Ένα σημαντικό κεφάλαιο για τη λογοτεχνία του 20ού αιώνα έκλεισε με τον θάνατο του Τζον Λε Καρέ, που έφυγε αθόρυβα χθες στα 89 του. Αντλώντας έμπνευση (και) από τη θητεία του στην MI5, o Λε Καρέ κατέγραψε μέσα από τα βιβλία του την ιστορία του δεύτερου μισού του περασμένου αιώνα, κυρίως όμως κατέγραψε την ιστορία των ανθρώπων πίσω από την Ιστορία, κατασκόπων που (φαντάστηκαν πως) μετείχαν ενεργά σε αυτήν, ανθρώπων που είδαν τα ιδανικά τους να προδίδονται, που ξεκίνησαν με τα αγνότερα κίνητρα για να καταστούν έρμαια του αμοραλισμού του νέου, μεταπολεμικού κόσμου και να συνειδητοποιήσουν πως πολέμησαν για ένα «πουκάμισο αδειανό» και κατέληξαν και οι ίδιοι ένα τέτοιο.
Στα βιβλία του, όσο περνά η ώρα η πλοκή περιπλέκεται αντί να ξεδιαλύνει, κι όταν αυτό συμβεί σπάνια συνοδεύεται από τη λύση του προβλήματος και ακόμα σπανιότερα από τη λύτρωση. Η κινηματογραφικότητα της γραφής του ίσως να βοήθησε στην ευτυχή μεταφορά του έργου του σε σινεμά και τηλεόραση. Τόσο λίγες οι αστοχίες, που το όνομά του στα credits πιστοποιεί ένα ελάχιστο, εγγυημένο επίπεδο ποιότητας του θεάματος που πρόκειται να παρακολουθήσεις.
Η κινηματογραφικότητα της γραφής του ίσως να βοήθησε στην ευτυχή μεταφορά του έργου του σε σινεμά και τηλεόραση.
Ακολουθούν οι καλύτερες μεταφορές Λε Καρέ σε σινεμά και τηλεόραση, εκείνες που συνέλαβαν το πνεύμα του έργου του, το μετέφρασαν αποτελεσματικά και το προσάρμοσαν στις ανάγκες ενός άλλου μέσου.
The spy who came in from the cold
1965
του Μάρτιν Ριτ
Aν η καλή μέρα φαίνεται από το πρωί, η μετάβαση της κατά Λε Καρέ κατασκοπείας από το χαρτί στο πανί δεν θα μπορούσε να συμβεί καλύτερα – και ομαλότερα. Oι Λε Καρέ και ο Μάρτιν Ριτ παρουσιάζουν ένα μοντέλο κατασκόπου δίχως ίχνος λάμψης ή γοητείας και εν μέσω Ψυχρού Πολέμου μιλούν για το τέλος των ιδεολογιών, για ένα αλληλοτροφοδοτούμενο παιχνίδι εξουσίας μεταξύ των δύο πλευρών που αφήνει πίσω του ανθρώπινα συντρίμμια. Ερμηνεία μυριάδων κυβικών και πολλαπλών επιπέδων από τον Ρίτσαρντ Μπάρτον, αξέχαστο το κατάμαυρο φινάλε του έργου.
Τhe deadly affair
1966
του Σίντνεϊ Λιούμετ
Ο Τζέιμς Μέισον είναι ο κατάσκοπος Τζορτζ Σμάιλι, αλλά με αλλαγμένο όνομα λόγω ζητήματος που προέκυψε με τα πνευματικά δικαιώματα. Και είναι ένας Σμάιλι πιο θεατρικός, πιο εκδηλωτικός, σχεδόν παραδομένος στα πάθη του, σε μια ταινία που, περισσότερο από το κατασκοπικό μυστήριο, την απασχολεί η κρίση ηλικίας του ήρωα, τα προσωπικά του προβλήματα, οι απογοητεύσεις και η ανάγκη του να βρει κάποιας μορφής εξιλέωση. Όλα αυτά σε ένα Λονδίνο που μοιάζει στερημένο από χρώματα, όπως το αιχμαλώτισε ο φακός του διευθυντή φωτογραφίας Φρέντι Γιανγκ (Lawrence of Arabia).
