ΜΙΑ ΕΚΠΛΗΞΗ ΜΑΣ ΠΕΡΙΜΕΝΕΙ με αφορμή το πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου στην Ελευσίνα και στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας 2023. Ένα τριήμερο κινηματογραφικό φεστιβάλ ενταγμένο στις δράσεις-μυστήρια, κατά το οποίο ο σκηνοθέτης Σύλλας Τζουμέρκας, ως concept curator, με συνεπιμελητές τη Μαρία Χατζηχριστοδούλου και τον Lorenzo Esposito, θα στήσει έναν κινηματογραφικό μαραθώνιο με real time ταινίες, που θα συνοδεύεται από δημόσιες ομιλίες, διαδραστικές περφόρμανς, μουσική, χορό και τα γυρίσματα δύο ταινιών, το τελικό αποτέλεσμα των οποίων θα κλείσει αυτό το pandaemonium pandenum publicum, όπως το χαρακτηρίζουν, υποσχόμενοι μια μοναδική εμπειρία θέασης, σκέψης, προβληματισμού αλλά και κεφιού.
Η ιδέα είχε κατατεθεί στον αρχικό σχεδιασμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας από τον Σύλλα Τζουμέρκα και ήρθε η ώρα της πραγματοποίησής της. Ο Άγιος Γεώργιος είναι ο πολιούχος της Ελευσίνας και το ετήσιο πανηγύρι την παραμονή του εορτασμού του, πέριξ του ναού που βρίσκεται επί της κεντρικής οδού Παγκάλου, προσελκύει πολύ κόσμο κάθε ηλικίας. Φέτος λοιπόν έρχεται να προστεθεί το τριήμερο αυτό φεστιβάλ με τίτλο την κεντρική θεματική του, «Live cinema/Εργατική τάξη/Σειρήνες», το οποίο περιλαμβάνει μια σειρά εξαιρετικών δράσεων. Τόπος διεξαγωγής του το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο της Ελευσίνας, όπου θα στηθεί ένας pop-up κινηματογράφος και η έναρξη θα γίνει στις 12 το μεσημέρι της Παρασκευής 21 Απριλίου.
Οι προβολές θα είναι ολοήμερες και ολονύκτιες, ενώ για όσους δεν θα θέλουν να χάσουν τη συνεχή ροή θα υπάρχουν διαθέσιμες σεζλόνγκ για να ξεκουράζονται κατά τη διάρκεια της νύχτας. Έτσι, δεν θα είναι απίθανο να αποκοιμηθούν στη μέση μιας ταινίας και να ξυπνήσουν ώρες αργότερα στο τέλος κάποιας άλλης.
Θα ακολουθήσει ένας κινηματογραφικός μαραθώνιος 3.480 λεπτών στον οποίο θα προβληθούν 40 αριστουργηματικές ταινίες από όλο τον κόσμο, πολλές εκ των οποίων δεν έχουν ξαναπαιχτεί στην Ελλάδα. Ανάμεσά τους, σε πρώτη πανελλήνια προβολή τα «Ανθρώπινα Λουλούδια της Σάρκας/Human Flowers of Flesh» της Ηelena Wittman από το φετινό Φεστιβάλ του Λοκάρνο, με την Αγγελική Παπούλια και τον πρωταγωνιστή του Λεός Καράξ Dennis Lavant, δύο θρυλικά διαδραστικά μονοπλάνα των Matt Adams και Blast Theory στις ταινίες «Αγύριστο Κεφάλι/Βloodyminded» και «Η μοναδική μου απαίτηση/My One Demand» αντίστοιχα, το αποκατεστημένο queer αριστούργημα «LA Plays Itself» του 1972, οι ταινίες του Αργεντίνου σκηνοθέτη Eduardo Williams, και το δεκάωρο έπος του Lav Diaz «Η εξέλιξη μιας φιλιππινέζικης οικογένειας», γυρισμένο στη διάρκεια εννέα ετών, με αποτέλεσμα τα μικρότερα μέλη της οικογένειας να έχουν στο μεταξύ ενηλικιωθεί.
