιών του, η οποία μες στο ημίφως και υπό το καθεστώς φόβου, επιμηκύνεται. Μόνο που εδώ όλα όσα φοβάται ότι μπορεί να εκτυλίσσονται εν αγνοία του στον ξαφνικά ανοίκειο χώρο της οικίας του, φαίνεται νασυμβαίνουν πραγματικά.
Είναι εμφανώς ερωτευμένος με τη φόρμα του ο Μπολ, αυτό μπορεί σε σημεία να ξενίσει ακόμα κι εκείνον που αποδέχεται τους αισθητικούς (και μη) κανόνες του φιλμικού του σύμπαντος. Ουσιαστικά παίρνει έναν βασικό κανόνα του τρόμου, όπως τον εισήγαγαν ο Βαλ Λιούτον και ο Ζακ Τουρνέρ, ότι πιο τρομακτικό είναι εκείνο που δεν φαίνεται, και τον οδηγεί στα (arthouse) όριά του. Από το προαναφερθέν «Paranormal Activity», που σε έβαζε να σκανάρεις ένα σταθερό πλάνο όπου συχνά δεν συμβαίνει τίποτα, αναζητώντας (και αγωνιώντας) για την παραμικρή κίνηση, είχαμε να δούμε ταινία που να αντιλαμβάνεται μέσω της αισθητικής της τον τρόμο στην πρωτογενή, πιο αγνή του μορφή.
Ο ηχητικός σχεδιασμός της ταινίας ακολουθεί κι αυτός ανάλογη φιλοσοφία. Με έναν κάποτε αισθητό και κάποτε ανεπαίσθητο βόμβο, με τον ήχο πότε μπουκωμένο και πότε καθαρό, με πνιχτές, αναπάντητες κραυγές για βοήθεια, ψιθύρους που δεν είσαι σίγουρος ότι άκουσες ή που ελπίζεις να μην είχες ακούσει, η αίσθηση μιας εφιαλτικής πραγματικότητας ενισχύεται.
Θα μπορούσαν να λείπουν δυο jump scares που βρέθηκαν εκεί περισσότερο από ανησυχία του δημιουργού μήπως χάσει τον θεατή του και μοιάζουν δανεικά από άλλο έργο, αν και υπάρχει κι ένα τρίτο που μπορεί να σε κάνει να αλλάξεις βρακί. Σίγουρα, θα μπορούσε να επαναλαμβάνεται λιγότερο, σίγουρα θα μπορούσε να διαρκεί λιγότερο, αυτό θα βελτίωνε τον ρυθμό της ταινίας, όπως τον έχουμε στο κεφάλι μας από τον παραδοσιακό τρόμο, θα βελτίωνε και την αφηγηματική (;) της οικονομία, που δεν είναι ανάλογη της οικονομικής αντίληψης του τρόμου που τη διέπει . Έλα, όμως, που η επανάληψη, η διαστολή του χρόνου και η αδράνεια βοηθούν , πάντα με τον τρόπο του arthouse σινεμά, ώστε να πληρωθεί το όραμα του Mπολ.
Ο κόσμος της ταινίας είναι ο κόσμος ενός παιδιού που μόλις ξύπνησε. Δεν είμαστε σίγουροι γιατί, δεν είμαστε σίγουροι από τι. Οι γονείς μπορεί να έκαναν κάτι κακό στο παιδί μπορεί και όχι, υπάρχει, δεδομένα, κάποια κακόβουλη παρουσία στο σπίτι, αλλά το σπίτι φαίνεται να είναι ο πραγματικός κακός της υπόθεσης. Με την γεωγραφία του πότε σαφή και πότε ασαφή, το σπίτι μεταμορφώνεται σε μια φυλακή σαδισμού και απόγνωσης, μέσα στην οποία βρίσκεται φυλακισμένος ένας ανήλικος άνθρωπος που απλά θέλει τη μαμά του και τον μπαμπά του – τουλάχιστον όπως θα έπρεπε να είναι μια μαμά κι ένας μπαμπάς, ο Μπολ αφήνει ανοιχτό το παράθυρο μιας πολύ πραγματικής και δυσάρεστα νοσηρής ερμηνείας. Η ταινία μένει ανοιχτή σε ερμηνείες, αν και υπάρχει ένας αχρείαστος χρονικός προσδιορισμός προς το τέλος που κάνει την ρευστή πραγματικότητα της ταινίας πιο κυριολεκτική ή διογκώνει την επιτήδευσή της, διαλέγεις και παίρνεις. Σε κάθε περίπτωση είναι αχρείαστος, ευτυχώς όχι και αρκετός για να αναιρέσει το επίτευγμα, ακόμα κι αν αυτό περιορίζεται στη σφαίρα του αξιοπερίεργου.
Για να γίνουμε πιο σαφείς, το «Skinamarink», λόγω του sui generis χαρακτήρα του, δεν είναι μια ταινία που προτείνεις ανεπιφύλακτα . Όπως είπε κι ένας καλός φίλος, το tagline του θα μπορούσε κάλλιστα να είναι «το πιο τρομακτικό σοβατεπί στην ιστορία του σινεμά» - κάποιοι θα το έπαιρναν κυριολεκτικά, κάποιοι ειρωνικά, καλυμμένοι θα ήταν αμφότεροι. Γνωρίζοντας, όμως, από πριν ότι θα παρακολουθήσεις ένα φιλμ που θα δοκιμάσει την υπομονή σου και αποδεχόμενος τους όρους του, όπως αυτοί γίνονται σαφείς μέσα στο πρώτο εικοσάλεπτο, θα βρεθείς αντιμέτωπος με ένα θέαμα που μοιάζει με κάτι που έπιασε κατά λάθος η συχνότητα της (παλιάς) τηλεόρασής σου, καθώς άλλαζες κανάλια, και δεν θα έπρεπε να παρακολουθείς. Σαν κάποια δαιμονική ύπαρξη που παίζει διεστραμμένα παιχνίδια με τα ανήλικα παιδιά της ταινίας, να παίζει ένα αντίστοιχο και σε σένα και να σου δείχνει εκτεταμένο τρέιλερ από το μέρος που έχει γίνει κράτηση στο όνομά σου στην κόλαση, αλλά και από όσα σε περιμένουν εκεί.
Για κάποιους το «Skinamarink» θα είναι ένα πείραμα ευγενές , για κάποιους ατυχές, ίσως και εξοργιστικό. Για άλλους θα καταστεί μια εμπειρία αγνού τρόμου που ενδέχεται να τους συνοδεύει για καιρό. Για καλύτερα αποτελέσματά πάντως, προτιμήστε να δείτε την ταινία μόνοι σας, γύρω στις 3-4 το βράδυ, περίπου την ώρα που θα ξυπνούσατε έντρομοι ως παιδιά δηλαδή, και με τον ήχο δυνατά. Όνειρα γλυκά.
Skinamarink - Official Trailer
