Πώς μοιάζει μια γκέι σάουνα, αν αφαιρέσεις όλη τη σεξουαλική ένταση που κρύβεται στα δωμάτια και τα υπόγειά της και τη μετατρέψεις σε χώρο τέχνης για ένα ιδιότυπο πάρτι; Ο Κωνσταντίνος Μενελάου, σκηνοθέτης, video artist, curator και ιδρυτής της δημιουργικής καλλιτεχνικής πλατφόρμας «The Queer Archive» ήθελε πάντα να δώσει απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Η επί 14 χρόνια διαμονή του στο Λονδίνο δεν του το επέτρεψε για πρακτικούς λόγους, όμως η επιστροφή του τον τελευταίο ενάμιση περίπου χρόνο στην Ελλάδα οδήγησε τελικά στην υλοποίηση αυτής της ιδέας.
Έτσι, με αφορμή το πρωτότυπο ιβέντ που θα λάβει χώρα την Κυριακή 24 Σεπτεμβρίου, στην Alexander Sauna στο Γκάζι, καθώς και την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, που είναι έτοιμη, βρέθηκα με τον Κωνσταντίνο και αυτό που ακολούθησε ήταν ένα απολαυστικό (για μένα τουλάχιστον!) πινγκ-πονγκ, περί queer τέχνης, καθημερινότητας, επιβίωσης, ανθρώπινης ηλιθιότητας και άλλων δεινών.
— Πώς και γιατί βρέθηκες στο Λονδίνο;
Ήθελα να φύγω από τη Θεσσαλονίκη και να σπουδάσω κινηματογράφο. Τελικά σπούδασα media art και καλές τέχνες στο St. Martins, και λίγη φωτογραφία, ένα «μισό» μεταπτυχιακό στη φωτογραφία μόδας. Υπάρχει αυτό το multitasking στο Λονδίνο, αλλά ένιωθα ότι η δική μου δουλειά πάντα ήταν το φιλμ. Δεν μπορούσα να μπω στο σκεπτικό να δουλέψω για μια γκαλερί ή για ένα residency, έκανα fashion films και video art για να τα στέλνω σε φεστιβάλ. Επειδή όμως πήγαινα σε μουσεία, μιλούσα με καλλιτέχνες, και μου άρεσε κάπως το οργανωτικό κομμάτι, έτσι μου βγήκε το curation. Ξεκίνησα με την Diane Pernet στο Παρίσι, που διοργάνωνε ένα φεστιβάλ στο Πομπιντού και δούλεψα μαζί της δυο χρόνια. Μετά δούλεψα για τρία χρόνια στο Fringe! Queer Film & Arts Festival, ως curator για το πρόγραμμα τέχνης. Το Fringe! το ξεκινήσαμε μια ομάδα από το τίποτα και υπάρχει ακόμη. Μετά έφυγα και δημιούργησα το Queer Archive, ήθελα να προχωρήσω σε κάτι μόνος μου, κάτι που να είναι εντελώς «εγώ».
— Παρότι ήσουν στο Λονδίνο, όπου συνήθως η τέχνη χρηματοδοτείται αδρά, εσύ έμαθες να δουλεύεις εξαρχής με low ή no budget.
Θέλαμε να μπορούν όλοι να έρθουν σε αυτά που παρουσιάζαμε, αυτή ήταν η ιδέα. Την τελευταία χρονιά έκανα αίτηση στο Arts Council και πήρα λεφτά, αλλά δαπανήθηκαν για τις συμμετοχές, όχι για δικές μας αμοιβές.
Στη συνέχεια έκανα δύο εκθέσεις με το Queer Archive στο Λονδίνο, με τον Κωστή Φωκά στο Dalston Superstore και με την Πάολα Ρεβενιώτη στο White Cubicle. Ήρθε και η Björk εκεί! Το White Cubicle είναι ουσιαστικά μια μικρή τουαλέτα, αλλά έχουν παρουσιάσει εκεί δουλειές τους μεγάλοι καλλιτέχνες, ο Wolfgang Tillman και διάφοροι άλλοι. Ήταν ωραίο που γνώρισαν την Πάολα στο Λονδίνο.
