Πού πήγαν οι άνθρωποι;

 

Έχεις αισθανθεί ποτέ ότι το κινητό σου δεν σε χρειάζεται; Ότι σε ξέρει τόσο καλά ώστε δεν χρειάζεται καν να πεις κάτι για να το επικοινωνήσει σε κάποιον άλλον; Ότι «μας ακούει»;

 

Εάν ναι, μάλλον, έχεις δίκιο.

 

Σαράντα χρόνια πριν, το πρόβλημά μας ήταν διαφορετικό. Στο κέντρο της σκέψης μας είχαμε τον άνθρωπο (τον λευκό, μεσήλικα άντρα, για να είμαστε ακριβείς) στο κέντρο. Γι’ αυτόν τον λόγο και η Donna Haraway, όταν εξέδωσε το “Cyborg Manifesto”, ένα τεχνοφεμινιστικό μανιφέστο για την ανάγκη να μη σκεφτόμαστε σε δίπολα (άσπρο-μαύρο, άντρας-γυναίκα, σώμα-πνεύμα), μας έδωσε μια ανάσα. Στο Cyborg βρήκαμε μια ανάσα διαφορετικότητας, σκεφτήκαμε έναν κόσμο που δεν έχει στο κέντρο του τον «άνθρωπο» (ναι, αυτόν που λέγαμε πριν και που δεν είσαι εσύ), με την επιστημονική φαντασία και την εικοτολογική σκέψη (speculative thinking) να αποτελούν εργαλεία για να επιτρέψουμε σε νέες δυνατότητες να γίνουν πραγματικότητα.

 

Πίσω στο σήμερα, με την Τεχνητή Νοημοσύνη να βρίσκεται σαν μικροπλαστικό στη σύσταση του κάθε δημιουργήματος του ανθρώπου, από τα κείμενα μέχρι το φαγητό ή τις μηχανές του, ο στόχος να βγει ο άνθρωπος από το κέντρο μάλλον έχει επιτευχθεί: είναι η Μεγάλη Τεχνολογία (Big Tech), ένα εφιαλτικό υβρίδιο ατελείωτων χρημάτων, τεχνολογικών υποδομών και δεδομένων, που βρίσκεται πλέον στο κέντρο. Λειτουργώντας ως ένας ξενιστής της ζωής, φαίνεται να απορροφά οτιδήποτε μπορεί να απορροφήσει: η κάθε πλευρά της ανθρώπινης εμπειρίας αποτελεί έναν πόρο που παράγει δεδομένα και αξία για τους τεχνοφεουδάρχες του σήμερα. Και για να τρέξουν οι υποδομές αυτές, απαιτούν ενέργεια, νερό και γη, ανοίγοντας πληγές στο πλανητικό σώμα που δύσκολα μπορούν να επουλωθούν.

 

Εμείς, οι άνθρωποι, πού είμαστε σε όλο αυτό;

 

Αναζητούμε, σχεδόν ενστικτωδώς, το πιο αργό, το μη αλγοριθμικό, το απτικό, το χειροποίητο, το αναλογικό. Επιστήμονες και επιχειρηματίες προειδοποιούν για την κατάρρευση των τεχνολογικών επαγγελμάτων ως αποτέλεσμα της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ οι ειδικοί που δουλεύουν με μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, πάνω στα οποία βασίζεται η Παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη με την οποία έχουμε καθημερινή επαφή, στέλνουν ξανά και ξανά επιστολές ζητώντας να ρυθμιστεί η χρήση της, να μην αποτελεί αντικείμενο αυτόνομων οπλικών συστημάτων, να μπουν όρια. Μας λένε ότι και αυτοί οι ίδιοι δεν είναι σίγουροι για το πώς δουλεύει ή πώς θα αντιδράσει στο μέλλον.

 

Οι επιστήμονες ζητούν κάτι που είναι γνωστό από τα Κυβερνητικά συστήματα της δεκαετίας του 1950: να μπει ένας άνθρωπος στον βρόχο (Human in The Loop), να υπάρξει δηλαδή ένας άνθρωπος κάπου, κάπως, κάποτε, για να εποπτεύει τη λειτουργία ενός αλγορίθμου, τη λήψη μιας απόφασης, την υποκατάσταση του ανθρώπινου από το τεχνολογικό.

 

Αλλά τι σημαίνει να μπει ένας άνθρωπος στον αλγοριθμικό βρόχο; Μπορείς να είσαι μέρος ενός αλγοριθμικού συστήματος χωρίς να καταναλωθείς από την πανίσχυρη λογική του; Είσαι τελικά εσύ που θα ελέγξεις τη μηχανή ή θα συμβεί το αντίθετο;

 

H παγκόσμια πλατφόρμα Onassis ONX, με δύο studios, ένα στη Νέα Υόρκη από το 2020 κι ένα στην Αθήνα από το 2025, επιχειρεί να θέσει αυτόν τον προβληματισμό, με την έκθεση Human in the Loop.

Πρόδρομος Τσιαβός

 

Δείτε τα έργα του Onassis ONX που παρουσιάζονται στην Αθήνα, στην πρώτη έκθεση ψηφιακής τέχνης ONX Showcase

 

Ζήσης Μπλιάτκας - Post Brush Utilities – ONX Seeds

Dionysios - ALTAR 1 – ONX Seeds

Γιάννης Κρανιδιώτης - Photosynthesis of Absence: Feed the Algorithm or Feed Life – ONX Seeds

Playfool  - (OP)erator – ONX Seeds

Marion Lasserre - Excuse me, can I get twelve minutes of your time? – ONX Seeds

Γιώργος Παπαφίγκος - Atmospheric Pulse: The Shared Breath – ONX Seeds

Andrew Thomas Huang - The Deer of Nine Colors

Sarah Rothberg - FOREVER MEETINGS: PETTY TROLLEY PROBLEM
Ivona Tau - A Life Passed By

Gabriel Barcia-Colombo - Paradise

Marc Da Costa & Matthew Niederhauser -The Golden Key

Gregor Kuschmirz - Cutlery Rain Maker

Adam Cole - Kiss/Crash

Ali Santana - IKHET (Sound Pyramid)