Μισό και πλέον αιώνα από την ψυχεδελική δεκαετία του ’60 και τις απαγορεύσεις που ακολούθησαν, τερματίζοντας πρόωρα την πολλά υποσχόμενη έρευνα περί αυτών, οι «πύλες της ενόρασης» ξανανοίγουν για την επιστήμη και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες επανεκτιμώνται. LSD, μεσκαλίνη, ψιλοκυβίνη, MDMA, DMT, κεταμίνη και άλλες συναφείς ουσίες, βεβαίως και η κάνναβη, ξαναμπαίνουν στο μικροσκόπιο και τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, με μέσα ευρείας κυκλοφορίας να φιλοξενούν άρθρα τύπου «οι χίπις τώρα δικαιώνονται!». Και μαζί δικαιώνονται, βέβαια, σε μεγάλο βαθμό όλοι εκείνοι οι πρωτοπόροι «ψυχοναύτες» ερευνητές, ανάμεσά τους κι ένας Έλληνας, ο νευροψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης ή Dr K (1919-1989), από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν ψυχοτρόπα για θεραπευτικούς σκοπούς.

Στο «αναγεννησιακό» αυτό κλίμα και με αφορμή την αναμενόμενη έκδοση της βιογραφίας του από τον μεγαλύτερο γιο του, τον νομικό και συγγραφέα Ζέφυρο Καυκαλίδη, που διατηρεί ζωντανή τη μνήμη του όλα αυτά τα χρόνια, αξίζει να γίνει ευρύτερα γνωστή η ζωή και το έργο του σπουδαίου αυτού επιστήμονα και οραματιστή που δεν έζησε αρκετά για να δει τη μεγάλη αλλαγή, αλλά προέβλεψε από νωρίς τις εξελίξεις. Αφορμή που δίνει και ευκαιρία ανασκόπησης του τι συμβαίνει σήμερα στο θαυμαστό όσο και «ανοίκειο» μέχρι πρότινος αυτό πεδίο.

 

Ο Αθανάσιος Καυκαλίδης γνώριζε καλά πόσο μπροστά ήταν. «Σε πενήντα χρόνια από τώρα», έλεγε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, «όλοι θα μιλάνε για τις θεραπευτικές εφαρμογές των ψυχεδελικών και σε ογδόντα χρόνια θα χρησιμοποιούνται νόμιμα και ευρέως». Όπερ και εγένετο.

 

«Turn on, tune in, drop out»

Ήδη από τη δεκαετία του ’50 επιστήμονες στις ΗΠΑ και αλλού είχαν αρχίσει να εξερευνούν το ψυχεδελικό σύμπαν, με πρώτα το LSD, που ανακάλυψε τυχαία το 1943 στα εργαστήρια της Sandoz στη Βασιλεία της Ελβετίας ο Άλμπερτ Χόφμαν, την ψιλοκυβίνη, που προέρχεται από τα μαγικά μανιτάρια, και την κεταμίνη. Οι ουσίες αυτές φαίνονταν πολλά υποσχόμενες – ο Τίμοθι Λίρι, ενθουσιώδης κήρυκάς τους, ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν LSD για τη θεραπεία του αλκοολισμού, του αυτισμού, της κατάθλιψης, αλλά και επικουρικά για χρόνιες παθήσεις, αρχικά σε εθελοντές τροφίμους των φυλακών Concord της Μασαχουσέτης στο πλαίσιο έρευνας του Χάρβαρντ. Η Sandoz είχε στείλει στο Χάρβαρντ για έρευνες δύο ολόκληρα κιλά LSD-25, αρκετό για να «αφυπνιστεί» όλος ο πλανήτης για γενιές! Η πατρότητα του όρου «ψυχεδελικός» ανήκει εντούτοις στον Βρετανό ψυχίατρο Χάμφρεϊ  Όσμοντ, που τον διατύπωσε μιλώντας στην Ακαδημία Επιστημών της Νέας Υόρκης το 1957. Η μεσκαλίνη, που εξάγεται από το πεγιότ και άλλους ψυχοτρόπους κάκτους και χρησιμοποιούνταν τελετουργικά για αιώνες από τους ιθαγενείς της Λατινικής Αμερικής, είναι ένα ακόμα πολλά υποσχόμενο ψυχοδηλωτικό, που έγινε επίσης περιζήτητο αφότου ο Άλντους Χάξλεϊ εξέδωσε τις «Πύλες της Ενόρασης» (1954). Το καθαρό LSD, εντούτοις, πλεονεκτούσε έναντι όλων τόσο σε ισχύ όσο και επειδή  προκαλούσε μηδαμινές σωματικές παρενέργειες.

Τη δεκαετία του ’60 το LSD θα γινόταν το «ευαγγέλιο» της χίπικης αντικουλτούρας, θα γινόταν επίσης μόδα – αρκετές διασημότητες και αστέρες του Χόλιγουντ το δοκίμασαν, είτε ως ψυχαγωγία είτε στη διάρκεια ψυχαναλυτικών συνεδριών, όπως οι Τζακ Νίκολσον, Τζέιμς Κόμπερν και Κάρι Γκραντ, υπό την καθοδήγηση του ψυχιάτρου Oscar Janiger. Το 1964 ο συγγραφέας Κεν Κέισι, μαζί με τον Νιλ Κάσιντι και τους άλλους Merry Pranksters, ταξίδεψαν τριπαρισμένοι κατά μήκος των ΗΠΑ με ένα σχολικό λεωφορείο, προσφέροντας δωρεάν LSD σε πάρτι, σε ένα επικό acid road trip που έγινε βιβλίο (από τον Τομ Γουλφ) και ντοκιμαντέρ («Magic Trip», 2011). H ευρεία κατανάλωση LSD, σε συνδυασμό με τη συσχέτισή του με το αντιπολεμικό κίνημα και τα άλλα κινήματα αμφισβήτησης της εποχής, επέφερε τη συκοφάντηση, τη δαιμονοποίηση και εν συνεχεία την ποινικοποίηση της χρήσης αυτού και άλλων ψυχοτρόπων, ποδηγετώντας και την έρευνα: ο Λίρι εκδιώχθηκε από το Χάρβαρντ το 1963, με τον Πρόεδρο Νίξον να τον αποκαλεί «τον πλέον επικίνδυνο άνθρωπο στον κόσμο», η Sandoz σταμάτησε την παραγωγή καθαρού LSD το 1965 και το 1970 όλες οι ψυχεδελικές ουσίες ανακηρύχθηκαν παράνομες.

Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Αθανάσιος Καυκαλίδης ή Dr K (1919-1989)

Αθανάσιος Καυκαλίδης ή Dr K (1919-1989)

Ο Dr K «υιοθετεί» θεραπευτικά το LSD-25 και διατυπώνει μια νέα ψυχαναλυτική θεωρία

Ανάμεσα στους πρωτοπόρους εκείνους οραματιστές ανήκε κι ένας Έλληνας, ο Αθανάσιος Καυκαλίδης. Με μητρική καταγωγή από τη Λέρο και πατρική από τα Δαρδανέλλια, γεννήθηκε στο Κάιρο το 1919. Γιος παιδιάτρου, σπούδασε κι εκείνος ιατρική στο ΕΚΠΑ και έκανε μεταπτυχιακά στη Νευρολογία, την Πειραματική Νευροφυσιολογία, τη Νευροχειρουργική και την Ψυχιατρική σε Λονδίνο, Στοκχόλμη, Παρίσι και Φράιμπουργκ. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο επέστρεψε στο Κάιρο για να εργαστεί στο εκεί ελληνικό νοσοκομείο, όπου αργότερα έγινε διευθυντής. Στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα γνώρισε και παντρεύτηκε τη σύντροφο της ζωής του, την Αλεξάνδρα Κούρκουλου, με την οποία απέκτησαν δύο παιδιά, τον Ζέφυρο και τον Κωνσταντίνο. Έπιασε δουλειά στην κλινική του πεθερού του, που ήταν επίσης γιατρός, και παρότι ευρυμαθής και ανήσυχο πνεύμα, τίποτε ακόμα δεν προμήνυε ότι ο Dr K θα αναδεικνυόταν ένας από τους κορυφαίους ερευνητές παγκοσμίως στην έρευνα για τις θεραπευτικές ιδιότητες των ψυχεδελικών, με το έργο του να ξαναγίνεται επίκαιρο σε μια εποχή που όλοι μιλούν ξανά γι’ αυτές και η έρευνα στο πολλά υποσχόμενο αυτό πεδίο αργά, αλλά σταθερά απελευθερώνεται ύστερα από δεκαετίες προκαταλήψεων, διώξεων και απαγορεύσεων.       

Ο Καυκαλίδης δεν ήταν βέβαια χίπης, ούτε καν μπίτνικ, παρότι λάτρευε την τζαζ μουσική, όπως άλλωστε και την κλασική, όντας ο ίδιος ταλαντούχος πιανίστας. Ωστόσο, αρκετά χρόνια προτού η Γκρέις Σλικ των Jefferson Airplane τραγουδήσει το «White Rabbit», «εθνικό ύμνο» του LSD και μιας ολόκληρης γενιάς, εκείνος μελετούσε ήδη τις εφαρμογές του λυσεργικού οξέος στην ψυχανάλυση και την ψυχοθεραπεία, στα βήματα των Στάνισλαβ Γκροβ, Φρανκ Λέικ, Ρόναλντ Λενγκ και άλλων. Η «στροφή» αυτή συνέβη όταν ο Dr K, απογοητευμένος από τις πενιχρές τότε θεραπευτικές δυνατότητες της Νευροχειρουργικής αλλά και από τα στεγανά της κλασικής ψυχιατρικής, στράφηκε στις ψυχεδελικές θεραπείες, συγκεκριμένα στην Ψυχοδηλωτική Επιστήμη και την Προγεννητική Ψυχολογία, που δεν δέχονταν ότι ο άνθρωπος γεννιέται «tabula rasa», άγραφος πίνακας, υποστηρίζοντας ότι η συνείδηση δημιουργείται ήδη από τη σύλληψη.

Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Άλμπερτ Χόφμαν

Άλμπερτ Χόφμαν

Πρότεινε πως η λειτουργία της μνήμης, όχι μόνο μετά τη γέννηση αλλά και κατά τη διάρκεια της κύησης, είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ψυχική υγεία και η ρίζα πολλών ψυχολογικών προβλημάτων έγκειται σε αρνητικές ενδομήτριες εμπειρίες και συναισθήματα, σε «ίχνη μνήμης» που ήταν, πιθανότατα, κληρονομικά. «Αυτό που έδειξαν τα περιστατικά μου, οι δεκαέξι ασθενείς που υποβλήθηκαν σε συνεδρίες με ψυχοδηλωτικά φάρμακα, βεβαιώνει ότι η συνείδηση διαμορφώνεται μέσα στη μήτρα. Το έμβρυο νιώθει από την πρώτη στιγμή της συνένωσης του σπερματοζωαρίου και του ωαρίου των φυσικών του γεννητόρων. Για την εμβρυϊκή συνείδηση, η μητρική αποδοχή ή απόρριψη δημιουργούν μηνύματα-ερεθίσματα που αφήνουν ίχνη στα ανθρώπινα κύτταρα. Η επανενεργοποίηση αυτών των “ιχνών μνήμης” από το ψυχοδηλωτικό φάρμακο είχε αποτέλεσμα την επαναβίωση της ενδομήτριας εμπειρίας» αναφέρει ο ίδιος στους «διαλόγους» με τον μεγαλύτερο γιο του, τον νομικό και συγγραφέα Ζέφυρο Καυκαλίδη, στο βιβλίο του τελευταίου «Συζητώντας με τον Dr K – Ψυχοδηλωτικά φάρμακα και ψυχοθεραπεία» (εκδ. Πάτμος 2010). 

Ο Καυκαλίδης συμφωνούσε με τον Φρανκ Λέικ ότι το πρώτο τρίμηνο της κύησης ειδικά είναι θεμελιώδες για την εξέλιξη της προσωπικότητας και της ψυχικής υγείας. Αν όμως ισχύουν αυτά, μήπως δικαιώνονται οι θρησκόληπτοι υπερασπιστές της αγέννητης ζωής; «Ο πατέρας μου δεν έκανε τέτοιες αξιολογικές κρίσεις, το έβλεπε από καθαρά επιστημονική σκοπιά» λέει ο Ζέφυρος. «Είναι οπωσδήποτε ένα λεπτό ζήτημα, όμως κι εκείνος πίστευε ότι είναι στη διακριτική ευχέρεια κάθε γυναίκας το αν θα κρατήσει ένα έμβρυο, και δικαίωμά της» λέει ο Ζέφυρος. Το ίδιο, συνεχίζει, ισχύει για το περιστατικό που είχε παρουσιάσει το ’66 στη Μαδρίτη, ενός ομοφυλόφιλου άνδρα που σε μια ψυχεδελική συνεδρία ανέφερε ότι καθοριστική για τον ερωτικό του προσανατολισμό ήταν η επιθυμία της μητέρας του να κάνει κορίτσι. Τον Καυκαλίδη δεν απασχολούσε κάποια «θεραπεία» της ομοφυλοφιλίας αλλά η ανάδειξη του τραυματισμού της απόρριψης, και ειδικά της ενδομήτριας, από υπαρξιακή σκοπιά. Του είχε πει, μάλιστα, ότι είναι τόσο καθοριστικό για τη ζωή του ανθρώπου το διάστημα της παραμονής στη μήτρα, ώστε οι έγκυες έπρεπε να προστατεύονται απόλυτα και ότι η προσβολή εγκύου όφειλε να γίνει ιδιώνυμο αδίκημα! «Ουδέποτε έλεγε σε κάποιον ασθενή “εγώ θα σε θεραπεύσω”, εν είδει αυθεντίας. Αντιμετώπιζε το όλο πράγμα ως μια διαδικασία γνώσης, την οποία εσύ μπορείς να πάρεις και να την κάνεις ό,τι νομίζεις. Πρότεινε, ουσιαστικά, μια νέα ψυχιατρική».