Smiley's People
1982
του Σάιμον Λάνγκτον
Με λιγότερο λίπος σε σχέση με το Tinker, Tailor, Soldier, Spy (1979), πλουσιότερη παραγωγή και έναν εγκρατή, σχεδόν δωρικό σερ Άλεκ Γκίνες να επιστρέφει στον ρόλο του Σμάιλι, η μίνι σειρά Smiley's People θέλει τον ήρωα του Λε Καρέ να συνθέτει μια ομάδα για να αντιμετωπίσει τη ρωσική νέμεσή του, τον Κάρλα, και να τον πείσει να αυτομολήσει. Για ακόμα μια φορά το προσωπικό στοιχείο είναι εκείνο που θα χτυπήσουν όσοι κινούν τα νήματα, ώστε να καταστήσουν τους ανθρώπους πιόνια τους.
Έξι ώρες συναρπαστικής τηλεόρασης που οι φαν πρέπει να αναζητήσουν οπωσδήποτε.
The Russia House
1990
του Φρεντ Σκεπίσι
Jerry Goldsmith-The Russia House-Love Theme
Ένα από τα ομορφότερα μουσικά scores που έγραψε ποτέ ο Τζέρι Γκόλντσμιθ ντύνει μια ιστορία τοποθετημένη στη δύση του Ψυχρού Πολέμου. Η κατασκοπεία διαπλέκεται με τον ερωτισμό, οι Σον Κόνερι και Μισέλ Πφάιφερ αστράφτουν στον φακό και οι ελπίδες για ένα καλύτερο αύριο αναθερμαίνoνται –ας μην ξεχνάμε ότι το μυθιστόρημα γράφτηκε το '89– σε μια ταινία που δεν ασπάζεται τον θρηνητικό τόνο των περισσότερων μεταφορών του συγγραφέα και αναδεικνύει τον ανθρωπισμό που φωλιάζει στο εσωτερικό τους και ενίοτε ξεπροβάλλει δειλά.
Τhe tailor of Panama
2001
του Τζον Μπούρμαν
Με το ιδιαίτερο χιούμορ του συγγραφέα να μεταφέρεται ιδανικά στο πανί, στον Ράφτη του Παναμά ο Τζέφρι Ρας τροφοδοτεί τον κατάσκοπο του Πιρς Μπρόσναν με ψέματα, πιστεύοντας πως έχει τον έλεγχο, για να διαπιστώσει πώς άλλοι είναι εκείνοι που ελέγχουν (και πάντα θα ελέγχουν) την κατάσταση των πραγμάτων και θα τη διαμορφώνουν κατά το δοκούν. Φαντάζει ακόμα πιο επίκαιρο στη σημερινή συνωμοσιολογική χάβρα των social media και σηματοδοτεί την τελευταία αξιοσημείωτη στιγμή στην καριέρα του σκηνοθέτη Τζον Μπούρμαν. Μια ταινία καλύτερη από τη φήμη που τη συνοδεύει.
Τhe constant gardener
2005
του Φερνάντο Μεϊρέγες
Βρετανός διπλωμάτης αναζητά τους υπαίτιους της δολοφονίας της ακτιβίστριας συζύγου του και «ξυπνά» στον πραγματικό κόσμο. Με την ιστορία ενός ανθρώπου που περνά από την απραξία στη δράση ο Λε Καρέ βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει για την εκμετάλλευση του τρίτου κόσμου από τον δυτικό, το σχεδόν αυτοσχέδιο σκηνοθετικό στυλ του Φερνάντο Μειρέγες της Πόλης του Θεού (2005) συμπλέει με τη θεματική της αφύπνισης στην πραγματικότητα αλλά και με τη γεωγραφία της δράσης, ενώ οι Ρέιφ Φάινς και Ρέιτσελ Βάις κάνουν υποδειγματικές ερμηνείες – κρίμα που τιμήθηκε μόνο η δεύτερη με Όσκαρ.
