51 ταινίες που μού άλλαξαν τη ζωή
Μια λίστα που ανατράπηκε και συμπληρώθηκε
Πολύ σωστά το Sight and Sound κάθε 10 χρόνια ανανεώνει τη λίστα του με τις καλύτερες ταινίες του σινεμά. Αλλάζουν τα γούστα. Καθαρίζει το βλέμμα. Στο πέρασμα του χρόνου, οι ταινίες αντιμετωπίζονται χωρίς τα πάθη, τις αγκυλώσεις και τις μόδες της στιγμής. Άλλες αντέχουν, άλλες καταρρέουν. Αποκαλύπτονται. Βλέπεις αν όσα λεγανε, ήταν αυτό που ήθελε να ακούσει η εποχή τους, ή κάτι πιο βαθύ για τη φύση των ανθρώπων και το παρά φύσιν της κοινωνίας.
Έτσι και η δική μου λίστα. Θέλει φρεσκάρισμα. Την έφτιαξα το 2007, τις πρώτες μέρες του LIFO.gr. Έβλεπα πολύ σινεμά τότε. Πολύ περισσότερο από σήμερα. Δεν υπήρχαν οι πλατφόρμες ακόμη, που με έγκωσαν με την υπερπροσφορά τους και τελικά με απέσπασαν ― με ντοκιμαντέρ, σειρές και τέτοια.
Την διορθώνω λοιπόν σήμερα. Πρώτα αναδημοσιεύω την παλιά λίστα ως είχε και ακολούθως προσθέτω αυτά που στα τελευταία 17 χρόνια με αρπάξανε από το λαιμό. Νέες και παλιότερες ταινίες, που δεν είχα υπ' όψιν μου ή επανεκτίμησα.
H ΠΑΛΙΑ ΛΙΣΤΑ
1. Επάγγελμα: Ρεπόρτερ
Μου έμαθε ότι μπορείς πάντα να φεύγεις. Ακόμα κι από τον εαυτό σου. Οτι η ταυτότητα είναι ένα πουκάμισο αδειανό. Κι ότι το ωραιότερο τοπίο είναι το ανθρώπινο πρόσωπο. Ηττοπαθές, απελπισμένο― ίσως η φυγή είναι καλύτερη από την ήττα. Χάρη στο ρόλο του ρεπόρτερ Λοκ έγινα δημοσιογράφος.
2. Αντρέι Ρουμπλιώφ
Η ασκητική αυτάρκεια της τέχνης. Πώς η σάρκα γίνεται πνεύμα μέσα από την αφοσιωμένη μαθητεία και την απομάκρυνση από το έρπειν της καθημερινότητας. Ολος ο Σολωμός κι ο Κάλβος είναι εδώ.
3.΄Εκλειψη (αν και η Περιπέτεια είναι καλύτερη)
Η μαγεία των πολεων. Πώς γίνονται ενδιαιτήματα, ειδικά για εκείνους που το 'καψαν το σπίτι τους. Στην ταινία αυτή, δεν παίζει η Βίτι κι ο Ντελόν -παίζει η Ρώμη (περισσότερο κι απ' το Roma, του Φελίνι). Μεσα από αυτή την ταινία κατάλαβα την Αθήνα, αυτό που ο Γκαστόν Μπασελάρ ονομάζει Ποιητική του Χώρου.
4.΄Αμαρκορντ (αν και το 8 1/2 είναι το αριστούργημα)
Οι επαρχίες, η υπόκωφη ζωή τους. Οι θρίαμβοι και οι ατροφίες τους. Αυτό που αργότερα έκανε νιανιά ο Τορνατόρε στο Cinema Paradiso. Πρώτη φορά κατάλαβα ότι τα παιδικά μου χρόνια στο νησί είναι ένα βελούδινο πηγάδι.
5. Το Χρήμα
Η πρώτη ταινία του Μπρεσσόν που είδα. Κεραυνός. Η αυστηρότητα της φόρμας, τα απόκοσμα κενά, η σιγαλιά, η ωμότητα των πραγμάτων, η απόλυτη αντι-δραματικότητα. Με έκανε να νοιώσω γελοίος για τον (έμφυτο) μελοδραματισμό μου, και χάρη σε αυτή την ταινία (και τις υπόλοιπες του Μπρεσσόν) κάπως τον μετρίασα.
6. Ευδοκία
Ενας πόνος στο στομάχι ― καύλα και σκόνη, η φόδρα της αβρής Ελληνικότητας της γενιάς του '30. Κατάλαβα κι αγάπησα τους λαϊκούς ανθρώπους μέσα από τον Δαμιανό -ούτε μέσα από τα ρεμπέτικα ούτε μέσα από τα πεζοδρόμια.