Ο γνωστός και ως Dr K πραγματοποίησε τέτοιες συνεδρίες με τουλάχιστον εκατόν εξήντα ασθενείς συνολικά μέχρι το 1975 και, όπως σημειώνει ο δρ. Grigori Brekhman από τη Διαθεματική Κλινική του Πανεπιστημίου της Χάιφα, «τρεις διαφορετικοί ψυχίατροι, ευρισκόμενοι σε διαφορετικές χώρες, οι Φρανκ Λέικ (Βρετανία), Στάνισλαφ Γκροφ (ΗΠΑ) και Αθανάσιος Καυκαλίδης (Ελλάδα), χρησιμοποιώντας το LSD-25, ανακάλυψαν στους ασθενείς τους όμοιες σε περιεχόμενο ενδομήτριες και προγεννητικές εμπειρίες». Οι οποίες δεν είχαν καμία σχέση με συμπτώματα ψυχώσεων ή σχιζοφρένειας, όπως πιστευόταν στην αρχή. «Η σύλληψη του Καυκαλίδη είναι πρωτότυπη και μεγαλειώδης... Από τη μήτρα εξαρτάται η ευτυχία ή η δυστυχία του ατόμου και από τη μητέρα που τη φέρει θα εξαρτηθεί αν θα είναι λιμάνι ευτυχίας ή πυρακτωμένος φούρνος» θα γράψει ο διακεκριμένος Κύπριος ψυχίατρος και πολιτικός Τάκης Ευδόκας. Δεν ήταν βέβαια όλα εύκολα: «Χρειαζόταν μεγάλο θάρρος για να εγκαταστήσει κανείς τη σχέση μεταξύ των καταστάσεων που δημιουργούσε το LSD-25 και των πλέον πρωταρχικών και απομεμακρυσμένων εμπειριών μας και μεγάλη επιστημονική επιδεξιότητα ώστε να ξεπεραστεί το καινοφανές και ανοίκειο αυτού του πεδίου έρευνας και να προσεγγιστεί ορθολογικά», έγραφε για εκείνον ο Ludwig Janus, πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας Προγεννητικής και Περιγεννητικής Ψυχολογίας και Ιατρικής (ISPPM).     

Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Άλντους Χάξλεϊ, 1930. Φωτ.: Charles Sheeler/Getty Images/Ideal Image
Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Η μεσκαλίνη, είναι ένα ακόμα πολλά υποσχόμενο ψυχοδηλωτικό, που έγινε επίσης περιζήτητο αφότου ο Άλντους Χάξλεϊ εξέδωσε τις «Θύρες της Ενόρασης» (1954).
 

Πώς του μπήκε η ιδέα να πειραματιστεί με τα ψυχεδελικά; Ακούγοντας το 1960 την ομιλία ενός Άγγλου ψυχιάτρου στην κλινική Behmann του Καΐρου. Τότε μόλις είχε κυκλοφορήσει από τη Sandoz το LSD-25 και ο εν λόγω ψυχίατρος είχε χορηγήσει σε μερικούς ασθενείς της κλινικής μικροποσότητες του ψυχοδηλωτικού με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Λίγες μέρες αργότερα με επισκέφθηκε στο ιατρείο μου ο επιστημονικός διευθυντής της Sandoz, μου μίλησε για το LSD-25 και τελικά μου έστειλε διακόσιες αμπούλες» έλεγε ο Αθανάσιος Καυκαλίδης σε συνέντευξή του στον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του «Αντίο παλιέ κόσμε» (τελευταία έκδοση, Τσαγκαρουσιάνος 2004). «Στη δική μου μεθοδολογία, το καρτεσιανό πνεύμα σβήνει. Είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε ως βασικότατο παράγοντα την υποκειμενικότητα του ανθρώπου. Δεν μπορώ να αγνοήσω όσα μου λένε οι ασθενείς μου… Υπάρχουν δύο μορφές ύλης, αυτή που βλέπουμε αλλά και η άναρχη ύλη… Αυτή η άποψη στηρίζεται και σε μια προσωπική μεταφυσική εμπειρία» ανέφερε στην ίδια συνέντευξη, σε κάποιο άλλο σημείο της οποίας λέει εμφατικά ότι «εάν η γνώση δεν γίνει συγκινησιακά αποδεκτή, είναι άχρηστη… Θα ήταν όλως ουτοπικό να απαιτήσουμε οι άνθρωποι όλοι να υπόκεινται σε συνεδρίες αυτογνωσίας. Πολλοί, ωστόσο, το χρειάζονται επειγόντως – ξέρετε ποιοι περισσότερο; Οι πολιτικοί!».  

Ο Dr K διατηρούσε αλληλογραφία με τον Άλμπερτ Χόφμαν, ο Ζέφυρος, μάλιστα, διατηρεί μελέτες και βιβλία του εφευρέτη του LSD, που ο ίδιος είχε χαρίσει στον πατέρα του. Τον είχε μάλιστα επισκεφθεί το 2004 στη Βασιλεία της Ελβετίας, όπου με την αφορμή της επετείου των 101ων γενεθλίων του, διοργανώθηκε ένα μεγάλο συνέδριο για το LSD: «Θυμάμαι ακόμα την ομιλία του υπέργηρου πλέον Χόφμαν αλλά και το θέαμα μιας πόλης, όπου παντού διαφημιζόταν ανοιχτά, με μεγάλες αφίσες, το ιστορικό αυτό συνέδριο. Εκεί γνώρισα πολλούς ενδιαφέροντες ανθρώπους, μεταξύ αυτών τη γυναίκα του Άλντους Χάξλεϊ, τη Λόρα, και την πρώην σύζυγο του Τίμοθι Λίρι, την Τζοάνα. Είχε κάπου τρεις-τέσσερις χιλιάδες κόσμο, ανάμεσά τους και παράνομοι παρασκευαστές που είχαν κάνει φυλακή και προσκλήθηκαν στο συνέδριο για να αφηγηθούν τις ιστορίες τους!».

Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Ο Dr K  με τον σερ Alexander Fleming (ο νομπελίστας μικροβιολόγος που ανακάλυψε την πενικιλίνη) και την Ελληνίδα σύζυγό του, Αμαλία Φλέμιγκ. Ο Dr K διατηρούσε στενές φιλικές σχέσεις με το ζεύγος. Η φωτογραφία είναι του 1954 σε ταβέρνα των Αθηνών.
Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Πρώτος καθισμένος από δεξιά. Μαθητής της Αμπετείου Σχολής στο Κάιρο.
Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Με τη σύζυγό του στα τέλη δεκαετίας του 1950.
 

Αριστερά: Πρώτος καθισμένος από δεξιά. Μαθητής της Αμπετείου Σχολής στο Κάιρο. (πάνω) Με τη σύζυγό του στα τέλη δεκαετίας του 1950. (κάτω) Δεξιά: Ο Dr K  με τον σερ Alexander Fleming (ο νομπελίστας μικροβιολόγος που ανακάλυψε την πενικιλίνη) και την Ελληνίδα σύζυγό του, Αμαλία Φλέμιγκ. Ο Dr K διατηρούσε στενές φιλικές σχέσεις με το ζεύγος. Η φωτογραφία είναι του 1954 σε ταβέρνα των Αθηνών.

Η «γνώση της μήτρας» και η επιστροφή στο «σημείο μηδέν»

Οι πρώτες ψυχεδελικές συνεδρίες του Καυκαλίδη πραγματοποιήθηκαν στο Ελληνικό Νοσοκομείο του Καΐρου. Διαρκούσαν οκτώ-δώδεκα ώρες και η δοσολογία ήταν 30-100 mcg LSD 25 τη φορά. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν το 1963 στο επιστημονικό περιοδικό «Annales Médico-Psychologiques». Το 1966, στο 4ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχιατρικής στη Μαδρίτη, παρουσίασε μια καινοτόμο μελέτη με θέμα την ενδομήτρια ζωή, βάσει των συμπερασμάτων του από τις εν λόγω συνεδρίες. Τότε κάποιοι Αμερικανοί ψυχίατροι τού είπαν: «Μα εσείς επανέρχεστε στον Ότο Ρανκ». Μαθητής του Φρόιντ, ο Ρανκ είχε γράψει στο βιβλίο του «Ο τραυματισμός της γέννησης» ότι όλες οι νευρώσεις οφείλονται στον τραυματισμό τη στιγμή της εξώθησης από τη μήτρα, κάτι που και ο Φρόιντ αρχικά δεχόταν.

