Οι Van der Graaf Generator είναι –υπάρχουν και σήμερα– ένα από τα κορυφαία συγκροτήματα του βρετανικού progressive rock. Οι δίσκοι τους από τη δεκαετία του ’70 έχουν γράψει ιστορία, και κομμάτια όπως τα “Darkness (11/11)”, “White hammer”, “Killer, “Theme one”, “Man-erg”, “Pilgrims” κ.λπ. εξακολουθούν και τώρα να συναρπάζουν.
Το ίδιο εξαιρετικοί ήταν οι Βρετανοί και στη φάση της επανασύνδεσής τους, το 2005, μετά από 27 ολόκληρα χρόνια απουσίας! Το “Present”, που σηματοδότησε το τότε comeback, ήταν ένα από τα καλύτερα άλμπουμ της καριέρας τους και tracks όπως τα “Every bloody emperor” και “Nutter alert” ανήκουν, και αυτά, στη διαχρονική χρυσή προσφορά τους. Τυχεροί όσοι τους είχαν δει εκείνο το καλοκαίρι (2005) στο Λυκαβηττό…
Ίσως το ωραιότερο τραγούδι που ηχογράφησαν ποτέ οι Van der Graaf Generator να είναι το “Refugees”, σε μουσική και στίχους του Peter Hammill, που ακούγεται στο LP τους “The Least We Can Do Is Wave to Each Other” [Charisma, 1970].
Στο τραγούδι αυτό ο Hammill χτυπάει κορυφή και στις τρεις διαστάσεις. Και σαν μελωδός, και σαν στιχουργός, και σαν ερμηνευτής. Το “Refugees” είναι ένα θαύμα, με όλο το συγκρότημα να δίνει τον καλύτερο εαυτό του. Πιο συγκεκριμένα ακούγονται οι: Hugh Banton όργανο, φωνητικά, Peter Hammill πιάνο, φωνή, Nic Potter μπάσο, ηλεκτρική κιθάρα, Guy Evans ντραμς, David Jackson σαξόφωνα, φλάουτο, φωνητικά και Mike Hurwitz τσέλο (ως guest).
Η μελωδία είναι σταλμένη. Το φλάουτο και το τσέλο ζωγραφίζουν, με το όργανο (που περνάει από τις νότες τού “A whiter shade of pale” των Procol Harum) να κάνει φανταστική δουλειά. Πάνω απ’ όλα όμως είναι η φωνή του Peter Hammill. Στο δίσκο μπορεί να μην αντιλαμβάνεσαι 100% τη φόρτιση που νοιώθει και τα vibes που βγάζει, καθώς τραγουδάει αυτούς τους πολύ προσωπικούς στίχους, αν όμως τον δεις σ’ εκείνο το κακής ποιότητας promo βίντεο από το 1970 θα πάθεις. Πολύ μεγάλος ερμηνευτής. Ένας από τους ελάχιστους, σ’ αυτή την κλάση, που ανέδειξε το british rock.
Το τραγούδι γράφτηκε περί το 1968, όταν ο Hammill συγκατοικούσε στο Λονδίνο με τους φίλους του – τον Mike McLean και την Susan Penhaligon (γνωστή αργότερα βρετανίδα ηθοποιός). Φαίνεται πως κάποια στιγμή η παρέα έσπασε (ξενιτεύτηκαν ο Mike και η Susan;), με τον Hammill να αποτυπώνει τις σκέψεις και τα συναισθήματα τής στιγμής σ’ ένα ανεπανάληπτο τραγούδι.
Πρόσφυγες δεν είναι μόνον όσοι εγκαταλείπουν τα πάτρια. Είναι κι εκείνοι που μένουν πίσω. Οι πρόσφυγες εντός, που αποχωρίζονται τους δικούς τους ανθρώπους ζώντας παντοτινά με την ελπίδα πως κάποια στιγμή θα τους ξανασυναντήσουν…
ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ
Ο Βορράς ήταν κάπου αλλού πριν χρόνια και ψυχρός…
πάγος κλείδωσε τις καρδιές των ανθρώπων, κάνοντάς τους γέρους·
στο Νότο μπορεί οι τόποι να ήταν ωραίοι, αλλά ήταν ξεροί·
περπάτησα στα βάθη των νερών και κόλλησε το μυαλό μου…
Η Ανατολή ήταν η αυγή, που ερχόταν γεμάτη ζωντάνια μέσα στον ολόχρυσο ήλιο…
οι άνεμοι φύσηξαν ήσυχα, και τα κεφάλια μας έγιναν ένα ΤΟ καλοκαίρι,
κι ας χλεύαζαν οι εκδρομείς του Αυγούστου·
Είχαμε ειρήνη και χαιρόμασταν…
Περπατούσαμε μαζί, κάποιες φορές χέρι με χέρι
ανάμεσα στις λεπτές γραμμές που σημάδευαν θάλασσα και άμμο,
χαμογελώντας εν ειρήνη·
αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε πως μπορούσε να ήμασταν ελεύθεροι
και προχωρήσαμε μαζί προς τη ΔΥΣΗ.
Η Δύση είναι εκεί όπου, κάποτε, όλες οι μέρες θα τελειώσουν,
εκεί όπου τα χρώματα αλλάζουν από γκρι σε χρυσό
εκεί όπου μπορείς να κάνεις παρέα με τους φίλους σου.
Με το φως να ξεφλουδίζει τα χρυσά σύννεφα στον ουρανό…
Δύση είναι ο Μάικ και η Σούζυ, Δύση είναι εκεί όπου αγαπώ…
Εκεί θα περάσουμε τις τελευταίες μέρες της ζωής μας,
θα πούμε τις ίδιες παλιές ιστορίες,
και θα ήμαστε ικανοποιημένοι αφού τουλάχιστον προσπαθήσαμε·
και στη Δύση, με χαμόγελα στα πρόσωπά μας, θα πάμε,
και ναι, να μας συγχωρούν όσοι ποτέ δε θα μάθουν πραγματικά τη διαδρομή.
Είμαστε πρόσφυγες, που εγκαταλείπουμε τη ζωή που γνωρίσαμε και αγαπήσαμε,
δεν έχουμε τίποτα να κάνουμε ούτε να πούμε, ούτε πουθενά να σταθούμε·
τώρα είμαστε μόνοι.
Πρόσφυγες, που κουβαλάμε όλα όσα έχουμε μέσα σε καφέ σάκους, δεμένους σφιχτά με σκοινί·
δεν έχουμε τίποτα να σκεφτούμε, δεν έχει τίποτα νόημα πια για μας,
αλλά παραμένουμε ευτυχείς κι έτσι όπως ζούμε…
Η Δύση είναι ο Μάικ και η Σούζυ
Η Δύση είναι ο Μάικ και η Σούζυ
Δύση είναι εκεί όπου αγαπώ,
Η Δύση είναι των προσφύγων το σπίτι…