Θα προβληθούν επίσης γνωστότερες ταινίες, των Wim Wenders, Michael Glawogger, Monika Willi, Ulrich Seidl, Ηanna Polack, JP Sniadecki, Stefan Jarl, που ενσωμάτωσαν real-time τεχνικές, αλλά και η «Ευδοκία» του Αλέξη Δαμιανού, συγκλονιστικά στιγμιότυπα της αρχής του πολέμου στη Συρία από τον Συρο-αρμένιο Avo Kapraelian, ο οποίος τα κατέγραψε με τη βοήθεια ενός κινητού, και άλλες πολλές. Οι προβολές θα είναι ολοήμερες και ολονύκτιες, ενώ για όσους δεν θα θέλουν να χάσουν τη συνεχή ροή θα υπάρχουν διαθέσιμες σεζλόνγκ για να ξεκουράζονται κατά τη διάρκεια της νύχτας. Έτσι, δεν θα είναι απίθανο να αποκοιμηθούν στη μέση μιας ταινίας και να ξυπνήσουν ώρες αργότερα στο τέλος κάποιας άλλης.
Ο συνεπιμελητής, κριτικός κινηματογράφου και ένας από τους βασικούς προγραμματιστές της Μπερλινάλε Lorenzo Esposito, ο οποίος υπογράφει μαζί με τον Τζουμέρκα την επιλογή των ταινιών, εξηγεί: «Αν κάποιος αναζητεί εικόνες ικανές να ωθήσουν τα όριά του, δεν υπάρχει κάτι πιο ακριβές από αυτό που ονομάζουμε live cinema. Είναι το είδος του σινεμά στο οποίο οι εικόνες μετατρέπονται σε σώμα και αναγκάζουν τα σώματα να μετατραπούν σε εικόνες. Το live cinema είναι ίσως η μόνη διάσταση όπου μπορεί να προσεγγίσει κανείς την απόλυτη αλήθεια του κινηματογράφου και των εικόνων. Ο τόπος όπου η μυστική κινηματογραφική ξεδιαλύνει τη σχέση μεταξύ θανάτου και ανάστασης (ποιος είναι ο σπουδαιότερος σκηνοθέτης του live cinema; Μα, ο Καρλ Ντράγερ!). Δεν είναι τυχαίο ότι το σινεμά από την πρώτη στιγμή ήταν live cinema, αυτό μας δίδαξαν και οι αδελφοί Λιμιέρ. Δεν είναι τυχαίο ότι από την πρώτη στιγμή μίλησαν για μια ανακάλυψη χωρίς μέλλον. Ακριβώς έτσι, ένας ακαριαίος θάνατος, και σήμερα η ανάσταση. Οπότε τι είναι αυτό που συνδέει όλα αυτά τα φιλμ της μαραθώνιας προβολής της Ελευσίνας; Καταρχάς το γεγονός ότι πρόκειται για μαραθώνιο, ζητώντας από τον θεατή να μοχθήσει, να κάνει μια θυσία με το κορμί του, εργατική τάξη σημαίνει και εργαζόμενους θεατές. Τι ονειρευόμαστε όταν ονειρευόμαστε μέσα στο σινεμά; Τι είδους εργάτες είμαστε; Τι είναι η εργασία σήμερα; Μπορούμε να της δώσουμε –σε πραγματικό χρόνο– μια νέα εικόνα που δέχεται τις αντιφάσεις αλλά που μάχεται τη χειραγώγηση; Είναι ακόμα πιθανή μια επανάσταση; Οι Σειρήνες βρίσκονται σε αυτό».
Ο ίδιος ο Τζουμέρκας, που είχε την αρχική επιθυμία να αναδείξει τη σημασία του live cinema, συμπληρώνει: «Η ιδέα ήταν εξαρχής ένα φεστιβάλ που θα συνδύαζε το λαϊκό πανηγύρι και τη θρησκευτική γιορτή με τα new media, έναν κινηματογραφικό μαραθώνιο και τη διαδικασία του live cinema. Δηλαδή ενός σινεμά το οποίο παράγεται σε πραγματικό χρόνο, που αντιδρά στην πραγματικότητα. Το ντοκιμαντέρ είναι, ας πούμε, ένα είδος που λειτουργεί με όρους live cinema σε μεγάλο βαθμό αλλά όχι μόνο, όπως και στις ταινίες φιξιόν σε κάθε περίπτωση που το real time ταυτίζεται με τον κινηματογραφικό χρόνο. Κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ εγώ και η εξαιρετική Γερμανίδα ντοκιμαντερίστρια Elke Lehrenkrauss θα γυρίσουμε δύο live ταινίες. Θα κάνουμε γύρισμα και μέσα στο πανηγύρι, κι αμέσως μετά οι ταινίες θα μονταριστούν ζωντανά μπροστά στον κόσμο το βράδυ του Σαββάτου προς Κυριακή. Μια διαδικασία συνήθως απόκρυφη, αλλά που κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ θα είναι ανοικτή ώστε να μπορεί όποιος ενδιαφέρεται να την παρακολουθήσει μέσα σε ένα post-production hub που θα στηθεί στο Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο. Τα αποτελέσματα μιας πρώτης μορφής θα προβληθούν Κυριακή βράδυ, ολοκληρώνοντας τον μαραθώνιο των ταινιών».