Ακολούθησαν παρουσιάσεις μελετών για τις ενδομήτριες εμπειρίες και τις επιπτώσεις τους στο 6ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχοθεραπείας στο Βισμπάντεν (1967), στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχιατρικής στη Θεσσαλονίκη (1972) και την Αθήνα (1975), όπου είχε εγκατασταθεί πλέον η οικογένεια Καυκαλίδη, έχοντας παραμείνει ένα διάστημα στην Κύπρο, μετά τις εθνικοποιήσεις του Νάσερ και τη φυγή των περισσότερων Ελλήνων από την Αίγυπτο. Μίλησε ξανά στο Συνέδριο Προληπτικής Ψυχιατρικής (Αθήνα 1979) και προσκλήθηκε επίσης για διαλέξεις στην Κύπρο (1980) και την Αυστραλία (1983-4), όπου εξέθεσε την κλινική έρευνά του για την κεταμίνη – ήταν η ουσία που χρησιμοποιούσε πλέον ψυχοθεραπευτικά, αφότου απαγορεύτηκε το LSD. Του τη σύστησε ένας διακεκριμένος ψυχίατρος όταν επισκέφθηκε το Ινστιτούτο Βίλχελμ Ράιχ του Μεξικού, ο Εστράντα Βίγια. «Στην τελευταία του επίσκεψη στην Αυστραλία ο πατέρας μου συναντήθηκε με τον Στάνισλαβ Γκροβ, ο οποίος του πρότεινε να φτιάχναμε στο κτήμα μας εδώ, στην Κέρκυρα, ένα κέντρο έρευνας για τα ψυχοτρόπα, κάτι που ανέλαβα να διεκπεραιώσω νομικά ως νέος τότε δικηγόρος, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Είχα απευθυνθεί στην Επιτροπή Φαρμάκων, μέλη της οποίας ήταν ο Νίκος Στεφανής, ο Γεώργιος Λογαράς και άλλοι, δεν μας έδωσαν όμως άδεια, με τη δικαιολογία ότι ο Dr K δεν ανήκε σε κάποιο νοσοκομείο ούτε κατείχε ακαδημαϊκή έδρα, μολονότι αυτό ήταν πρόφαση καθώς γνώριζαν πολύ καλά τις έρευνές του. Εντούτοις, ο Λογαράς ‒μπορώ πια να το πω, καθώς έχει αποβιώσει‒ του προμήθευσε αμπούλες ψιλοκυβίνης, ώστε να συνεχίσει την έρευνά του» λέει ο Ζέφυρος.

Τα ψυχοθεραπευτικά «ταξίδια» του Dr K δεν αφορούσαν μόνο την ενδομήτρια ζωή. Άγγιζαν τις απαρχές της ίδιας της ανθρώπινης ύπαρξης. «Τρεις δεκαετίες ερευνών με οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι η ύλη από την οποία αποτελείται το ανθρώπινο σώμα διατηρεί τη μνήμη της προέλευσης και της εξέλιξής της. Η επανενεργοποίηση αυτής της μνήμης με το ψυχοδηλωτικό φάρμακο μεταφέρει τον άνθρωπο απεριορίστως στο χρονικό παρελθόν και του δημιουργεί ανάλογα επίπεδα συνείδησης της ύλης. Η επαναβίωση του απώτατου παρελθόντος, που είναι δυνατόν να προκληθεί, είναι αποτέλεσμα της επανενεργοποίησης λανθάνουσας μνήμης της ύλης, από την οποία προήλθαν όλοι οι πρόγονοι της ζωολογικής κλίμακας, ακόμα και ιχνών μνήμης εμπειριών των αρχικών φάσεων της δημιουργίας» λέει στους διαλόγους με τον γιο του Ζέφυρο, παραπέμποντας εν μέρει στα αρχέτυπα του Γιουνγκ και στις ψυχεδελικές περί συνείδησης και αυτοσυνείδησης έρευνες του Τζον Λίλι με τις περίφημες δεξαμενές αισθητηριακής απομόνωσης, τα πειράματα του οποίου ενέπνευσαν και την ταινία επιστημονικής φαντασίας του Κεν Ράσελ «Ανεξέλεγκτες καταστάσεις», με πρωταγωνιστή τον Γουίλιαμ Χαρτ (1980). «Η προσπάθεια αποφυγής επανενεργοποίησης του πρωτόγονου δέους οδηγεί σε εμφάνιση ψυχωσικών συμπτωμάτων και φαινομένων. Σε τελική ανάλυση, κάθε ψυχική διαταραχή δεν είναι παρά μια άμυνα ενάντια στον φόβο» υπογραμμίζει ο Καυκαλίδης, ο οποίος ήταν, επιπλέον, πεπεισμένος ότι κάθε σεξουαλική δραστηριότητα συμβολίζει ασυνείδητα την επιστροφή στη μήτρα. 

Τίμοθι Λίρι
Ο Δρ. Τίμοθι Λίρι, 1966. Φωτ.: Getty Images/Ideal Image

Ο Δρ. Τίμοθι Λίρι, 1966. Φωτ.: Getty Images/Ideal Image

Τον απασχόλησαν άραγε και οι θεραπευτικές ιδιότητες της κάνναβης, οι οποίες τόσο συζητούνται σήμερα; Τόσο ο Ζέφυρος όσο και ο γνωστότερος εγχώριος υπέρμαχός της, ο γιατρός Γιώργης Οικονομόπουλος, μαθητής του Καυκαλίδη, συμφωνούν ότι, παρότι θα μπορούσε και η κάνναβη να ανακαλέσει υπό προϋποθέσεις τέτοιες μνήμες, δεν ενδιέφερε ιδιαίτερα τον Dr K, καθώς είχε πειραματιστεί με πολύ ισχυρότερα ψυχοδηλωτικά, με κανονικές «ατομικές βόμβες», όπως αποκαλούσε το LSD ο Τίμοθι Λίρι: «Βρήκαμε την ατομική βόμβα που θα μας καταστρέψει, βρήκαμε όμως και την ατομική βόμβα του πνεύματος, η οποία μπορεί να μας σώσει» έγραφε τότε ενθουσιωδώς στο «Psychedelic Politics». «Ο άνθρωπος ήταν καταπληκτικός, αλλά υπερβολικός. Ο Χάξλεϊ του έλεγε ότι “θα καταστρέψεις την ιστορία με το LSD έτσι όπως κάνεις”, ο Χόφμαν πάλι τον προειδοποιούσε “ότι θα καταλήξουμε να έχουν όλοι το acid, εκτός από αυτούς που πρέπει να το έχουν!”. Ο Χάξλεϊ, ξέρετε, ζήτησε από φίλο του ψυχίατρο, όταν πλησίαζε το τέλος του, να του κάνει ένεση με LSD. Πέθανε μάλιστα την ίδια μέρα που δολοφονήθηκε ο Τζον Κένεντι (22/11/1963). Το τι αισθάνθηκε μεταβαίνοντας στο υπερπέραν, βεβαίως, δεν το γνωρίζουμε, αλλά στο βιβλίο του “The three last moments”, που μου χάρισε η γυναίκα του, Λόρα, υπάρχουν τα γράμματά του από τις τελευταίες του στιγμές» λέει ο Ζέφυρος.