7. Νύχτες με πανσέληνο (αν κι έχει πολλές καλύτερες)
Χμ, είπα, όταν την είδα (ο πρώτος μου Ρομέρ): «Τελικά αυτό είναι ο έρωτας: ένα μπέρδεμα! Μεγάλες εικόνες, μικρή πραγματικότητα. Τα φτιάχνω, τα φτιάχνεις, τα φτιάχνει. Μια γλυκειά κι αγχωτική μανούρα». Δυστυχώς, το επιβεβαίωσα.
8. Mαύρα μάτια
Εδώ ο Μαστρογιάνι μού θύμισε (μάλλον κατέταξε) τον πατέρα μου. Που ήταν γλεντζές, καλωσυνάτος και λιγάκι ανεύθυνος. Κατάλαβα! Η ζωή είναι κρασί, ταξίδια, έρωτας - οι στιγμές που αφήνεσαι στο ρεύμα χωρίς καθόλου το βάρος της συνείδησης. Δεν θεωρείται καλή ταινία· για μένα είναι.
9. Το μυστικό μου λουλούδι
Σαν χάδι, μου έμαθε ότι το πένθος του έρωτα είναι ένας δρόμος που όλοι τον περνάνε. Μου το είπε με τρόπο απλό, τον τρόπο της φιλενάδας, της επίσης παθούσας, χωρίς να θέλει να αποδείξει κάτι για τον εαυτό της. Μερικές φορές η ειλικρίνεια φτάνει και περισσεύει για να φτιάξεις ένα έργο τέχνης· κι ας μην είσαι ψαγμένος ούτε από φακούς ούτε από τράβελινγκ.
10. Φάννυ και Αλέξανδρος
Καλωσύνη, αξιοπρέπεια, δουλειά, ανοχή. Δεν ξέρω άλλο έργο του σινεμά που να πλησιάζει τόσο τη μορφη Διαθήκης όσο αυτό. Τα λέει όλα. Τα κατόρθωσε όλα. Όταν το είδα, είπα: Όλα μπορεί να τα κάνει ο άνθρωπος.
11. Ήσυχες μέρες στο Κλισύ
Η μπίτνικη ασυδοσία και πειραματισμός σε μορφή σινεμά. Με φρέσκο το On the Road στα κύταρα και τις σεξουαλικές κραιπάλες του Μίλερ, αυτό το φιλμ συνόψισε εκείνη τη στιγμή την απληστία μου για ζωή. Να τα δοκιμάζεις όλα, να μη κωλώνεις να τα δοκιμάζεις όλα. Και στο τέλος να κάνεις μόνο εκείνο που σου αρέσει.
12. L' Atalante
Θαύμασα τοσο την ποιητική αναρχία του Vigo σε αυτό το φιλμ που για ένα διάστημα όλα μού φαινόντουσαν ξενέρωτα και μικροαστικά. Είχα γουρλώσει τα μάτια στην Ταινιοθήκη της Κανάρη, δεν έιχα ξαναδεί τέτοια αληθινή, «τυχοδιωκτική» ιδιοφυία πριν -θύμιζε Ρεμπώ, αλλά και με το γερό κόκκαλο του Ρενουάρ, ένα θεότρελο αγόρι, βαθύτατα ρομαντικό και μποέμικο. Δεν έχω ξαναβρεθει σε τέτοιο κινηματογραφικό Κέντρο Διερχομένων! (Κι ερωτεύτηκα εδώ δια βίου τον Mισελ Σιμόν, που το πάιξιμο του στο Boudu saved from Drowning είναι τοσο ξεκαρδιστικό και εύθυμο όσο 10 Μαρξ μαζί)
13. Δαμάζοντας τα κύμματα
Ώστε και οι μοντέρνοι προσεύχονται, και οι απελπισμένοι πιστεύουν. Ισως να είναι και οι τελευταίοι που το κάνουν. Αυτοί που τα έιδαν όλα είναι οι νέοι αγνοί, οι νέοι αθώοι. (Εκτιμώ πολύ τον Τρίερ, ακόμα και όταν αποτυγχάνει.)
14. Η Αλίκη στις πόλεις
Η ελεγεία της περιπλάνησης, που αργότερα πήρε διαστάσεις μυθικές στο έργο του Βέντερς. Εδώ με πιάνει περισσότερο, επειδή ακόμα δεν έχει μεγαλοπιαστεί. Μόλις είδα την ταινία, μπήκα στο τρένο κι έφυγα για την Ευρώπη. Ειχα 10 χιλιάδες δραχμές στη τσέπη -μόνο. ΄Εκανα ότο στοπ. Και γύρισα με δανεικά από την πρεσβεία της Ρωμης. Δεν ξέρω αν είναι καλή, έχω να την δω από τότε. Πάντως έριξε μπετά μέσα μου.
