Μαθήματα επιτυχημένων πολιτικών υγείας για τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα παίρνουμε από την Σουηδία, τη Νορβηγία και την Ιαπωνία, 3 χώρες που μείωσαν δραματικά τους καπνιστές, με «εργαλείο» τα σακουλάκια νικοτίνης και το προϊόν snus. Ταυτόχρονα, η αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων στα προϊόντα καπνού και νικοτίνης επιτυγχάνεται με την ψηφιακή εφαρμογή που θα συμπεριληφθεί στο Kids wallet, η οποία θα ταξιδέψει στο εξωτερικό για να βρει μιμητές.
Το παράδειγμα της Σουηδίας είναι μοναδικό στον κόσμο, καθώς η Σκανδιναβική χώρα κατάφερε να ελαχιστοποιήσει το ποσοστό των καπνιστών σε μόλις 5%, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στο 25%. Η Σουηδία έχει μακρά ιστορία (δύο αιώνες) στην αντικατάσταση του παραδοσιακού τσιγάρου με ένα προϊόν (φύλλων ή τρίματος) καπνού που λέγεται snus, το οποίο διαθέτει άδεια κυκλοφορίας στη Σουηδία, τη Νορβηγία και σε κάποιες ακόμη χώρες εκτός ΕΕ. Η Σουηδία, χάρη στο snus και τα τελευταία χρόνια και με την συμβολή των pouches (σακουλάκια) νικοτίνης, έχει επιδείξει ένα ιδιαίτερο success story στη μείωση του καπνίσματος στον ενήλικο πληθυσμό και στην μείωση δεικτών υγείας που σχετίζονται με τις βλαβερές επιδράσεις του καπνίσματος στον οργανισμό και ειδικότερα στο καρδιαγγειακό σύστημα και τους πνεύμονες. Να σημειωθεί ότι τα pouches (σακουλάκια) νικοτίνης αποτελούν ένα είδος μετεξέλιξης του snus – χωρίς φυσικό καπνό, μόνο με νικοτίνη.
Αυτά τα παραδείγματα ελαχιστοποίησης των καπνιστών και μείωσης των νοσημάτων που σχετίζονται με το κάπνισμα αποτελούν κομβικό σημείο, για τη δημόσια συζήτηση, για τη συμβολή των νέων εναλλακτικών καπνικών προϊόντων και συγκεκριμένα των pouches (σακουλάκια) νικοτίνης στην συντονισμένη προσπάθεια μείωσης της βλάβης από το κάπνισμα, με ταυτόχρονη αυστηροποίηση του νομοθετικού πλαισίου, ώστε οι ανήλικοι να μην έχουν πρόσβαση σε κανένα προϊόν καπνού και νικοτίνης.
Βελτίωση κλινικών δεικτών που μπορούν να σχετιστούν με την χρήση εναλλακτικών προϊόντων - τι λέει η βιβλιογραφία
Στην Σουηδία οι καπνιστές όπως είδαμε είναι μόλις το 1/5 των καπνιστών στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ το όφελος προσμετράται άμεσα σε δείκτες υγείας. Σε μία ακόμη χώρα, στην Ιαπωνία, όπου και εκεί οι καπνιστές έχουν υιοθετήσει σε μεγάλο βαθμό μία άλλη κατηγορία εναλλακτικών επίλογων, αυτή των προϊόντων θερμαινόμενου καπνού, έχουμε κάποιες ενθαρρυντικές ενδείξεις ότι θα μπορούσε το success story της Σουηδίας να επαναληφθεί. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο, φάνηκε μείωση των εισαγωγών στα νοσοκομεία με οξύ στεφανιαίο επεισόδιο μετά την εισαγωγή των προϊόντων αυτών στην αγορά της Ιαπωνίας σε συγκεκριμένες ομάδες όπου η χρήση των εναλλακτικών αυτών προϊόντων ήταν μεγαλύτερη.