Το 1980 κυκλοφορεί στα ελληνικά η πρώτη έκδοση του βιβλίου του «Η γνώση της μήτρας – Η αυτοψυχογνωσία με ψυχοδηλωτικά φάρμακα» (εκδ. Ολκός), που κυκλοφόρησε επίσης σε Βρετανία, ΗΠΑ και Ρωσία, και το 1987 η «Δύναμη της μήτρας και η υποκειμενική αλήθεια» (εκδ. Ελεύθερος Τύπος), το δεύτερο μεγάλο έργο του, που κυκλοφόρησε λίγο μετά τον θάνατό του σε ηλικία εβδομήντα ετών (19/9/1987) στο οικογενειακό κτήμα στην Κέρκυρα όπου είχε αποσυρθεί. Η «Γνώση της μήτρας» επανακυκλοφόρησε το 2010 από τις εκδόσεις CaptainBook.gr.  

 
 

Το να βλέπεις μπροστά είναι χάρισμα αλλά έχει και κόστος 

«Ο πατέρας μου ήταν ένας πολύ ιδιαίτερος άνθρωπος, ειδικά στον τρόπο που άκουγε τον άλλον. Πραγματικά εννοώ, με προσοχή και προσήλωση. Άλλωστε, οι συγκεκριμένες συνεδρίες κρατούσαν πολλές ώρες και έπρεπε να έχεις τη στόφα του ανθρώπου που ξέρει να ακούει πολύ και να κατανοεί σε βάθος», συνεχίζει. Κύριο κίνητρό του ήταν η γνώση και η προσφορά στον συνάνθρωπο. Τις περισσότερες ψυχεδελικές συνεδρίες τις έκανε σχεδόν δωρεάν, όπως και το όλο ερευνητικό του έργο, υπήρξε δε και ως άνθρωπος ανοιχτός, ευχάριστος και με πολλά ενδιαφέροντα, Δεν ήταν μόνο η φιλοσοφία, η ιατρική, η ψυχανάλυση και το πιάνο, που είχε μάλιστα σπουδάσει στο ίδιο ωδείο με τη μετέπειτα καλή του φίλη Τζίνα Μπαχάουερ αλλά και ο αθλητισμός. Έπαιζε πολύ καλό τένις, αγαπούσε το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ, πηγαίναμε και γήπεδο όταν μπορούσε - ήταν βεβαίως ΑΕΚτζής λόγω καταγωγής! Από την άλλη, βέβαια, είχε δεχτεί μεγάλη πολεμική από το ακαδημαϊκό κατεστημένο καθώς καταγινόταν με μια έρευνα “παράδοξη”, συκοφαντημένη και ως εκ τούτου πολύ μοναχική – χρειαζόταν μεγάλη ψυχική δύναμη για να αντέχει να συνεχίζει. Του έλεγαν ότι δίνει βάση σε ψευδαισθήσεις που δημιουργούνται υπό την επήρεια ουσιών, εκείνος πάλι επέμενε ότι εκείνο που φαντάζει ψευδαίσθηση σε έναν τρίτο είναι αυταίσθηση εντελώς αληθινή γι’ αυτόν που τη βιώνει και ότι τις πραγματικές ψευδαισθήσεις, όταν υπάρχουν, εύκολα τις εντοπίζουν θεραπευτής και θεραπευόμενος».

καυκαλίδης
Στο Gezira Sporting Club, Κάιρο, αρχές δεκαετίας 1960

Συνταξιούχος πλέον, ο Ζέφυρος Καυκαλίδης μοιράζει τον χρόνο του μεταξύ Κέρκυρας και Πάτμου. Στο νησί της Αποκάλυψης ζει σήμερα και ο αδελφός του Κωνσταντίνος ο οποίος, ύστερα από μια πολύχρονη καριέρα στην Πολιτική Αεροπορία, σπούδασε γιατρός και προσανατολίστηκε στην ομοιοπαθητική. Ο Ζέφυρος έχει δύο μεγάλους, πλέον, γιους, στην ανατροφή των οποίων ακολούθησε τη σοφή, όπως διαπίστωσε, παιδαγωγική συμβουλή του πατέρα του: «Όταν αποκτήσεις παιδιά, πάντα, όταν θέλουν να σου μιλήσουν, θα σταματάς ό,τι κάνεις για να τα ακούσεις, να τα κατανοήσεις. Διαφορετικά όταν γίνουν έφηβοι δεν θα έρχονται πια να μιλήσουν με σένα, θα πηγαίνουν αλλού». 

Ο Αθανάσιος Καυκαλίδης γνώριζε καλά πόσο μπροστά ήταν. «Σε πενήντα χρόνια από τώρα», έλεγε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, «όλοι θα μιλάνε για τις θεραπευτικές εφαρμογές των ψυχεδελικών και σε ογδόντα χρόνια θα χρησιμοποιούνται νόμιμα και ευρέως». Όπερ και εγένετο: στη Βρετανία ο Ντέιβιντ Νατ του Imperial College ερευνά από το 2015 τις επιδράσεις του LSD και της ψιλοκυβίνης στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης, της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής (OCD) και της νόσου Αλτσχάιμερ. Μελέτη του Ρόμπιν Κάρχαρτ-Χάρις, επικεφαλής του Κέντρου Ψυχεδελικής Έρευνας στο Imperial College έδειξε ότι η χορήγηση ψιλοκυβίνης σε καταθλιπτικούς είχε διπλάσια αποτελεσματικότητα από τα συμβατικά φάρμακα. Για την κατάθλιψη, που θεωρείται πλέον «ψυχική πανδημία», καθώς αφορά πάνω από τριακόσια εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, πολύ ενθαρρυντικά ήταν και τα αποτελέσματα δοκιμών με μεσκαλίνη και MDMA (έκσταση). «Υπάρχει μια γνωσιακή αποκαλυπτική διάσταση στη θεραπεία, κατά την οποία οι ασθενείς αναφέρουν πως αντιλαμβάνονται καλύτερα την αιτία της κατάθλιψής τους» έλεγε, προειδοποιώντας πάντως ότι η λήψη ψιλοκυβίνης χωρίς ιατρική επίβλεψη μπορεί να αποβεί επικίνδυνη. Αυτό, βέβαια, είναι κάτι που ισχύει για όλα τα ψυχεδελικά, όπως άλλωστε και για πολλά συμβατικά φάρμακα. 

«Οι ψυχεδελικές ουσίες είναι τόσο σημαντικές για τη μελέτη του μυαλού όσο βασικό είναι το μικροσκόπιο για τη βιολογία και το τηλεσκόπιο για την αστρονομία» δήλωνε ο πρωτοπόρος της έρευνας στα ψυχεδελικά και μέντορας του Καυκαλίδη, Στάνισλαβ Γκροβ.

Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
O Αθανάσιος Καυκαλίδης με τους γονείς και την αδελφή του.
Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Με τη σύζυγό του Αλεξάνδρα στη Στοκχόλμη.
 