15. Ταξίδι στο Τόκυο
Άλλα θεοφάνεια! Ο,τι νόμιζα ωραίο, μπήκε σε νέα προοπτική μετά την προβολή του Τοκυο Μονογκατάρι (πάλι στην Ταινιοθήκη). Το δίδαγμα της απλότητας, και κυρίως της ευγένειας στις κινήσεις (της κάμερας και των ανθρώπων -πράγμα που έιναι το ίδιο!) διατρέχει ολόκληρο το έργο του Οζου, αλλά εδώ μοιάζει με φράσεις από τη Βίβλο.
16. Sunrise
Δεν χρειάζεται να πω τίποτα -τα έχω ξαναπεί.
17. O κόκκινος κύκλος
Οι άντρες είναι παιδιά που παίζουν παιχνίδια. Είναι μόνοι, είναι αφελείς, και κρατούν πιστόλι. Το μόνο που τους σώζει είναι η ακρίβεια, ο λόγος της τιμής και η φιλία. Όμως η προδοσία τους κυκλώνει από παντού. Πουθενά αλλού στο σινεμά δεν υπάρχει πιο βαθειά και διαυγής ανάλυση της αντρικής φύσης (ούτε στο Χόλυγουντ). Ούτε μεγαλύτερη μοναξιά.
18.΄Ηταν ένας τραγουδιστής κότσυφας
Τζαζ της ανατολικής Ευρώπης. Μαζί με το Pastorale, αυτή η ταινία μού διδαξε ένα νέο είδος ελευθερίας και συμπεριφοράς, λίγο ταπεινής αλλά απολαυστικής, την ησυχία και χαρά που βρίσκει κανείς όταν σηκώνει ξέγνοιαστα τους ώμους και φεύγει από τον στίβο και την παλαίστρα. «Απέτυχες; Δες το κι αλλιώς! Δεν έκανες γι αυτό. Να είσαι ευγνώμων, διότι τώρα ίσως κατορθώσεις αυτό που σου ταιριάζει» -αυτό ήταν το δίδαγμα του Ιοσελιάνι, με βοήθησε πολύ σε πολλά λούκια.
19. A woman under the influence
Αν έχεις μεγαλώσει σε σπίτι προβληματικό, αυτή η ταινία είναι το πιο ενοχλητικό πράγμα που υπάρχει. Η τρέλα, η βία, τα δάκρυα της συμβίωσης, η οικογένεια ως πεδιο μάχης. Εδώ ερωτεύτηκα την Τζίνα Ρόουλαντς. Μου έμαθε ότι είσαι όμορφος όταν δεν σε επηρρεάζει το γεγονός ότι είσαι.
20. Ran
Θαυμάζω αυτό το φιλμ όπως θαυμάζεις έναν πίνακα του Γκόγια ή του Ρέμπραντ. Είναι ολικό, απόλυτο, τέλειο. Το ξαναβλέπω συχνά.
21. Οι δεσποινίδες του Βίλκο
΄Οσο κανένα άλλο, αυτό το φιλμ με έκανε να καταλάβω την παροδικότητα της ζωής, πόσο μάταια είναι όλα -έρωτες, νεότητα, σπίτια, δουλειές και δόξες. Είμαι ο μόνος που το θεωρεί αριστούργημα, νομιζω. Το έχω δει δεκάδες φορές, συντονισμένος απόλυτα με την ατμόσφαιρά του. Η συμφωνία του Σιμανόφσκι (δεν γράφτηκε ειδικά για την ταινία) είναι από τις πιο αγαπημένες μουσικές μου. Οι ηθοποιοί του είναι σαν οικεία μου πρόσωπα - τα σκέφτομαι σα να εχω ζήσει κάποτε μαζί τους, δεν υπερβάλλω. Κόλλημα.
22. Grey Gardens
Το νόημα της εκκεντρικότητας. Μετά από αυτό, όλα επιτρέπονται στην συμπεριφορά. Αρκεί να έχουν class εν τη παραφροσύνη τους. Οι αδελφοί Maysles είναι πολύ ψηλά στη λίστα μου γενικώς για πολλά ντοκιμαντέρ τους.
23. I know where I'm going
Νομίζω λατρεύω αυτό το φιλμ τόσο πολύ, λόγω του πνέυματος του Ντύλαν Τομας που το διαπερνά.
24. H παράσταση αρχίζει
Λένε πως πριν την τελευταία σου πνοή, όλη η ζωή σου περνάει μπροστά από τα μάτια σου σαν κινηματογράφος. Ως πράξη τέλεια και σπουδαία... Στην ταινία, ο νεκρός δίνει την τελευταία του παράσταση μποστά στα πρόσωπα που όρισαν τη ζωή του. Να, στις κερκίδες και η γυναίκα που αγάπησε. Τον αγαπούσε στ' αλήθεια. Τον παρακολουθεί δακρυσμένη, στην αγκαλιά του νέου της εραστή. Οι ζωντανοί με τους ζωντανούς... Είδα την ταινία φοιτητής, μετά έγινα λιώμα.