Παράλληλα, δύο ακόμα ενδιαφέρουσες δράσεις θα συμπληρώνουν την κεντρική θεματική. Παρασκευή απόγευμα από τις 6 μέχρι τα μεσάνυχτα στον χώρο της pop-up κινηματογραφικής αίθουσας θα έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε έναν άλλο μαραθώνιο με ομιλίες δημόσιου λόγου και roundtables με τη συμμετοχή διακεκριμένων ομιλητών, όπως ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κάρλοβι Βάρι, Karel Och, η curator και creative director του Future Everything, Ειρήνη Παπαδημητρίου, η καλλιτέχνις, ακαδημαϊκός και περφόρμερ, Niya B, ο σκηνοθέτης, εικαστικός και ιδρυτικό μέλος των Blast Theory, Matt Adams, η Ιταλίδα ακαδημαϊκός media και αραβικών σπουδών και συνιδρύτρια του UntoldSyria, Donatella Della Ratta, ο εικαστικός, ακαδημαϊκός και σχεδιαστής, Chris Salter, ενώ και τις τρεις μέρες σε παραπλήσιο χώρο μέσα στο Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο θα παρουσιάζονται ζωντανά για πρώτη φορά στην Ελλάδα δύο θρυλικές διαδραστικές VR περφόρμανς από τη διεπιστημονική ομάδα ZU-UK −πρωτοπόρα στο συμμετοχικό θέατρο−, οι οποίες έχουν παρουσιαστεί σε ολόκληρο τον κόσμο: το «Binaural Dinner Date» και το «Goodnight, Sleep Tight».
Η συνεπιμελήτρια, ακαδημαϊκός και cultural practitioner Μαρία Χατζηχριστοδούλου aka Maria X, από τη Βρετανία όπου ζει και εργάζεται, δηλώνει ιδιαίτερα χαρούμενη που κλήθηκε από την Ελλάδα σε μια τόσο σημαντική διοργάνωση και εξηγεί με τη σειρά της ποια είναι η δική της συνεισφορά: «Με ενδιέφερε το πλαίσιο της Ελευσίνας, μιας βιομηχανικής πόλης με εργατικές τάξεις και το πώς η τέχνη μπορεί να επικοινωνήσει με αυτές που μέρος τους αποτελείται από πρόσφυγες. Ως κατά το ήμισυ Κύπρια, γεννήθηκα πρόσφυγας, οπότε με ενδιέφερε πολύ αυτό το πλαίσιο της προσφυγιάς, ενώ παράλληλα με ενδιέφεραν και οι ερωτήσεις μεταξύ του live και του document, δηλαδή η σχέση μεταξύ ζωντανής δράσης και του πώς μπορεί αυτή να καταγραφεί ως ντοκουμέντο. Στο “Πανηγύρι” εγώ φέρνω την οπτική της περφόρμανς, αλλά έχω επιμεληθεί και κάποιες ομιλίες καλλιτεχνών που λειτουργούν μεταξύ περφόρμανς και εικαστικών τεχνών. Μέρος του προγράμματος των έργων που θα προβληθεί το Σάββατο το έχουμε συνεπιμεληθεί με το Live Art Development Agency του Λονδίνου, μια εταιρεία παραγωγής που υποστηρίζει νέους καλλιτέχνες οι οποίοι δουλεύουν τόσο με το σώμα τους όσο και με κάμερα και οι οποίοι χρησιμοποιούν τη live περφόρμανς ως βασικό στοιχείο της δουλειάς τους. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι οι καλλιτέχνες που ναι μεν προέρχονται από την περφόρμανς και το live αλλά συγχρόνως ερευνούν πώς θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το βίντεο ως μέρος της δουλειάς τους. Η δραματουργία ως ένα υλικό που μπορεί να δημιουργήσει νέες συνθήκες για την τέχνη τους».