Οι «Πύλες της ενόρασης» ξανανοίγουν 

Σήμερα, μισό αιώνα μετά την απαγόρευση, η έρευνα στα ψυχεδελικά γνωρίζει μια παγκόσμια αναγέννηση και η «Πολιτική της έκστασης» βρίσκει νέα πεδία εφαρμογών. «Τα περισσότερα ψυχοφάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα ανακουφίζουν απλώς τα συμπτώματα και πρέπει να λαμβάνονται καθημερινά. Η ψυχεδελική ψυχοθεραπεία είναι μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν τα βαθύτερα αίτια του προβλήματος με χορήγηση σχετικά λίγων δόσεων» λέει ο Ρικ Ντόμπλιν, ιδρυτής του Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies (MAPS). Ο ίδιος ασχολήθηκε κατεξοχήν με το MDMA, το οποίο, χορηγούμενο θεραπευτικά στη διάρκεια συνεδριών, μπορεί να επουλώσει τραυματικές ψυχικές εμπειρίες αλλά και τη συναισθηματική ψυχρότητα. Ο MAPS, που εδρεύει στην Καλιφόρνια από το 1986, κατάφερε, τριάντα χρόνια μετά, το 2016, να λάβει έγκριση από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) για το MDMA και ακολούθως από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό οργανισμό, ΕΜΑ. Η Ελβετία, «πατρίδα» του LSD, υπήρξε κι εδώ πρωτοπόρος, επιτρέποντας ήδη από τη δεκαετία του ’80 σε εξειδικευμένους ψυχίατρους να χορηγούν LSD και MDMA σε θεραπευτικές συνεδρίες.

Εκτός από τις ΗΠΑ, κλινικές μελέτες για το MDMA διεξάγονται σήμερα στον Καναδά και στο Ισραήλ. Στη Βρετανία αντίστοιχα, η Small Pharma ξεκίνησε έρευνες για την καταπολέμηση της κατάθλιψης και άλλων ψυχικών δυσλειτουργιών με DMT (διμεθυλοτριπταμίνη), ουσία που ανήκει στα λεγόμενα ενθεογενή και την οποία ο  Τέρενς ΜακΚένα χαρακτήριζε «το ισχυρότερο ψυχοδηλωτικό στην ιστορία της ανθρωπότητας». Επιπλέον, έχει το πλεονέκτημα η επίδρασή του να διαρκεί μόλις 20’, μετά το πέρας της οποίας ο χρήστης νιώθει απόλυτα φυσιολογικά. Αξιοσημείωτο είναι ότι η διμεθυλοτριπταμίνη υπάρχει ως μόριο σε πολλά ζώα και φυτά, ανάμεσά τους η αγιαχουάσκα, που οι ιθαγενείς της Λατινικής Αμερικής χρησιμοποιούν σε παραδοσιακές θρησκευτικές τελετές – οι ψυχεδελικές συνεδρίες με αγιαχουάσκα, DMT ή τσάνγκα είναι πλέον μόδα σε Αμερική και Ευρώπη και δεν χρειάζεται πια να τραβηχτεί κανείς στο Μεξικό ή στην Αμαζονία. Γίνονται και κατ’ οίκον, με την καθοδήγηση σαμάνων που προσκαλούνται επί τούτου, ή έμπειρων χρηστών, οι δε συμμετέχοντες σε αυτές τις χαρακτηρίζουν ψυχοθεραπευτικές.   

Οι ερευνητικές δραστηριότητες του MAPS συμπεριλαμβάνουν το LSD και ψιλοκυβίνη (αγχώδεις διαταραχές, κεφαλαλγίες, κατάθλιψη, εξαρτήσεις), ιμπογκαΐνη και αγιαχουάσκα (εθισμοί, μετατραυματικό στρες-PTSD), όπως επίσης τις πολλές και αναγνωρισμένες πλέον εφαρμογές της ιατρικής κάνναβης. Ο οργανισμός αυτός στοχεύει στη δημιουργία ενός δικτύου εξειδικευμένων κλινικών, διοργανώνει συνέδρια ιατρικής εκπαίδευσης, χορηγεί και παρουσιάζει διαλέξεις και σεμινάρια, παρέχει υπηρεσίες μείωσης βλαβών σε μουσικά φεστιβάλ, εκδίδει περιοδικό και βιβλία που ασχολούνται με την επιστήμη, την ιστορία και τον πολιτισμό της ψυχεδελικής έρευνας και θεραπείας.

Merry Pranksters bus
Το 1964 ο συγγραφέας Κεν Κέισι, μαζί με τον Νιλ Κάσιντι και τους άλλους Merry Pranksters, ταξίδεψαν τριπαρισμένοι κατά μήκος των ΗΠΑ με ένα σχολικό λεωφορείο, προσφέροντας δωρεάν LSD σε πάρτι, σε ένα επικό acid road trip που έγινε βιβλίο (από τον Τομ Γουλφ) και ντοκιμαντέρ («Magic Trip», 2011).
ken kesey
O Κεν Κέισι το 1966. Φωτ.: Roy Jones/Evening Standard/Hulton Archive/Getty Images/Ideal Image
 

Τις πεποιθήσεις του Ντόμπλιν και του MAPS φαίνεται να δικαιώνουν οι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές, όπως χαρακτηρίστηκαν, έρευνες δύο μεγάλων αμερικανικών πανεπιστημίων, του John Hopkins και του New York University πάνω στα ψυχότροπα. Οι ασθενείς αναφέρουν αισθητά βελτιωμένη ψυχολογία, πνευματική διαύγεια και συναισθηματική αφύπνιση. Το φαρμακευτικό MDMA αναμένεται να εγκριθεί από τον FDA μέσα στο 2023, με τη φαρμακευτική ψιλοκυβίνη να ακολουθεί. Εκατομμύρια δολάρια επενδύονται από ιδρύματα και ιδιώτες στις έρευνες για θεραπευτικά και ταυτόχρονα ασφαλή ψυχεδελικά «ταξίδια» ‒ 44 εκ. δολάρια έλαβε την τελευταία διετία μόνο ο MAPS. Ανάλογες έρευνες  χρηματοδοτούνται στο Μπέρκλεϊ, το Γέιλ, το νοσοκομείο Mount Sinai και σε νεοσύστατες εταιρείες, όπως η Field Trip Health και η Compass Pathways. Οι «άνεμοι της αλλαγής» σε απαγορεύσεις και προκαταλήψεις δεκαετιών είναι παραπάνω από αισθητοί, μένει να προσαρμοστεί σε αυτούς και η νομοθεσία, που παραμένει προσηλωμένη στον χρεοκοπημένο «πόλεμο κατά των ναρκωτικών». Η Πολιτεία του Όρεγκον μετά τη φαρμακευτική αλλά και την ψυχαγωγική κάνναβη νομιμοποίησε και τη φαρμακευτική ψιλοκυβίνη, ενώ Καλιφόρνια, Ουάσινγκτον και Κολοράντο την αποποινικοποίησαν. «Είναι καιρός να ξαναπιάσουμε το νήμα αποκεί που το αφήσαμε» δήλωνε εμφατικά στο New York Times magazine ο Γουίλιαμ Ρίτσαρντς, από τους πρωτοπόρους στο πεδίο μαζί με τον Τίμοθι Λίρι, που στα ογδόντα του συνεχίζει το ερευνητικό του έργο στο Πανεπιστήμιο John Hopkins.

«Τα ψυχεδελικά πλέον χρησιμοποιούνται και στις νευροεπιστήμες ως εργαλεία για τη μελέτη της λειτουργίας του εγκεφάλου και του μυστηρίου της ανθρώπινης συνείδησης. Μελετάται η σχέση των μυστικιστικών εμπειριών που προκαλούν με τον διαλογισμό και την ενσυνειδητότητα» λέει ο Ζέφυρος προς το τέλος της κουβέντας μας. «Ο Ελληνοαμερικανός Αριστείδης Πατρινός, εξπέρ στη Συνθετική Βιολογία, που δούλεψε και στην αποκρυπτογράφηση του DNA, υπήρξε συμμαθητής μου. Αυτός, λοιπόν, μου έλεγε πως ήταν πεπεισμένος ότι κάποτε θα αποδείξουμε πως στο DNA είναι χαραγμένες μνήμες περιστατικών τα οποία μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά».