25. Τα παιδιά του παραδείσου
Ο Μπαλζάκ του σινεμά. Ένα ποτάμι, το μπουλβάρ της τέχνης και του εγκλήματος - η άγνωρη σύμφυρση του καλού με το κακό. Ακόμα ένα φιλμ απόλυτο, άψογο, αξεπέραστο, αν και ο Ουελμπέκ λέει τον Πρεβέρ μαλάκα.
25. Σάρκα
Είναι το πρώτο φιλμ που με έπεισε ότι οι ανορθογραφίες μετά λόγου γνώσεως είναι σημαντικές όσο και οι δεξιοτεχνίες. Με έκανε να σιχαθώ για ένα φεγγάρι την Μαργκερίτ Γιουρσενάρ! Με έμαθε ότι πολλά μοντέρνα πράγματα λέγονται χωρίς να λέγονται.
26. Τραγούδια από το δεύτερο όροφο
Μου άλλαξε την αισθητική αντίληψη. Ο μοντέρνος Vermeer. Το γήρας της Ευρώπης. Κατάλαβα ότι είμαστε οι τελευταίοι κρίκοι μιας κουρασμένης, γερασμένης Δύσης. Με συμβίβασε με τη μελαγχολία μου.
27. Walkabout
Εις επίρρωσιν του ανωτέρω. Και η μαγεία που ασκεί έκτοτε η αυστραλιανή έρημος πάνω μου. (Μέγιστο φιλμ, το λατρεύω)
28. Το καρναβάλι των ψυχών
Τι ωραίο να έχεις ταλέντο και να μη νοιάζεσαι καθόλου να το εκμεταλλευτείς! Ένα b-movie φτιαγμένο με ορίζοντα πολυτελείας. Σαν κάτι πρόσωπα πριγκιπικά που συναντάς καμμιά φορά στα κωλόμπαρα. Σαν εκείνο το στίχο του Καβάφη: «στην πορνικήν αυτή φωτογραφία, πώς βρέθηκε τέτοιο ένα πρόσωπο του ονείρου· εδώ πώς βρέθηκες εσύ.»
29. Female Troubles
Η Ντιβάιν στα καλύτερά της. Αυτή η ταινία έιναι το Πανεπιστήμιο του camp.΄Εχει και dada και fluxus και body performance και Βέγγο. Τοσο εξωφρενικό, τόσο οικείο. Τα τέρατα είμαστε εμείς, είναι η θεία μας η Παυλίνα!
30. Επιφώτιση
Του Κριστοφ Ζανούσι. Μετά από αυτό, άρχισα να τρέχω στο ΄Αγιο ΄Ορος, να διαβάζω πιο συστηματικά, να ψάχνομαι χωρίς αυτό να το θεωρώ προσωπική αναπηρία. Αντιθέτως. Ήταν καλό να είσαι καλός. Σπασίκλας. Να δίνεσαι ολόκληρος στην ομορφιά που δημιούργησαν οι άνθρωποι πριν από σένα ― πίνακες, βιβλία, στοχασμούς. Ήταν καλό να είσαι κουλτουριάρης, ασύστολα και ανενδοίαστα. Δηλαδή, φιλοπερίεργος, ερευνητικός, picky, αγύριστο κεφάλι, έως και ψυχάκιας μ' εκείνα που γουστάρεις, επιφυλακτικός με το φαίνεσθαι, πυρρώνειος, αμφιβάλλων― να κλείνεσαι μερόνυχτα σε ένα στίχο που σε συγκλόνισε, να χτίζεις φάση από τον τρόπο που πέφτει ο ήλιος στο σεντόνι σου.
31. Jalsaghar
Το Μουσικό Δωμάτιο. Του Σατγιαζίτ Ρέι. Τι σημαίνει να ζεις στα ερείπια. Πόσω μάλλον στα ερείπια του παλατιού σου. Που είναι χτισμένο στην άμμο (το συγκεκριμένο, κυριολεκτικά, στις όχθες του Γάγγη).
32. Χειμωνιάτικο φώς
Η πιο ερμητική και ειλικρινής ταινία του Μπέργκμαν, η στιγμη της αμφιβολίας, η στιγμή της προσευχής μπροστά σε ένα άδειο τοίχο! Μεγάλα κουράγια χρειάζονται για να φτιάξεις κάτι τέτοιο.΄Οποιος όμως εκτίθεται και λέει την αλήθεια, ακόμα κι αν η αλήθεια είναι φριχτή, σώζεται κατά κάποιον τρόπο.