— Γιατί έφυγες;
Το Λονδίνο άλλαζε και γινόταν πιο δύσκολο να είσαι δημιουργικός χωρίς λεφτά. Εγώ δεν είχα οικονομική άνεση ώστε να μην δουλεύω και να μπορώ να ασχολούμαι με όλα αυτά τα πρότζεκτ που δεν μου έφερναν κέρδη. Δεν γινόταν να τα κάνω και τα δύο παράλληλα.
— Πώς είναι το να είσαι συνέχεια οριακά οικονομικά; Σε εκφράζει το μποέμ lifestyle που πολλοί καλλιτέχνες υιοθετούν;
Είναι υπερβολικά κουραστικό. Προσπάθησα πάρα πολλές φορές να βρω μια «κανονική» δουλειά, 9-5, όμως φοβάμαι πιο πολύ να μην είμαι δημιουργικός παρά να μην έχω λεφτά. Αλλά πλέον το σκέφτομαι περισσότερο, με επηρεάζει περισσότερο και στη δημιουργικότητα.
— Το εδώ, τον τελευταίο έναν χρόνο στην Αθήνα, πώς είναι;
Δυσκολεύομαι περισσότερο εδώ. Όλοι οι τρόποι που έχω βρει για να εξοικονομήσω χρήματα είναι πολύ ψυχοφθόροι.
Ήθελα να αλλοιώσω ένα μέρος που προορίζεται μόνο για σεξ και προβάλλει στις οθόνες σκληρό σεξ, και να δείξω video art με σεξ, που δεν είναι για να καυλώσει ο άλλος, αλλά για να σκεφτεί. Και να μαζευτεί κόσμος σε έναν χώρο που θεωρείται «σκοτεινός» ή απαγορευμένος, να ανοίξει αυτός ο χώρος και να γίνει πιο φωτεινός και ευχάριστος για όλους.
— Το βιντεοκλίπ, ας πούμε, που σκηνοθέτησες πρόσφατα για τον Ίαν Στρατή;
Δεν βρήκα άλλη δουλειά, μετά από αυτό. Ήταν η αρχή μιας συνεργασίας με μια εταιρεία παραγωγής αλλά ήξερα από πριν ότι δεν υπήρχε budget. Το να εισχωρήσω σε αυτό τον χώρο της διαφήμισης, των βιντεοκλίπ, μου φαίνεται πάρα πολύ δύσκολο. Ή η δουλειά μου είναι αίσχος (όχι ότι πιστεύω πως είναι τέλεια), ή απλά αυτά που έχω κάνει δεν μπορούν να έχουν μια αντιστοιχία εδώ. Πολύ κλειστή κλίκα.
— Ενδεχομένως αυτό που έχεις να δείξεις δεν τους κάνει ή δεν μπορούν να το αντιληφθούν αισθητικά.
Και να φανταστείς ότι έχω φτιάξει ξεχωριστό portfolio μόνο με τις διαφημίσεις και τα fashion videos και πάλι τους φαίνεται πάρα πολύ «edgy» για να συνεργαστούμε. Φαντάσου να δουν και τα υπόλοιπα! Προσπαθούσα να τα κρύψω, είχα άλλο CV γι’ αυτές τις δουλειές.
— Τα δύο πάρτι που έχετε κάνει στην Αθήνα με το Queer Archive πήγαν καλά.
Το πρώτο πάρτι τον Φεβρουάριο στο El Convento Del Arte ήταν γεμάτο και το δεύτερο στο Ρομάντσο, στο πλαίσιο του Pride, μάζεψε επίσης πολύ κόσμο, παρότι έγινε Τρίτη. Δώσαμε και τα έσοδα από τις εισόδους στην ομάδα LGBTQI refugees in Greece, ο σκοπός ήταν σημαντικός.
— Νομίζω ότι δεν είναι πολύ δύσκολο να κάνεις πετυχημένα πάρτι στην Αθήνα, αν έχεις ωραίες ιδέες, ειδικά για την queer σκηνή.