 
 

Η ελληνική θεραπευτική εμπειρία στα ψυχότροπα

Τι γίνεται σήμερα στο πεδίο αυτό στη χώρα μας; «Οι έρευνες στα ψυχότροπα έχουν δώσει πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα, όμως δυστυχώς στην Ελλάδα η εμπειρία μας με αυτά είναι πολύ περιορισμένη» λέει ο Γιώργης Οικονομόπουλος. «Ο μόνος που εργάστηκε συστηματικά με αυτά, ιδιαίτερα με το LSD, ήταν ο αείμνηστος Αθανάσιος Καυκαλίδης, του οποίου είχα την τιμή να είμαι μαθητής. Προσφέρθηκα να κάνω μια σειρά συνεδριών υπό την εποπτεία του, στην πρώτη έλαβα μάλιστα την τελευταία αμπούλα με καθαρό LSD-25 της Sandoz που είχε. Οι συνεδρίες αυτές γίνονται με τη χορήγηση μικροδόσεων, κάπου 100 εκατομμυριοστά του γραμμαρίου τη φορά. Μεταφέρεσαι μεν έτσι σε μια άλλη κατάσταση, αλλά ταυτόχρονα διατηρείσαι απόλυτα συνειδητός. Μετά τη λήψη, μου λέει ο Θάνος “ωραία, και τώρα πέσε στο κρεβάτι και κουκουλώσου με την κουβέρτα”, ώστε δίχως καθόλου εξωτερικά ερεθίσματα να εισέλθω σταδιακά απερίσπαστος στον μη συνειδητό κόσμο, στο “εσώτερο διάστημα”. Βίωσα, που λες, ανεπανάληπτα πράγματα, μέχρι την ίδια τη στιγμή της γέννησής μου! Η μνήμη αναζωογονείται και περνάς σε άλλες περιοχές του ψυχισμού σου, αποκτάς ταυτόχρονα μια σφαιρικότερη αντίληψη των πραγμάτων. Το LSD, τα μαγικά μανιτάρια (ψιλοκυβίνη), η μεσκαλίνη αλλά και η φαρμακευτική κεταμίνη είναι διαστολείς συνείδησης, οπότε μπορούμε, με την παρακολούθηση κάποιου ειδικού, να ανακαλύψουμε την αιτία οποιασδήποτε ψυχικής διαταραχής μας απασχολεί. Ο Καυκαλίδης, στη “Γνώση της μήτρας”, περιγράφει πώς τέτοιες εμπειρίες λύτρωσαν ασθενείς του από χρόνια συμπλέγματα που τους βασάνιζαν. Οι μέχρι τώρα γνωστές θεραπευτικές εφαρμογές τους αφορούν καταρχάς την ψυχική υγεία, φαίνεται όμως ότι κάποια έχουν και σωματικά οφέλη. Η αφρικανική ιμπόγκα π.χ. έχει εξαιρετική επίδραση στους εξαρτημένους από την ηρωίνη».   

γγ
Γιώργης Οικονομόπουλος

Ο Οικονομόπουλος, ένας γενικότερα ενεργός πολίτης που έχει γράψει ιστορία στον χώρο, έχει μάλιστα δικαστεί και αθωωθεί επτά φορές(!) «για τον αγώνα του ενάντια στη νάρκωση», παλιότερα είχε χρησιμοποιήσει σε συνεδρίες ψυχεδελικές ουσίες όπως η κεταμίνη, που στη φαρμακευτική της δοσολογία έχει το προσόν να διαρκεί μόλις μία ώρα. «Η φαρμακευτική κεταμίνη δεν ταυτίζεται με τη special K., την ψυχαγωγική ας πούμε εκδοχή της, και χορηγείται πάντα ενέσιμη – υπόψη ότι όλα τα ψυχεδελικά χορηγούνται σε μικροδόσεις, ώστε και ο θεραπευόμενος να έχει συνείδηση όσων βιώνει και να μπορεί να απαντά σε ερωτήσεις του εποπτεύοντος θεραπευτή. Αναφέρομαι διεξοδικότερα στη συγκεκριμένη θεραπεία στο βιβλίο μου “Ψυχεδελικά ή Ψυχοδηλωτικά”. Ο ίδιος, πια, έχει προσανατολιστεί στη φαρμακευτική κάνναβη που είναι πολυφάρμακο και απολύτως νόμιμη πια. «Τα αποτελέσματα σε περιπτώσεις καρκινοπαθών και ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας είναι εντυπωσιακά, όπως διαπιστώνω και προσωπικά τα τελευταία έξι χρόνια που δουλεύω με την κάνναβη. Αν μπει κανείς στην ιστοσελίδα Cancer and cannabinoids θα δει κι άλλα απίστευτα πράγματα, που είναι όμως αληθινά!».

Ο πρωτοπόρος ψυχίατρος Αθανάσιος Καυκαλίδης και η μεγάλη ψυχεδελική «αναγέννηση»
Woodstock, 1969.
 

Όλη τη δουλειά, υπογραμμίζει, την κάνει το ενδοκανναβινοειδές σύστημα, το οποίο υπάρχει σε κάθε ζωντανό ον. Στον άνθρωπο είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη της ομοιόστασης που κρατά σε ισορροπία τον οργανισμό. Η κανναβιδιόλη (CBD) καταστρέφει ακριβώς τα ένζυμα που το απενεργοποιούν. «Οι θεραπείες είναι εξατομικευμένες, γιατί κάθε οργανισμός αντιδρά διαφορετικά και κάθε ασθενής βρίσκει σταδιακά το δικό του “παράθυρο”. Γενικώς ειπείν, ένα έλασσον ψυχεδελικό, όπως η κάνναβη, συνιστάται για μακροχρόνια θεραπευτική χρήση, τα μείζονα για πιο περιορισμένη. Το CBD αφενός λειτουργεί ευεργετικά, αφετέρου σε γαληνεύει... Χάρη σε αυτό έκοψα προ εξαετίας το κάπνισμα ύστερα από σαράντα χρόνια. Την πέμπτη μέρα κιόλας είχα ξεπεράσει τη χαρμάνα της νικοτίνης, μετά την εικοστή πια ένιωθα αναγεννημένος κυριολεκτικά. Δεν υποτροπίασα έκτοτε, συνεχίζω όμως να λαμβάνω CBD, ώστε να διατηρούμαι σε μόνιμη ανθοφορία, για να το πω ποιητικά» καταλήγει.  

χριστίνα δάλλα
Χριστίνα Δάλλα

«Κλινικές μελέτες σε ΗΠΑ και Ευρώπη, κυρίως στην Αγγλία και τη Γερμανία, δείχνουν ότι ουσίες όπως το LSD, η ψιλοκυβίνη και το DMT είναι πολύ αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση κυρίως της κατάθλιψης, του έντονου στρες και διαφόρων φοβιών. Ειδικά η ψιλοκυβίνη παραμένει στον οργανισμό επί μακρόν, με συνέπεια ο θεραπευόμενος δύσκολα να υποτροπιάζει» λέει η Χριστίνα Δάλλα, επίκουρη καθηγήτρια Ψυχοφαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ. «Επιφανείς ψυχοφαρμακολόγοι, όπως ο Ντέιβιντ Νατ, συστήνουν θερμά την ιατρική χρήση των ψυχεδελικών. Οι έρευνες έχουν προχωρήσει πολύ, είναι ελπιδοφόρες και είναι πολύ πιθανό να νομιμοποιηθούν υπό προϋποθέσεις. Η φαρμακευτική κεταμίνη, που είναι πλέον εγκεκριμένη και από τον ΕΟΦ, έχει σε μικρές ελεγχόμενες δόσεις αποδεδειγμένα ψυχοθεραπευτική δράση, χαρακτηρίζεται δε ως διασχιστικό φάρμακο: ο λήπτης αναισθητοποιείται μεν στον πόνο, αλλά παραμένει συνειδητός, έχει δε το πλεονέκτημα ότι δρα ταχέως και διαρκεί λίγο – τα συμβατικά αντικαταθλιπτικά χρειάζονται εβδομάδες για να δράσουν, η δε μακροχρόνια λήψη τους εγκυμονεί κινδύνους εθισμού» συμπληρώνει.