33. Tο Πάθος της Ζαν ντ Αρκ.
Του Ντράγιερ. Η κορυφαία μου ταινία. Θα την αδικήσω αν μιλήσω βιαστικά. Είναι από τα πιο μεγαλειώδη πράγματα που έχω δει στο σινεμά. Αν έπρεπε όλα να καούν και να σώσω κάτι, θα ήταν η αποκατεστημένη κόπια της Criterion Collection (αν και θα προσπαθούσα να κρύψω καπου και το Eπάγγελμα Ρεπόρτερ!)
ΟΙ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΤΟΥ 2026
Πολλά έχουν αλλάξει στη λίστα μου έκτοτε. Λογικό. Είμαι σχεδόν άλλος άνθρωπος. Κι είναι σχεδόν άλλος κόσμος. Σίγουρα δεν θα έβαζα στην κορυφή την Ζαν ντ΄Αρκ. Άλλωστε, αν έπρεπε να διαλέξω σήμερα μια από τις ταινίες του Ντράγιερ, θα ήταν το «Μέρα οργής» κι ας έχει πιο συμβατική, ας πούμε, κινηματογράφηση, λιγότερο τολμηρά πλάνα. Από Κουροσάβα, θα διάλεγα τον Δολοφόνο του Τόκυο, το Yojimbo, ακόμη και δυό κεφάλαια από τα Όνειρα. Ο Τρίερ με συγκλόνισε πιο πολύ στη Μελαγχολία. Σαφώς και το 8 1/2 με επηρρέασε απείρως περισσότερο από το Άμαρκορντ. Γενικώς, διαπιστώνω κενά στην παλιά μου λίστα κι είναι άλλα αυτά που πλέον θεωρώ αρετές σε ένα έργο τέχνης. Το δράμα δεν παίζεται στον αμφιβληστροειδή. Η κάμερα δεν τρέμει μόνο επειδή κάποιος είναι αδέξιος· τρέμεις κι όταν γουστάρεις κάποιον πολύ και στέκεσαι γυμνός μπροστά του. Πιθανολογώ, την είχα γράψει μονοκοπανιά. Κάπως έτσι όμως θα γράψω και την σημερινή.
Χωρίς αξιολογική σειρά (ούτε ιδιαιτερο ψάξιμο) προσθέτω τις ακόλουθες ταινίες.
Yπενθυμίζω. Δεν γράφω για τις καλύτερες ταινίες του σινεμά (δεν είμαι κριτικός). Γράφω για τις ταινίες που μού άλλαξαν το βλέμμα. Καθένας τα κουμάντα του.
34. Ένας ελέφαντας στέκεται ακίνητος
Tο τετράωρο έπος από τέφρα του Χου Μπο. Με ταπεινότητα ασκητή ο 28χρονος Κινέζος έφτιαξε αυτό το αριστούργημα― με ελάχιστο προϋπολογισμό, μια ARRI Alexa Mini και μονοπλάνα μεγάλης πνοής, ποιητικά και κυριολεκτικά (μερικά διαρκούν έως και 18 λεπτά). Το είδα στη Θεσσαλονίκη και δεν ξεκόλλησε ποτέ, ποτέ από το μυαλό μου. Πρόσθεσε ένα νέο φίλτρο στα μάτια μου.
35. Τhe World
Του Ζία Ζάνγκε. Η πρώτη από το κομπολόι των ταινιών του που μ' ενθουσίασαν, γιατί μπορούν από τόση ωμότητα να εκθλίβουν λυρισμό. Μού θυμίζουν πάντα τον Μπαίηκον που έλεγε ότι ήθελε να ζωγραφίζει το ανοιχτό στόμα του ανθρώπου όπως το ηλιοβασίλεμα ο Μονέ. Πολλοί ασιάτες διακρίνονται στο είδος. Θυμάμαι το αριστούργημα του Lee Chang-dong «Ποίηση».
36. Syndromes and a Century
Λατρεύω τον Απιτσατπόνγκ Βιρασετάκουλ. Δεν θα ξεχάσω ποτέ μια εγκατάστασή του στην Τate με επτά ταινίες του μικρού μήκους. Σαν υπνοβασία, στο τέλος ξυπνάς στο κρεβατάκι σου. Αυτό το είχα ανακαλύψει στο YouTube, κομμένο ανα δεκάλεπτα - δεν είχε βγεί ακόμη σε dvd. Κι όμως το είδα και το ξαναείδα και το ξαναείδα. Απόδειξη, ότι οι ευκρίνειες και οι αποκαταστάσεις είναι καλές, αλλά μπορείς και χωρίς. Ήταν η πρώτη ταινία που μου μετέδωσε την παραισθησία του ονείρου, με την ρεμβώδη, μνημονική δομή της, τις μεταφυσικές παύσεις που ανακαλούν το βόμβο μιας νύχτας καλοκαιριού («νύχτα σπαρμένη μάγια!»), σαν όνειρο μέσα στο όνειρο μέσα στο όνειρο, όπου η μνήμη παίζει με τις κούκλες της, ή με τους σκελετούς της. Μεγάλος καλλιτέχνης!