Tinker, Tailor, Soldier, Spy
2011
του Τόμας Άλφρεντσον
Η πολυδαίδαλη ίντριγκα του λογοτεχνικού κόσμου του Λε Καρέ βρίσκει την ταινία που της αναλογεί και της αξίζει. Μέσα από πολυεπίπεδη αφήγηση ο Τόμας Άλφρεντσον καταρτίζει την πλατωνική ιδέα μιας κατασκοπικής ταινίας –μια ταινία με τόσα μυστικά, που απαιτεί αρκετές επαναληπτικές προβολές για να τα ανακαλύψεις– και χτίζει μεθοδικά μια ατμόσφαιρα ανάμεσα στο μυστήριο και τη μελαγχολία, η οποία πηγάζει από τη συμβίωση των ηρώων με τα φαντάσματα της ζωής που δεν έζησαν, από τη συνειδητοποίηση ότι υπήρξαν πιόνια σε μια παρτίδα δίχως τέλος. Καταπληκτική ερμηνεία συνόλου, με κορυφαίο του Χορού τον πιο απέριττο και περιεκτικό Γκάρι Όλντμαν που είδες ποτέ.
A most wanted man
2014
του Άντον Κόρμπιν
Στη συγκλονιστική τελευταία του παράσταση ο Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν υποδύεται έναν κατάσκοπο που θυσίασε το Εγώ του στο όνομα ενός «ασφαλέστερου» κόσμου. Γνωρίζοντας πια τον δονκιχoτισμό του έργου του, μοιάζει να μάχεται απλώς για τη σωτηρία της ψυχής του, για να φέρει εις πέρας μια αποστολή που θα αιτιολογήσει την επιλογή του και θα τον βοηθήσει να κατακτήσει έναν εσωτερικό παράδεισο. Έλα, όμως, που στο λογοτεχνικό σύμπαν του Λε Καρέ και στο σινεμά του Άντον Κόρμπιν (The American, Life) o παράδεισος απέχει πάντα λίγα μέτρα, τόσο ώστε να μπορείς να τον αγγίξεις φευγαλέα με την άκρη των δαχτύλων σου πριν αυτός χαθεί οριστικά, όπως διαπιστώνει και ο ήρωας σε ένα φινάλε που σου σηκώνει την τρίχα.
The night manager
2016
της Σουζάνε Μπίερ
Με ένα πρώτο επεισόδιο που σε γραπώνει από τον γιακά, το Night Manager μεταφέρει τη δράση του ομώνυμου μυθιστορήματος του Λε Καρέ στο σήμερα. Είναι λιγότερο αμφίσημο από το σύνηθες, ξεχωρίζεις πιο εύκολα ποιος είναι ο καλός και ποιος ο κακός της ιστορίας, αποσπά, όμως, συναρπαστικά ερμηνευτικά στιγμιότυπα από το καστ του –ειδική μνεία στον χαμαιλεοντισμό του Χιου Λόρι και στη στόφα της Ολίβια Κόλμαν–, έχει ρυθμό, σασπένς, υψηλό production value και στοχευμένη αφήγηση, μια αρετή που σπάνια συναντάς σε τηλεοπτική σειρά.
The little drummer girl
2018
του Παρκ Τσαν Γουκ
Διάσημη στη χώρα μας για τα προβλήματα που συνάντησε η παραγωγή με το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, προκειμένου να εξασφαλίσει άδεια γυρισμάτων σε αρχαιολογικούς χώρους –μια ιστορία που έλαβε αίσιο τέλος, αλλά ανέδειξε τη γραφειοκρατική αρτηριοσκλήρωση της διοίκησης σε όλο της το μεγαλείο– η Μικρή Τυμπανίστρια είχε καταγράψει ήδη μια ατυχέστατη κινηματογραφική μεταφορά με την Νταϊάν Κίτον, προτού αναλάβει ο στυλίστας Παρκ Τσαν Γουκ την τηλεοπτική διασκευή της. Ίσως φανεί συμβατικό στους φαν του σκηνοθέτη, ίσως και κάπως αποπροσανατολιστικό στα πρώτα του επεισόδια, μα ξεδιαλύνει στη συνέχεια και καταλήγει μια αξιοπρεπέστατη μεταφορά Λε Καρέ.