LSD, ψιλοκυβίνη και κεταμίνη έχουν διαφορετικό μηχανισμό δράσης, θεωρούνται όμως ασφαλέστερα και αποτελεσματικότερα από τα υπάρχοντα αντικαταθλιπτικά εφόσον χορηγηθούν σωστά, συνεχίζει. «Γενικότερα, στη Φαρμακολογία πάντοτε ξαναδοκιμάζουμε κατά καιρούς ουσίες, τη δράση των οποίων είχαμε πιθανόν παραγνωρίσει στο παρελθόν. Έρευνες σε πειραματόζωα πάνω στη φαρμακευτική κάνναβη και την κεταμίνη πραγματοποιούνται σήμερα και στη χώρα μας στο ΕΚΠΑ, στα πανεπιστήμια Ιωαννίνων και Κρήτης και στο Αιγινήτειο, υπό τον καθηγητή Νίκο Στεφανή. Μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα πώς ανταποκρίνονται άντρες και γυναίκες σε τέτοιες θεραπείες, καθώς οι δεύτερες παρουσιάζουν διπλάσια ποσοστά κατάθλιψης.

 
 
μακεδονας
Κώστας Μακεδόνας

Η φαρμακευτική κάνναβη είναι επίσης εγκεκριμένη από τον ΕΟΦ και αναμένουμε  τα σχετικά σκευάσματα, τα κανονικά εννοώ, γιατί αυτά που κυκλοφορούν ευρέως στην αγορά δεν έχουν την απαιτούμενη δραστικότητα για ιατρική χρήση. Όλες αυτές τις ουσίες θα τις συνταγογραφούν ειδικοί της ψυχικής υγείας που θα διαθέτουν την απαραίτητη εκπαίδευση και, ναι, σε μια τέτοια προοπτική βεβαίως και είμαι θετική. Θα πρέπει όμως να αλλάξει και η νομοθεσία, ώστε να διευκολύνει τόσο την έρευνα όσο και τη συνταγογράφησή τους» θα πει.

Ο Κώστας Μακεδόνας δεν είναι πανεπιστημιακός, είναι όμως ο άνθρωπος που «εισήγαγε» στην Ελλάδα την ιμπογκαΐνη για τη θεραπεία της τοξικοεξάρτησης. Δουλεύει με αυτήν πάνω από μια δεκαετία τώρα στη βάση του, στην Πιερία, έχοντας πάνω από τετρακόσιες συνεδρίες με ωφελούμενους στο ενεργητικό του. Η ιμπογκαΐνη, ουσία με ενδιαφέρουσες ψυχεδελικές και φαρμακευτικές ιδιότητες, εξάγεται από την ιμπόγκα, έναν αυτοφυή θάμνο της υποσαχάριας Αφρικής. Ο πρώτος που τη δοκίμασε στην απεξάρτηση από οπιούχα και άλλες ουσίες ήταν ο Αμερικανός ερευνητής Howard Lotsof τη δεκαετία του ’60, ενώ στην ψυχοθεραπεία αρχικά την εφάρμοσε ο Claudio Naranjo, συγγραφέας του βιβλίου «The healing journey».

Ο Μακεδόνας, πολυτοξικομανής παλιότερα και έχοντας μια απογοητευτική εμπειρία με τη μεθαδόνη, την οποία λάμβανε όταν αποφάσισε να κόψει την ηρωίνη –«με αποδιοργάνωνε εντελώς, μου δημιουργούσε κατάθλιψη και τάσεις αυτοκτονίας, ίσως και επειδή δεν υπήρξα ποτέ κανονικό τζάνκι»‒, δοκίμασε μια συνεδρία με θεραπευτική ιμπογκαΐνη στην Αγγλία, όπου βρισκόταν τότε και έμεινε έκπληκτος: «Μέσα σε σαράντα οκτώ ώρες είχα καθαρίσει εντελώς!» διαβεβαιώνει.

Πρόκειται, λέει, για ουσία οραματογόνο και όχι παραισθησιογόνο. «Σε βοηθάει καταρχάς να δεις κατάματα το στοιχειό μέσα σου και να το αντιμετωπίσεις στα ίσα. Ο “Guardian” έγραφε ότι μια ελεγχόμενη συνεδρία με ιμπογκαΐνη είναι τόσο αποτελεσματική, όσο δέκα χρόνια ψυχοθεραπείας!». Δεν πρόκειται όμως για κάποιο “μαγικό χάπι”, απαιτείται ολόκληρη προετοιμασία, γενικές εξετάσεις, ιατρικές και ψυχολογικές, καθώς επίσης συνεργασία με εξειδικευμένο σύμβουλο απεξάρτησης. Επισημαίνει μάλιστα ότι είναι πολύ επικίνδυνο να τη λάβει κανείς εκτός θεραπευτικού πλαισίου. «Περνάει από μπροστά σου όλη η ζωή σου και δεν μπορείς να της κρυφτείς, οπότε πρέπει να είσαι κατάλληλα προετοιμασμένος». Το ποσοστό επιτυχίας με μία και μόνη συνεδρία που διαρκεί από δύο μέρες έως και μία εβδομάδα, ανάλογα με την περίπτωση –ενίοτε απαιτούνται μια-δυο ακόμα συνεδρίες‒, υπερβαίνει, καθώς υποστηρίζει, το 50%. Πολύ σημαντικό, όπως άλλωστε με κάθε αγωγή απεξάρτησης, είναι το μετά, η λεγόμενη θεραπεία αποκατάστασης, ώστε ο θεραπευόμενος να μην ξανακυλήσει. Να βρει δουλειά, ενδιαφέροντα, να χτίσει μια νέα ταυτότητα, να κοινωνικοποιηθεί κ.λπ. Ακόμα όμως κι αν υποτροπιάσει, προσθέτει, θα είναι πολύ πιο διαχειρίσιμη η κατάστασή του.  

Ο συνομιλητής μου προμηθεύεται την πρώτη ύλη από πιστοποιημένο εργαστήριο της Ν. Αφρικής και όχι, δεν έχει «ενοχλήσεις», εφόσον και η δραστηριότητά του είναι γνωστή και δεν υπάρχει νομικό καθεστώς στην Ελλάδα για τη συγκεκριμένη ουσία. Ενδιαφέρον για τη δουλειά του λέει πως έχει δείξει και το Πανεπιστήμιο του Ζάλτσμπουργκ. «Η ιμπογκαΐνη μπορεί να ανοίξει τις πύλες της φυλακής, αλλά είναι στο χέρι σας να σταθείτε στα πόδια σας και να βγείτε έξω» διαβάζω στην ιστοσελίδα που διατηρεί με το μότο «Παράθυρο στην ελευθερία» (ibogainegreece.gr).