Αν η χρονολογία 1895 αποτελεί ορόσημο για την εξέλιξη του κινηματογράφου χάρη στην πρώτη προβολή κινούμενων εικόνων στο υπόγειο του Grand Café στο Παρίσι από τους αδελφούς Λιμιέρ στις 28 Δεκεμβρίου, η πραγματική ιστορία του μέσου που κυριάρχησε τον εικοστό αιώνα και σήμερα έχει εκτιναχθεί σε εντυπωσιακών επιδόσεων μορφή τέχνης και ψυχαγωγίας πηγαίνει πολύ πίσω στον χρόνο.
Από τις σπηλαιογραφίες της παλαιολιθικής εποχής στην περιοχή της Altamira στην Ισπανία, όπου αναπαρίστανται βίσονες με οκτώ αντί για τέσσερα πόδια για να να δηλωθεί η κίνηση, μέχρι την πομπή της ζωφόρου του Παρθενώνα και την επινόηση, πολύ αργότερα, «μαγικών» παιχνιδιών, όπως το θαυματρόπιο το 1825 του Άγγλου Τζον Πάρις, το ζωοτρόπιο το 1834 και οι μαγικοί φανοί (γνωστοί με τη λατινική τους ονομασία «laterna magica», πρώιμοι τύποι προβολέα εικόνας με διαφανείς πλάκες από γυαλί) του τέλους του δέκατου ένατου αιώνα, των οποίων η προέλευση εντοπίζεται στην πραγματικότητα αρκετούς αιώνες πριν, όλα συνέτειναν στην εξέλιξη του κινηματογράφου όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Πόσα ξέρουμε, λοιπόν, για την ιστορία αυτού του σπουδαίου μέσου, αυτής της μεγάλης τέχνης που έμελλε να κάνει άλματα στον εικοστό αιώνα για να περάσει από τη βωβή στην ομιλούσα μορφή και να φτάσει στο σύγχρονο ψηφιακό επίπεδο;
Όλα τα εκθέματα βρίσκονται σε εξαιρετική κατάσταση, καθώς έχουν συντηρηθεί από ειδικούς τεχνίτες, ώστε να διατηρούν όσο το δυνατό περισσότερο την αρχική τους λάμψη.
Η Ταινιοθήκη της Ελλάδoς εγκαινιάζει το Μουσείο Κινηματογράφου που θα λειτουργήσει στον χώρο της στον Κεραμεικό, μια γέφυρα μεταξύ του χθες των κινούμενων εικόνων και του σήμερα της υπερσύγχρονης ψηφιακής αίθουσας. Η συλλογή του, έργο ζωής της ιδρύτριας της Ταινιοθήκης Αγλαΐας Μητροπούλου, περιλαμβάνει μερικές από τις πλέον σπάνιες προκινηματογραφικές συσκευές τις οποίες συνέλεξε η ίδια από παλαιοπωλεία του Λονδίνου κυρίως τη δεκαετία του ’70 κατά τη διαμονή της εκεί την περίοδο της δικτατορίας, αλλά και εξοπλισμό του πρώιμου και σύγχρονου κινηματογράφου, όπως κάμερες, συσκευές καταγραφής ήχου, συσκευές προβολής, δωρεές διαφόρων συλλεκτών και παλιών κινηματογραφιστών.
Στη συλλογή θα βρείτε επίσης βοηθητικό υλικό που σχετίζεται με την παραγωγή και προβολή ταινιών στην Ελλάδα και το εξωτερικό, κολλέζες βερνικιού και ταινίας, μετρητές μήκους φιλμ, αρουλέζες, μουβιόλες, τραπέζια μοντάζ – ανάμεσά τους το παλαιότερο έκθεμα, το οποίο χρονολογείται γύρω στα 1860 και είναι ένα στερεοσκόπιο βάσης. Όλα είναι τοποθετημένα σε ειδικά κατασκευασμένες προθήκες με ξύλινη βάση και γυάλινο περίβλημα, το οποίο ο επισκέπτης βλέπει απ' όλες τις πλευρές. Η επιμελήτρια της έκθεσης, γλύπτρια και αντιπρόεδρος της Ταινιοθήκης κ. Αφροδίτη Λίτη αντιμετώπισε τα εκθέματα ως έργα τέχνης με αλλόκοτες και αναπάντεχες φόρμες! Δεν έχει άδικο, καθώς χρονικά απέχουν πολύ από τη σημερινή εποχή και δεν μας είναι οικεία ούτε τα σχήματα ούτε οι όγκοι τους. Πόσο μάλλον στη γενιά που δεν πρόλαβε καν τις οικιακές συσκευές προβολής ή τις μηχανές σλάιντς. Όλα τα εκθέματα βρίσκονται σε εξαιρετική κατάσταση, καθώς έχουν συντηρηθεί από ειδικούς τεχνίτες ώστε να διατηρούν κατά το δυνατό την αρχική τους λάμψη.