Όσον αφορά τις δημόσιες ομιλίες, ο Σύλλας Τζουμέρκας λέει: «Όλα τα θέματα του φεστιβάλ αλληλοσυμπληρώνονται. Η εργατική τάξη, το live cinema και οι Σειρήνες –θα υπάρχει και μια εγκατάσταση με σειρήνες μέσα στην πόλη− και το πανηγύρι είναι σαν το ένα να ζητάει νοηματοδότηση στο άλλο, θέτοντας καίρια ερωτήματα του σήμερα. Ποια είναι η εργατική τάξη σήμερα; Ποια είναι η φύση και τα χαρακτηριστικά της; Ποιοι ανήκουν σε αυτή; Ποια είναι τα όνειρά τους; Τι φοβούνται και πίσω από ποιες απολαύσεις και στόχους ενώνονται; Τέλος, να προσθέσω ότι κυριολεκτικά και μεταφορικά οι Σειρήνες αποτελούν για όλους, Οδυσσείς και πλήρωμα, ταυτόχρονα δημόσια έλξη και απώθηση. Ένα επιτακτικό πρόσταγμα για μια απόφαση απέναντι σε ένα δίλημμα σε πραγματικό χρόνο. Οπότε και εδώ το ερώτημα είναι να πειθαρχήσεις ή να είσαι απείθαρχος στη σειρήνα, να πειθαρχήσεις στο δημόσιο κάλεσμα ή να πειθαρχήσεις στον εαυτό σου, να κοκαλώσεις, να ακολουθήσεις, να κρυφτείς ή να δραπετεύσεις; Αλλά πάνω από όλα καλούμε τους θεατές σε ένα τριήμερο γλέντι το οποίο, εκτός από ομιλίες, ταινίες, γυρίσματα, πανηγύρι, περιλαμβάνει και πολύ κέφι και χαρά!».
Το «Πανηγύρι» θα ενσωματωθεί στο πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου όπου μικροπωλητές, παιχνίδια, μουσική, χορός θα αναμειγνύονται με τη ζωντανή εγκατάσταση σειρήνων και άλλων εκπλήξεων σε επιμέλεια της σκηνογράφου Πηνελόπης Βαλτή. Με φόντο το φεστιβαλικό σκηνικό, τα γυρίσματα των δύο live cinema ταινιών των Lehrenkrauss και Τζουμέρκα, με τη συμμετοχή διακεκριμένων ηθοποιών και καλλιτεχνικών συντελεστών αλλά και του ίδιου του κοινού της Ελευσίνας, και η προβολή τους την Κυριακή το βράδυ θα αποτελέσει τον επίλογο του τριήμερου φεστιβάλ.
Ο Lorenzo Esposito συμπληρώνει: «Ως programmer ταινιών παρακολουθώ τη δουλειά του Σύλλα Τζουμέρκα εδώ και πολλά χρόνια. Πάντα εντυπωσιάζομαι με τον τρόπο που από ταινία σε ταινία προσπαθεί να καταργήσει τα όρια και τα κλισέ αμφισβητώντας πρώτα πρώτα τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτό είναι και το είδος του κινηματογράφου το οποίο προτιμάω, το είδος που αναδύεται όχι μόνο μέσα από το περιεχόμενο ή μέσα από το στυλ αλλά από μια ιδέα που αμφισβητεί την εικόνα και αναζητά μια διαφορετική εικόνα. Όταν ο Σύλλας μου ζήτησε να συμμετάσχω σε αυτό το πρότζεκτ, ένιωσα ότι μου δινόταν η ευκαιρία να πειραματιστούμε μαζί σε αυτό το επίπεδο της συνεχούς αυτο-επανάστασης, μια ιδέα ιδιαιτέρως υπέροχη».
Σύλληψη, επιμέλεια: Σύλλας Τζουμέρκας
Συνεπιμέλεια: Lorenzo Esposito, Μαρία Χατζηχριστοδούλου aka Maria X.
Ομιλίες: Matt Adams, Niya B, Donatella Della Ratta, Ειρήνη Παπαδημητρίου, Chris Salter κ.άα.
Ζωντανές περφόρμανς: ΖU-UK
Πρωτότυπα κινηματογραφικά έργα: Elke Lehrenkrauss, Σύλλας Τζουμέρκας
Σκηνικά: Πηνελόπη Βαλτή
Οργάνωση προγράμματος μαραθωνίου: Νεκτάριος Σακκάς
Οργάνωση - Εκτέλεση Παραγωγής: Delta Pi
Ανάθεση - Παραγωγή: Ελευσίνα 2023 Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης
Με τη συνεργασία του Διεθνούς Φεστιβάλ ΚΙνηματογράφου Θεσσαλονίκης και του LADA - The Live Art Development Agency
Με την υποστήριξη του Goethe-Institut Athen
Το αναλυτικό πρόγραμμα του φεστιβάλ θα ανακοινωθεί σύντομα.
Όλες οι δράσεις του φεστιβάλ έχουν ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Για τις εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στο Εργατικό Κέντρο Ελευσίνας είναι απαραίτητη η προκράτηση θέσης ή η παραλαβή δελτίου εισόδου στους χώρους του φεστιβάλ.