Δεν είναι. Η σκηνή υπάρχει και είναι μεγάλη, έχει ενδιαφέρον και η LGBT κοινότητα είναι ανοιχτή σε νέες ιδέες.
— Μίλησέ μου για το website του Queer Archive.
Η αρχική σελίδα λειτουργεί πλέον ως blog και η ιδέα του Archive θα επικεντρωθεί πλέον στα social media. Κάθε μήνα το Instagram θα έχει διαφορετικό curator που θα κάνει take-over και θα επιλέγει φωτογραφίες δικές του ή άλλων που του αρέσουν. Αυτό τον μήνα είναι ο Jonny Seven. Στο Soundcloud επίσης αυτό τον μήνα, την playlist φτιάχνει ο Κωστής Φωκάς και στο YouTube την αντίστοιχη playlist, που βασίζεται περισσότερο στην εικόνα, έχει αναλάβει η Diane Pernet. Αυτό που θα ανανεώνουμε λοιπόν θα είναι τα βίντεο μας και τα social media.
— Τι ακριβώς θα γίνει την Κυριακή στην Alexander Sauna;
Το ιβέντ θα διαρκέσει 5 ώρες και γίνεται για να συστήσω στον κόσμο το Queer Archive, κυρίως το επαναλανσάρισμα του website. Εγώ πάντα ήθελα να κάνω μια έκθεση σε μια σάουνα. Το προσπάθησα δύο φορές στο Λονδίνο αλλά ήταν πολύ δύσκολο να πάρεις άδεια. Εδώ, στην Alexander, ήταν πολύ συνεννοήσιμοι. Κατ’ αρχάς θα είναι δωρεάν η είσοδος. Επίσης ήθελα να μπορούν να έρθουν και κορίτσια, οπότε έπρεπε εκ των πραγμάτων να γίνει το ιβέντ σε ώρες που δεν λειτουργεί η σάουνα, εξού και το 12:00-17:00. Θα προβάλλονται στους 4 ορόφους βίντεο που έχουν σχέση με το Queer Archive, δικές μας παραγωγές ή άλλες που έχουν προβληθεί σε παλιότερά μας ιβέντ. Το στήσιμο της έκθεσης θα ακολουθήσει τη διαρρύθμιση της σάουνας. Στις οθόνες όπου κανονικά θα έβλεπες τσόντες, θα δεις τα βίντεο της έκθεσης: στο υπόγειο, στον λαβύρινθο, στο μπαρ του κήπου στο ισόγειο, όπου θα παίξω και μουσική με τον Κωστή Φωκά, στις καμπίνες του επάνω ορόφου, που διαθέτουν τηλεοράσεις, καθώς και στη «φυλακή» όπου υπάρχει ένα μικρό «αμφιθέατρο» για καμιά δεκαριά άτομα.
— Τι θέμα έχουν οι ταινίες που θα προβληθούν;
Όλα τα φιλμ έχουν θεματική σχετική με το σεξ, αλλά είναι video art, δεν είναι πορνό. Κάποια έχουν και hardcore σκηνές. Η ιδέα ουσιαστικά σχετίζεται και με το πώς ξεκίνησε η ίδια η σάουνα, που παλιά ήταν, εκτός από χώρος για σεξ, και χώρος κοινωνικοποίησης για τους γκέι, που δεν μπορούσαν να είναι ελεύθεροι έξω. Ήταν πιο fun. Εμένα πάντα μου άρεσε, ας πούμε, η εικόνα της Μπέτι Μίντλερ, που γυρνούσε στην αρχή της καριέρας της στις σάουνες της Νέας Υόρκης και έκανε συναυλίες.
— Η Bathhouse Bette! Έχει δηλώσει περήφανη γι’ αυτό τον χαρακτηρισμό.
Σήμερα δεν χρειάζεται προφανώς να πάει κάποιος σε σάουνα για να γνωρίσει κόσμο, γι’ αυτό πάνε μόνο για σεξ.
— Άρα έχει και μια νοσταλγική χροιά το όλο εγχείρημα.