Η έκθεση, που εγκαινιάζεται στον χώρο του λόμπι, ο οποίος έχει κωνικό σχήμα και μοιάζει με έναν μακρύ φακό προβολής, χωρίζεται σε τέσσερις θεματικές ομάδες.
Η πρώτη ομάδα αφορά τις προκινηματογραφικές τεχνολογίες και ξεκινάει με ένα ζωοτρόπιο γαλλικής κατασκευής του τέλους του δέκατου ένατου αιώνα. Περιλαμβάνει επίσης ένα χειροποίητο μαονένιο επιτραπέζιο στερεοσκόπιο χειρός του 1909 (πρόγονος του view master), το οποίο προβάλλει τρισδιάστατες φωτογραφίες, αρκετούς μεταλλικούς φανούς από τη δεκαετία του 1900 και πάνω από χίλιες γυάλινες πλάκες σε εξαιρετική κατάσταση, με τους φακούς προβολής συχνά με χάλκινη επικάλυψη – ένας από αυτούς, γερμανικής κατασκευής, διαθέτει μπουρί και θυμίζει σόμπα θέρμανσης. Στην πρώτη ομάδα θα δούμε ακόμα ένα τσίρκο-μηχανικό θέατρο σκιών, εξαιρετικά σπάνιο αντικείμενο που η Μητροπούλου αγόρασε σε υπαίθριο παζάρι του Λονδίνου, μικρογραφία τσίρκου, με το περιμετρικό τμήμα της σκηνής να παίζει τον ρόλο του μπερντέ του παραδοσιακού θεάτρου σκιών. Σε αυτόν προβάλλονται περιστρεφόμενοι οι ακροβάτες, οι ζογκλέρ, ο θηριοδαμαστής και οι κλόουν που εκτελούν τα νούμερά τους πάνω σε ζώα και άρματα. Πίσω του υπάρχει μηχανισμός παρόμοιος με εκείνον των καρουζέλ.
Η δεύτερη ομάδα εκθεμάτων περιλαμβάνει εξοπλισμό κινηματογράφησης, δηλαδή κάμερες και συσκευές καταγραφής ήχου. Τα πιο πρώιμα εκθέματα της κατηγορίας χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1920, ενώ συμπληρώνονται από αντικείμενα που προσαρμόστηκαν στις ανάγκες των αρχικών ιδιοκτητών τους, εξοπλισμό που προοριζόταν για τους ερασιτέχνες αγοραστές καθώς και εξοπλισμό που δωρήθηκε από διακεκριμένους επαγγελματίες του ελληνικού κινηματογράφου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν μηχανισμοί που κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα, δύο κάμερες 35 mm τύπου Debrie των δεκαετιών 1920-1930 και 1940-1950 – η μία είναι από ξύλο και αλουμίνιο και η άλλη μεταλλική. Εξίσου ενδιαφέρων είναι και ένας αναμορφικός φακός, με βάση τον οποίο εξελίχθηκε το σινεμασκόπ.
Η τρίτη ομάδα εκθεμάτων αποτελείται από συσκευές προβολής και περιλαμβάνει αντικείμενα από την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την πρώην ΕΣΣΔ, ενώ η τέταρτη και τελευταία κατηγορία έχει εργαστηριακά εργαλεία και εξοπλισμό που χρησιμοποιούνταν στη φωτοχημική διαδικασία. Αυτή η ομάδα είναι η πιο ποικιλόμορφη και διαθέτει όχι μόνο μικρά αντικείμενα, όπως κολλέζες βερνικιού και ταινίας, μετρητές μήκους φιλμ και αρουλέζες, αλλά και μεγάλο εξοπλισμό, όπως μουβιόλες και τραπέζια μοντάζ. Το σημαντικότερο έκθεμα είναι ένας Σταυρός της Μάλτας, ο μηχανισμός διαλείπουσας κίνησης που ενσωμάτωσε ο Γάλλος ταχυδακτυλουργός και πρώτος δημιουργός κινηματογραφικών εικόνων Ζορζ Μελιές στη μηχανή λήψης του ώστε να πετυχαίνει κάθε φορά διακεκομμένη κίνηση 90º στις εικόνες του, προωθώντας την προβολή του επόμενου καρέ και πετυχαίνοντας την ψευδαίσθηση της κίνησης.
Η έκθεση, που εγκαινιάζεται στο πλαίσιο του 12ου Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου της Αθήνας, θα εμπλουτιστεί με οπτικοακουστικό υλικό που θα περιλαμβάνει προβολή τοίχου, οθόνες, αφίσες καθώς και διαδραστικό υλικό.
«Μαγικές Εικόνες»: Περιοδική έκθεση αντικειμένων από τη συλλογή του Μουσείου Κινηματογράφου της Ταινιοθήκης της Ελλάδος
Από 9 έως 30 Ιουνίου 2022
Ωράριο: 18:00-21:00 με ελεύθερη είσοδο