Σε δύο ακόμη μεγάλες μελέτες κοόρτης που έχουν γίνει στην Ασία (Ν. Κορέα) και δημοσιεύθηκαν σε μεγάλα καρδιολογικά περιοδικά το 2021 και το 2025 δείχνουν πως έχει ελαττωθεί ο καρδιαγγειακός κίνδυνος, με την μετάβαση είτε σε ηλεκτρονικά τσιγάρα είτε σε θερμαινόμενα προϊόντα καπνού. Στον αντίποδα, έχουμε μία άλλη προσέγγιση αυτή των απαγορεύσεων που εφαρμόστηκαν σε δύο ευρωπαϊκές χώρες, τη Ολλανδία και το Βέλγιο που απαγόρεψαν την διάθεση των pouches νικοτίνης με αποτέλεσμα να καταγράψουν αύξηση των κακής ποιότητας και μη ελεγμένων προϊόντων - επιβεβαιώνοντας έναν γνωστό νόμο του marketing που λέει ότι οι καθολικές και οριζόντιες απαγορεύσεις δεν βοηθούν στον έλεγχο των αγορών.
Ψηφιακή πλατφόρμα και app για την προστασία των ανηλίκων
Στην Ελλάδα καπνίζουν 2 εκατομμύρια πολίτες, ενώ διεθνώς ο αριθμός των καπνιστών ανέχεται σε 1 δισεκατομμύριο. Για τους ανήλικους, που πρέπει να προστατευτούν από οποιαδήποτε επαφή με προϊόντα καπνού ή νικοτίνης είναι σε εξέλιξη το πρόγραμμα αποτροπής τους από το να αγοράζουν προϊόντα καπνού και νικοτίνης (τσιγάρα, θερμαινόμενα και ηλεκτρονικά προϊόντα καπνού και pouches νικοτίνης) με έναν αντίστοιχο ψηφιακό μηχανισμό (application) που τους απαγορεύει την πρόσβαση στο αλκοόλ. Η σχετική ψηφιακή πλατφόρμα που έχει δημιουργηθεί στην πατρίδα μας από πρωτοβουλία της PMI σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης θα ταξιδέψει και εκτός Ελλάδας εξάγοντας πολιτική υγείας για την αποφυγή έκθεσης των ανήλικων σε προϊόντα καπνού, ατμίσματος και νικοτίνης.
1η Δεκεμβρίου ξεκινά η πανελλαδική εκστρατεία ενημέρωσης των λιανοπωλητών
Στην Ελλάδα κομβικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίζουν 2500 λιανοπωλητές των προϊόντων αυτών από τα 20.000 σημεία πώλησης προϊόντων καπνού και νικοτίνης της επικράτειας που με την μαζική τους συμμετοχή, την μεγαλύτερη συμμετοχή σε πανελλαδική εκστρατεία, θα συμβάλλουν από την 1η Δεκεμβρίου στη διάδοση της γνώσης, ώστε να προστατευτεί με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο η υγεία της νέας γενιάς. Πριν από την επικείμενη έναρξη της ενημερωτικής εκστρατείας, το 25% των πωλητών δήλωνε ότι δεν γνωρίζει πως η πώληση τσιγάρων, προϊόντων καπνού και νικοτίνης δεν επιτρέπεται σε ανήλικους, ενώ το 92% των πολιτών θεωρεί ότι η αποφυγή χρήσης προϊόντων καπνού και νικοτίνης στους ανήλικους αποτελεί ευθύνη όλων μας. Να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι στην Ελλάδα δεν κυκλοφορεί το snus. Στον αντίποδα, κυκλοφορούν, τα pouches νικοτίνης με γεύση μόνο μέντας και φρούτων καθώς η PMI είναι απόλυτα αρνητική σε οποιαδήποτε γεύση τσιχλόφουσκας ή σοκολάτας, που προσελκύει τους έφηβους.
Οι τοποθετήσεις των ειδικών
Τα παραπάνω συζητήθηκαν σε συζήτηση με τίτλο «Ο ρόλος των pouches νικοτίνης στη Μείωση της Βλάβης από το κάπνισμα υπό το πρίσμα της Δημόσιας Υγείας, βάσει επιστημονικής τεκμηρίωσης» και το «Πρόγραμμα Αποτροπής Πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης», με τη συμμετοχή ειδικών, την οποία συντόνισε ο Σταμάτης Ευσταθίου, Ειδικός Παθολόγος, Διευθυντής, Κέντρο Πρόληψης Καρδιαγγειακών Νόσων, ΤΥΠΕΤ. Η εκδήλωση έγινε στο πλαίσιο των ενημερωτικών δράσεων για επαγγελματίες υγείας με συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων, που διοργανώνει το Επιστημονικό Τμήμα της PMI Science και η Παπαστράτος.