37. Close-Up
Αμπάς Κιαροστάμι. Η φόδρα του «Επάγγελμα: Ρεπόρτερ». Ταινία θεμελιακή για τις μεγάλες διαφιλονικίες: Τεχνη εναντίον ζωής· Αλήθεια εναντίον μυθοπλασίας· Ταυτότητα εναντίον ρόλου· Άνθρωπος εναντίον της εικόνας του. Ειδικά σε μια εποχή ακραίας επιτελεστικότητας, αυτό το φιλμ σπάει κόκκαλα.
38. Μέσα από τους Ελαιώνες
Ρώτησα μια μέρα ένα φίλο, σοβαρό άνθρωπο, που ήξερα ότι περίμενε χρόνια τη γυναίκα που αγαπάει, αν έχει δει την ταινία. «Είναι η ιστορία της ζωής μου» απάντησε. Την ξαναείδα το ίδιο βράδυ με άλλο μάτι. Και την λάτρεψα. Ναι, ιδανικά θα θέλαμε κανείς να μην μπορεί να αντισταθεί στην εμμονική αγάπη του ερωτευμένου. Αυτό το κόλλημα, τα αχ βαχ που δεν έχουν τίποτα το μελοδραματικό, αντιθέτως είναι κάπως γελοία. Το αινιγματικό τέλος της ταινίας, σαν δυό κουκκίδες στον ελαιώνα το ανέφικτο ζευγάρι, είναι όλα τα λεφτά. Ο φίλος μου απέκτησε τελικά τη γυναίκα που περίμενε. Λίγα χρόνια μετά, τον άφησε για κάποιον άλλο...
39. Jeanne Dielman, 23 Quai du Commerce, 1080 Bruxelles
Συνυπογράφω με το Sight and Sound. Είναι μια ταινία συγκλονιστική. Θεμελιώδης. Σχεδόν όμως εξίσου αγαπάω το άλλο αριστούργημα της Άκερμαν, το News from home.
40. Βeau travail
Τι τέλεια χορογραφία! Κάθε τοπίο είναι σαν ξαπλωμένο σώμα κάποιου σέξυ εξωγήινου θεού. Τα βουνά του Τζιμπουτί. Η βαθιά μπλέ θάλασσα. Το ξεραμένο αλάτι. Κι αυτοί οι λεγεωνάριοι. Οι άντρες. Με το φθόνο, τον ανταγωνισμό και τις ανείπωτες επιθυμίες. Η ομοσεξουαλικότητα πάλλει κι ανοίγει σα μαύρο ρόδο. Κινηματογραφημένοι σαν αίλουροι σε αόρατα δεσμα, από την εξίσου θηριώδη, ατρόμητη Κλερ Ντενί. Είχα στύση πνευματικής φύσεως όσο την έβλεπα.
41. O φοβος τρώει τα σωθικά
Όλες οι μοναξιές του κόσμου, σε μια ταινία του Φασμπίντερ. O έρωτας μιας εξηντάρας Γερμανίδας καθαρίστριας με ένα Μαροκινό μετανάστη. Αδιέξοδος, εννοείται. Η καραμπόλα των ρατσισμών ― καταγωγής, ηλικίας, τάξης, εθνότητας ―πώς ο ένας γίνεται τιμητής και δυνάστης του άλλου. Αλλά και πώς το μελόδραμα κόβει σα λάμα ― η φωτογραφία του Jürgen Jürges, σα να βλέπεις πίνακα μεγάλου διδασκάλου από φορμάικες και υλικά σούπερμαρκετ.
42. Ηappy Together
Όποιος έχει χωρίσει έστω μια φορά στη ζωή του, θα κλάψει με μαύρο δάκρυ με αυτή την ταινία του Wong Kar-wai. Αισθητικά ακροβατική― είναι η ατρόμητη περίοδος του Chunking Express― αλλά δεν είναι αυτό το θέμα. Η ουσία βρίσκεται σε αυτό που οι Divine Comedy είπαν σε ένα τραγουδάκι τους: «You must go and I must set you free/ 'Cause only that will bring you back to me.»