Χωρίς ωστόσο να έχω εγώ ο ίδιος νοσταλγία, γιατί δεν τα έζησα. Πάντα έχω θέμα με τον ρομαντισμό. Προσπαθώ, ακόμα και στην καθημερινότητά μου, να διακρίνω έναν ρομαντισμό σε πράγματα που μπορεί να είναι πιο σκοτεινά ή βρόμικα. Αυτό είναι και το θέμα της μεγάλου μήκους ταινίας που έχω κάνει. Ήθελα λοιπόν εδώ να αλλοιώσω ένα μέρος που προορίζεται μόνο για σεξ και προβάλλει στις οθόνες σκληρό σεξ, και να δείξω video art με σεξ, που δεν είναι για να καυλώσει ο άλλος, αλλά για να σκεφτεί. Και να μαζευτεί κόσμος σε έναν χώρο που θεωρείται «σκοτεινός» ή απαγορευμένος, να ανοίξει αυτός ο χώρος και να γίνει πιο φωτεινός και ευχάριστος για όλους.
Εμένα πάντα μου άρεσε, ας πούμε, η εικόνα της Μπέτι Μίντλερ, που γυρνούσε στην αρχή της καριέρας της στις σάουνες της Νέας Υόρκης και έκανε συναυλίες.
— Τι περιμένεις ότι θα συμβεί εκεί;
Δεν έχω ιδέα. Για μένα θα έχει τρομερό ενδιαφέρον να δω τα κορίτσια που θα έρθουν, που δεν έχουν ξαναδεί κάτι παρόμοιο. Πολλές φίλες μου πάντα έλεγαν «είστε τυχεροί, πηγαίνετε σε σάουνες, κάνετε διάφορα», θα μπορούν να δουν λοιπόν έναν τέτοιο χώρο από κοντά. Και η προβολή των ταινιών σε ένα τέτοιο περιβάλλον από μόνη της φτιάχνει μια ωραία ατμόσφαιρα, σε έναν χώρο που γίνεται τόσο σεξ καθημερινά. Θα υπάρχει ένας ερωτισμός. Η σάουνα πάντως δεν θα λειτουργεί κανονικά.
— Θυμάσαι το πάρτι που έκανε πριν από λίγους μήνες ο Dreamer σε εκείνο το τσοντοσινεμά, για το λανσάρισμα του περιοδικού του, του «Fluffer»; Πολύ πρωτότυπο ιβέντ κι εκείνο, αλλά δεν νομίζω ότι είχαν συμβεί και πολλά, παρόλο που ο χώρος ήταν λειτουργικός, παιζόταν κανονικό πορνό και ήταν βράδυ. Στην Ευρώπη θα κατέληγε σε σεξ πάρτι όλο αυτό.
Στον επάνω όροφο, στα dark rooms, και στο υπόγειο έγιναν πράγματα. Είδα και στρέιτ ζευγάρι να κάνει σεξ. Στον κύριο χώρο απλά χόρευαν. Εμένα με εντυπωσίασε πολύ αυτό το πάρτι, ο τρόπος που έγινε, το θεώρησα φανταστικό και πολύ γενναίο που το σινεμά τούς άφησε να το κάνουν ενώ ήταν ανοιχτό για τους πελάτες τους. Και αυτή η εναλλαγή, ότι έπαιζε μουσική, χόρευαν, χοροπήδαγαν, ενώ πάνω και κάτω γινόταν σεξ και μάλιστα και στρέιτ σεξ! Ενθουσιάστηκα που έγινε κάτι τέτοιο στην Αθήνα. Σε μια πόλη σαν το Λονδίνο δεν θα ήταν καθόλου εύκολο να γίνει κάτι αντίστοιχο, εδώ όλα γίνονται πιο ενστικτωδώς.
— Μίλησέ μου λίγο για την πρώτη σου μεγάλου μήκους ταινία. Ανέφερες πριν ότι έχει «ρομαντική» θεματική.
Ένας από τους λόγους που έφυγα από το Λονδίνο είναι επειδή έκανα αυτή την ταινία πριν από δύο χρόνια στην Κρήτη. Ήθελα να πω μια ιστορία οπωσδήποτε.