Στην εισαγωγή του ο Σταμάτης Ευσταθίου αναφέρθηκε στο μοναδικό για τη δημόσια υγεία παράδειγμα της Σουηδίας όσον αφορά τη μείωση βλάβης από το κάπνισμα και την εμπειρία της σκανδιναβικής αυτής χώρας με το snus, ενός προϊόντος καπνού για χρήση από του στόματος. Αυτό το «σουηδικό μοντέλο» έχει αποτελέσει παράδειγμα για την ανάπτυξη νέων προϊόντων, όπως τα pouches ή σακουλάκια νικοτίνης, που δεν περιέχουν φύλλα καπνού, αλλά νικοτίνη που απορροφάται μέσω του στοματικού βλεννογόνου. Τα pouches νικοτίνης έχουν σημαντικά μειωμένο τοξικολογικό φορτίο σε σχέση με το τσιγάρο, όμως η μακροχρόνια ασφάλεια και η επίδρασή τους στη δημόσια υγεία παραμένουν υπό διερεύνηση.
Συνολικά, η εμπειρία από την κυκλοφορία του snus σε κάποιες σκανδιναβικές χώρες (Σουηδία και Νορβηγία) καταδεικνύει ότι η μετάβαση σε προϊόντα χωρίς καύση μπορεί να μειώσει σημαντικά τις βλάβες από το κάπνισμα σε ενήλικους καπνιστές, με τα pouches νικοτίνης να αποτελούν την πιο πρόσφατη εξέλιξη αυτής της προσέγγισης με ενθαρρυντικά επιστημονικά δεδομένα ως προς τη δυνατότητα μείωσης της βλάβης. Τέλος, ο Σταμάτης Ευσταθίου επισήμανε ότι η χρήση προϊόντων καπνού και νικοτίνης από ανηλίκους, αποτελεί μείζον ζήτημα για τη δημόσια υγεία, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για προγράμματα αποτροπής της πρόσβασής τους σε αυτά.
Στην ομιλία του ο François Hirt, Director External Affairs Oral Smokeless Category, της PMI στην Ελβετία, επικεντρώθηκε στο θέμα «Επιστημονική Τεκμηρίωση και Δημόσια Υγεία: Ο ρόλος των pouches νικοτίνης στη Μείωση της Βλάβης» και τόνισε πως τα pouches νικοτίνης προσφέρουν μια σημαντικά καλύτερη εναλλακτική σε σχέση με τη συνέχιση του καπνίσματος τσιγάρου για τους ενήλικους χρήστες. Ο ειδικός αναφέρθηκε σε δεδομένα μελετών που τεκμηριώνουν αυτή την άποψη, και ειδικότερα σε τυχαιοποιημένες μελέτες που καταδεικνύουν ότι τα pouches νικοτίνης δεν προκαλούν σοβαρές βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία των ενήλικων καπνιστών, ενώ οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι παρόμοιες με αυτές της θεραπείας υποκατάστασης νικοτίνης (ΝRTs).
Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) τον Ιανουάριο του 2025 ενέκρινε την κυκλοφορία στην αγορά 20 προϊόντων pouches νικοτίνης με την εμπορική ονομασία ZYN. Με βάση την προσέγγιση της Σουηδίας, ο Hirt παρατήρησε ότι με αυστηρά επιστημονικά πρότυπα και υπό το κατάλληλο νομοθετικό πλαίσιο, όπως αυτό που πρόσφατα ψηφίστηκε στην Ελλάδα που προβλέπει αυστηρά μέτρα αποτροπής πρόσβασης των ανηλίκων και ρύθμιση της κυκλοφορίας αυτών των προϊόντων, τα pouches νικοτίνης μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη διεθνή προσπάθεια για τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα σε όσους καπνιστές δεν διακόπτουν το κάπνισμα.
Ο Γιάννης Μαστροκώστας, Senior Manager Corporate Affairs, PMI, Κύπρος, παρουσίασε το γενικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας της Παπαστράτος υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης για την αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε προϊόντα καπνού και νικοτίνης με τίτλο «Είναι στο χέρι μας να μην είναι στο χέρι τους». Η πρωτοβουλία βασίζεται σε τρεις πυλώνες: την εκπαίδευση των λιανοπωλητών, την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας στο σύνολό της και τη χρήση ψηφιακών εργαλείων για τον ασφαλή έλεγχο της ενηλικότητας με στόχο την αλλαγή κουλτούρας σε όλα τα επίπεδα και τα κανάλια πώλησης, φυσικά και ψηφιακά.