43. The house is black/ Meshes of the Afternoon
Δυό ταινίες μικρού μήκου και μέγιστου βεληνεκούς. Έγραφα πρόσφατα για το πρώτο· όσο για το δεύτερο, ας επαναλάβω αυτό που είπε ο Μπράκατζ: «Η Μάγια Ντέρεν είναι η μητέρα όλων». Εννοεί όλης της πρωτοπορίας του σινεμά. Ισχύει.
44. To χρώμα του ροδιού
Του Παρατζάνωφ. Η άποψή του, ότι η σκέτη, αδιάλλακτη και αινιγματική ομορφιά είναι η πύλη που οδηγεί στο Ιερό, δημιουργεί εδώ μια νέα κινηματογραφική γλώσσα. Μια εποχή που ήμουν κάπως στα πατώματα, έβλεπα και ξανάβλεπα σα χάνος τις ωραίες εικόνες. Μου αρκούσαν. Με θεράπευαν.
45. Οι βοσκοί της συμφοράς
Τι δαιμονικό, σαρδόνιο κατόρθωμα. Τι βόμβα στο Πατρίς/Θρησκεία/Οικογένεια! Γυρισμενο μέσα στη χούντα – κρυφά μάλιστα. Διορθώστε με αν κάνω λάθος, αλλά αυτό το αναρχικό πολιτικό πνεύμα δεν υπάρχει πλέον πουθενά στην ελληνική τεχνη. Υπάρχει ακτιβισμός, δικαιωματισμός, έντονη συζητηση για τα ατομικά δικαιώματα και δροσιστικές queer εξτραβαγκάντσες, αλλά κριτική του κεντρικού πολιτικού συστήματος (δεν εννοώ την κοκορομαχία των κομμάτων) δεν υπάρχει πλέον σε καμία μορφή τέχνης. Αυτός ο αέρας μιας άναρχης, ουτοπικής σκέψης, ο ακηδεμόνευτος σαρκασμός, η απεμπλοκή από μίζερους συμψηφισμούς, με τη σκέψη στο σύνολο της κοινωνίας. Τώρα καθένας κοιτάει να σώσει (να βολέψει) τον εαυτό του, άντε τους ομοίους του. Μαζί με τη «Φωτογραφία», αυτές οι δύο ταινίες του Νίκου Παπατάκη βρίσκονται στην κορυφή των ελληνικών ταινιών, για μένα.
46. Η απλή τέχνη του φόνου
Η πεζότητα, σχεδόν τη γελοιότητα του Κακού, μέσα από την αφήγηση ενός ακροδεξιού παραστρατιωτικού που δολοφόνησε αμέριμνα 1.000 κομμουνιστές στην Ινδονησία προλειαίνοντας την άνοδο στην εξουσία του Σουχάρτο. Τι γίνεται όταν, κάτω από τη σημαία μιας θρησκείας ή ενός έθνους, ο φόνος παύει να είναι το ύστατο ταμπού και γίνεται πολεμική αρετή― πώς ο άνθρωπος αποχαλινώνεται, κι ουσιαστικά δεν επιστρέφει ποτέ στην κοινωνία· γιατί το αίμα θέλει κι άλλο αίμα. Το ζοφερό αριστούργημα του Τζόσουα Οπενχάιμερ.
47. Partie de Campagne
Του Ρενουάρ. Tόσα φιλιά που δεν δόθηκαν, τόσα πέη που αποτραβήχτηκαν την ύστατη στιγμή, τόσα coitus interruptus. Μια κυριολεκτικά ημιτελής ταινία για τους ημιτελείς έρωτες. Τους ανολοκλήρωτους. Που μάς βασανίζουν, εκκρεμότητες δια βίου: όσοι προσπέρασαν χωρίς να τολμήσουμε να τους πούμε, σταμάτα βρε, μη το βάζεις στα πόδια, τον έρωτα που ψάχνεις τις άτιμες τις σκάλες κατεβαίνοντας, εγώ έχω να στον δώσω.
48. Οedipus Re
Εννοείται μ' εχει διαμορφώσει η Τριλογία της Χαράς, ο Ματθαίος, το Σαλό, ολόκληρος ο Παζολίνι, περιέργως όμως αυτή την έκκεντρη ταινία βάζω στα πολύ δικά μου πράγματα. Γιατί την είχα δει λαθραία από ένα μπαλκόνι, ως ακατάλληλη, μικρός, και πρωτη φορά βρέθηκα μπρος σε μια εκτυφλωτική τοιχογραφία του Αρχέγονου από τόσο ετερόκλητα υλικά ―βυζαντινή εικόνα, ετρουσκικό fresco, λαϊκή θρησκευτική ζωγραφική, παράσταση μυστηρίων, μάσκες αφρικανού σαμάνου. Σκέφτηκα: ο καλλιτέχνης είναι ελεύθερος να χρησιμοποιεί οποιοδήποτε υλικό του λέει κάτι, να το γονιμοποιεί με τους συνειρμούς του, δάνεια ψηφίδα στο μεγάλο του όνειρο.