— Δικό σου σενάριο;
Ναι. Λέγεται «HE LOVES ME» και τη γύρισα ακριβώς όπως ήθελα. Δεν είναι ο συμβατικός τρόπος για να γυρίσει κάποιος μια μεγάλου μήκους, είναι πιο art practice. Μας πήρε δυο χρόνια να την τελειώσουμε, λόγω μπάτζετ και τώρα τη στέλνουμε σε φεστιβάλ στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Θα έχει μέσα και ένα τραγούδι της Λένας Πλάτωνος. Το αποτέλεσμα είναι κάπως ποιητικό, με την παλιά έννοια.
— Είναι βιωματική;
Έχει βιωματικά στοιχεία, αλλά είναι βασισμένη κυρίως στους δύο πρωταγωνιστές, ένα ζευγάρι στη ζωή που έχει χωρίσει πια. Ήθελα να την κάνω πιο ντοκιμαντερίστικη, αλλά βγήκε fiction τελικά. Παρακολουθούμε λοιπόν ένα ζευγάρι στην πόλη. Αγαπιούνται, είναι ερωτευμένοι, αλλά το αστικό lifestyle, το «βγαίνουμε έξω, παίρνουμε ναρκωτικά, θέλουμε να έχουμε ανοιχτή σχέση αλλά δεν θέλουμε κιόλας», όλα αυτά τους έχουν φρικάρει. Οπότε πάνε στην Κρήτη, σε μια απομονωμένη παραλία, για να ξεμπλοκάρουν. Ουσιαστικά όλη η ταινία είναι στην παραλία, με voice-over, με τη φωνή του ηθοποιού Θάνου Λέκκα.
— Δεν παίζει στην ταινία;
Όχι, οι ηθοποιοί είναι ερασιτέχνες. Τη γυρίσαμε με τον Κωστή Φωκά, κάναμε κάμερα μαζί και ήταν γενικότερος στυλοβάτης του όλου πρότζεκτ. Χρειαζόμουν κάποιον που αγαπώ εκεί. Υπάρχει και ρεαλιστικό σεξ, και αυτός ήταν ένας από τους λόγους που δυσκολευτήκαμε να την τελειώσουμε. Μόλις υπογράψαμε συμβόλαιο με μια γερμανική εταιρεία για διανομή σε Γερμανία, Αυστρία και Ελβετία. Της Λένας Πλάτωνος, πάντως, της άρεσε πάρα πολύ!
— Real sex, γιατί; Είναι μια φόρμα που σε ενδιαφέρει; Είχες αληθινό ζευγάρι, ερασιτέχνες ηθοποιούς, φαντάζομαι θα ήταν πιο εύκολο να γυρίσεις τέτοιες σκηνές.
Σκέφτηκα ότι έχω ένα ζευγάρι στο Κεδρόδασος, μια πανέμορφη απομονωμένη παραλία στην Κρήτη. Ο λόγος που βγήκε η σχέση τους στην επιφάνεια και την επεξεργάστηκαν είναι η αντίθεση με την πόλη. Όταν είσαι με τον γκόμενό σου σε μια απομονωμένη παραλία, θα είσαι γυμνός όλη την ώρα και θα πηδιέσαι. Δεν ήθελα να το κόψω, όπως σε όλες τις mainstream ταινίες όπου όταν πάνε να κάνουν σεξ, κόβεται η σκηνή. Έτσι κι αλλιώς, δεν είναι γυρισμένο σαν τσόντα.
— Με ποιο τρόπο εστιάζει η ταινία σε αυτό το κομβικό σημείο της σχέσης τους;
Η ταινία αναρωτιέται, κατά κάποιο τρόπο, αν και πώς θα μπορούσε η δύναμη της αγάπης να σε κάνει να πεις «θα μείνω, κι ας μου γαμάς τον εγκέφαλο». Μια μακροχρόνια σχέση φτάνει πάντα σε ένα σημείο όπου ξεκινούν τα προβλήματα. Αυτό το «μεν είμαστε μαζί, αλλά σεξουαλικά χρειαζόμαστε κάτι άλλο». Είναι το σημείο που οι σχέσεις ή καταστρέφονται ή ανοίγουν.