49. Mνημες Υπανάπτυξης
Του Τόμας Γκουτιέρεζ Αλέα. Πάντα με κατηγορούσαν για απολιτίκ (κάτι φασαίοι πικροί που ζουν την ίδια ακριβώς ζωή με μένα και κοινωνικώς φέρονται πολύ πιο επιθετικά και λιμασμένα, ωστόσο νιώθουν εαυτόν πολιτικοποιημένο επειδή ψηφίζουν ΠΑΣΟΚ ή ΣΥΡΙΖΑ, καλά κρασιά), έτσι αυτό το φιλμ πέριξ της κουβανικής επανάστασης, ήρθε να μ' εύρει σαν match 100% στο Tinder― ένας ήρωας που διασχίζει τα δόγματα ανάλαφρα, είρων και παρατηρητής και αρνείται να το παίξει απελευθερωτής ή ιδεολόγος.
50. Tα φτερά του έρωτα
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
περπάταγε και κούναγε τα χέρια,
ήθελε να'ταν το ρυάκι ποταμός,
ο ποταμός να'τανε χείμαρρος,
και τα λασπόνερα αυτά να 'ταν η θάλασσα.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
δεν ήξερε πως είν' παιδί,
όλα γι' αυτό είχαν ψυχή,
και οι ψυχές ήτανε όλες ένα.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
για τίποτε δεν είχε γνώμη,
συνήθειες δεν είχε,
συχνά καθόταν σταυροπόδι,
κι άρχιζε ξαφνικά να τρέχει,
είχε τσουλούφι στα μαλλιά
κι όταν το φωτογράφιζαν δεν έκανε φατσούλες.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
γι' αυτές τις ερωτήσεις ήταν η ώρα:
Γιατί είμαι εγώ εγώ και όχι εσύ;
Γιατί είμαι εγώ εδώ και όχι εκεί;
O χρόνος πότε άρχισε κι ο χώρος πού τελειώνει;
Mήπως δεν είναι παρά όνειρο η ζωή κάτω απ' τον ήλιο;
Mήπως αυτά που βλέπω, ακούω κι οσμίζομαι
δεν είναι παρά το είδωλο ενός κόσμου πριν τον κόσμο;
Στ' αλήθεια υπάρχει το κακό,
και άνθρωποι που είναι πραγματικά κακοί;
Πώς γίνεται εγώ, αυτό που είμαι εγώ,
να μην υπάρχω πριν να υπάρξω,
και κάποτε εγώ, αυτό που είμαι εγώ,
αυτό που ήμουν να μην είμαι πια;
Σαν ήταν το παιδί παιδί
σπανάκι κι αρακάς
και το βραστό το κουνουπίδι του στέκαν στο λαιμό
και τώρα όλα αυτά τα τρώει, κι όχι μονάχα στην ανάγκη.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
ξύπνησε μιά φορά σ' ένα κρεβάτι ξένο και τώρα όλο έτσι γίνεται,
πολλοί του φαίνονταν τότε όμορφοι και τώρα μόνο λίγοι, κατά τύχη,
έβλεπε καθαρά έναν παράδεισο και τώρα το πολύ να τον φαντάζεται,
το Tίποτα τίποτα δεν του έλεγε
και τώρα αναρριγάει μπροστά του.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
ενθουσιαζόταν όταν έπαιζε,
έτσι ακριβώς και τώρα, όπως τότε,
μα μονάχα όταν αυτά τα έτσι είναι η δουλειά του.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
για φαγητό του'φτανε μήλο και ψωμί,
κι ακόμα έτσι είναι.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
μόνο σαν μούρα του'μοιαζαν στα χέρια του τα μούρα
και τώρα ακόμα το ίδιο,
τα φρέσκα τα καρύδια του'γδερναν τη γλώσσα και τώρα ακόμα το ίδιο,
σ' όποιο βουνό και να βρισκότανε ποθούσε ακόμα πιο ψηλό βουνό,
σε κάθε πάλι πόλη ποθούσε πόλη ακόμα πιο μεγάλη,
κι ακόμα το ίδιο νοιώθει,
λαχτάραγε να βρει κεράσια στην κορφή του δέντρου όπως και σήμερα ακόμα,
ντρεπότανε τον κάθε ξένο κι ακόμα έτσι νοιώθει,
περίμενε το πρώτο χιόνι, κι ακόμα έτσι περιμένει.
Σαν ήταν το παιδί παιδί,
ένα μπαστούνι έριξε στο δέντρο σαν ακόντιο,
που τρέμει εκεί και σήμερα ακόμα.