— Ή καταπιέζονται.
Δεν θα δεις πλέον πολλά ζευγάρια να καταπιέζονται. Συνήθως χωρίζουν.
— Αυτό το έκαναν οι παππούδες μας.
Εγώ πιστεύω ότι ειδικά τα γκέι ζευγάρια, σε αυτό το σημείο, «κωλώνουν» να υπομείνουν κάποιες δυσκολίες για να περάσουν στο επόμενο επίπεδο. Εκεί είναι που χωρίζουν. Οι άντρες τα θέλουν όλα. Αν χωρίσεις δεν λύνεις το πρόβλημα. Αλλά κι αν ανοίξεις τη σχέση πάλι δεν το λύνεις, απλά το καλύπτεις.
— Άρα η ταινία πραγματεύεται την πιο δύσκολη από τις τρεις πιθανές οδούς που μπορεί να πάρει μια σχέση.
Την πιο ρομαντική, για μένα. Εξάλλου, οι δυσκολίες είναι που σε πάνε παραπέρα.
Στην πρώτη μου μεγάλου μήκους ταινία, παρακολουθούμε ένα ζευγάρι στην πόλη. Αγαπιούνται, είναι ερωτευμένοι, αλλά το αστικό lifestyle, το «βγαίνουμε έξω, παίρνουμε ναρκωτικά, θέλουμε να έχουμε ανοιχτή σχέση αλλά δεν θέλουμε κιόλας», όλα αυτά τους έχουν φρικάρει. Οπότε πάνε στην Κρήτη, σε μια απομονωμένη παραλία, για να ξεμπλοκάρουν.
— Πότε νιώθεις άβολα;
Τελευταία εκνευρίζομαι ευκολότερα με τους ανθρώπους. Δυσκολεύομαι, έχω λιγότερη υπομονή. Νιώθω ότι είναι άδικο και «ανήθικο» να έρχεται ο καθένας και να σου αραδιάζει τις ηλίθιες απόψεις του για το καθετί.
— Έχουμε πήξει από αποψάρες, ε;
Ναι, κάπως. Φταίνε και τα social, έχει δοθεί φωνή στον κάθε μαλάκα. Μου λείπει η εποχή που υπήρχαν οι κριτικοί. Δεν θα βγω πολλές φορές να κάτσω γύρω από ένα τραπέζι. Θέλω αυτός ο χρόνος να είναι ποιοτικός. Είναι σημαντικό να βρίσκομαι με ανθρώπους που τους θαυμάζω και τους εκτιμώ. Αν βρεθώ με ανθρώπους που νομίζουν ότι έχουν άποψη για ένα θέμα που δεν κατέχουν, εκνευρίζομαι υπερβολικά που πρέπει από ευγένεια να κάτσω να την ακούσω, και συμβαίνει πολύ συχνά. Αν το κατέχουν, ακόμα κι αν δεν συμφωνώ με την άποψή τους, γουστάρω, θα είναι πρόκληση.
— Με βρίσκεις απόλυτα σύμφωνο σε αυτό. Τη φοβάσαι την ανθρώπινη βλακεία; «Οι ηλίθιοι είναι αήττητοι» είχε πει ο Τρίερ.
Δεν τη φοβάμαι, δεν μου κάνει κακό. Με κάνει να βαριέμαι φριχτά. Με επηρεάζει όμως, με κάνει να κάθομαι σπίτι μου, να επιζητώ την απομόνωση. Είναι λίγοι οι άνθρωποι με τους οποίους θα νιώσω ότι μιλάμε και δεν πέφτει τίποτα κάτω. Δεν εννοώ φυσικά να μιλάμε για τέχνη αποκλειστικά. Ακόμα και μαλακίες να λέμε, αλλά να ξέρω ότι τις κατέχεις, να είναι αληθινές.
Εικόνες από ταινίες που θα προβληθούν στο «The Sauna Session»
Info
The Queer Archive - The Sauna Session
Κυριακή 24/9, 12:00-17:00
Alexander Sauna (Μεγ. Αλεξάνδρου 134, Γκάζι)
Είσοδος ελεύθερη
