Τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» (1847) είναι από τα πρώτα βιβλία που διάβασα από τη βιβλιοθήκη του πατέρα μου, μαζί με την «Παιώνια» της Περλ Μπακ. Ήμουν στην αρχή της εφηβείας μου και το στοιχειωμένο σύμπαν της Έμιλι Μπροντέ γέμισε το μυαλό μου εικόνες και φαντάσματα από έναν αχανή χερσότοπο, μουλιασμένο στη βροχή, την ομίχλη και την ερωτική ένταση. H ηλικία της πρώτης ανάγνωσης ήταν και το μόνο σημείο που ταυτίστηκα με την εκδοχή της Έμεραλντ Φένελ για τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη», ένα γλυκανάλατο χάος, λουστραρισμένο στην επιφάνεια και άψυχο στο μεδούλι του, όπου η αυτοκαταστροφική οργή των χαρακτήρων της Μπροντέ –το στοιχείο που κάνει το έργο της μια ιστορία αγάπης και μίσους συνάμα– ευτελίζεται σε καπρίτσιο και ο πνιγηρός αισθησιασμός σε σαρκικό παροξυσμό που εκτοξεύεται χοντροκομμένα από την οθόνη.
Η Φένελ μας παρέδωσε τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» όπως θα τα διάβαζε ένας έφηβος του διαδικτύου – επιφανειακά, εμμονικά, σκανδαλιστικά και, τελικά, ελαφρώς αστεία. Διόλου τυχαία, η ταινία της έχει ήδη χαρακτηριστεί ο «Τιτανικός» ή ο «Ρωμαίος κι η Ιουλιέτα» της Gen Z.
Με τη δουλειά της στα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» κυριολεκτικά έκαψε το ίντερνετ, όχι μόνο επειδή τα κοστούμια της φορέθηκαν από τους πιο ποθητούς πρωταγωνιστές της εποχής, Τζέικομπ Ελόρντι και Μάργκο Ρόμπι, αλλά λόγω των προκλητικών αναχρονισμών τους.
«Μ’ ενδιαφέρει να πιέζω τις καταστάσεις μέχρι σημείου βρασμού, εκεί που οι άνθρωποι απασφαλίζουν και αισθάνονται ελεύθεροι να το παρακάνουν, να γίνουν κακόγουστοι», είπε στους «Los Angeles Τimes» η σκηνοθέτρια. Στα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» το κατάφερε με κάθε της φανταχτερό κάδρο: αντί για μια ιστορία αγάπης που κακοφορμίζει σε εκδίκηση και περηφάνια που μετατρέπεται σε χρόνιο μαρτύριο, παρακολουθούμε ένα λαμπερό παραλήρημα με στοιχεία από εφηβικό παραμύθι της Ντίσνεϊ, φτηνό ερωτικό ανάγνωσμα και μελόδραμα παλιού Χόλιγουντ, μαζί με ψήγματα από τη σχολή «Μπρίτζερτον» και τη στραβή σάτιρα του Λάνθιμου (σε πρώτου επιπέδου εφαρμογή).
Σε αυτήν την αλλοπρόσαλλη εκδοχή του γοτθικού ρομάντζου, η σκηνογραφία και τα κοστούμια λειτούργησαν καθοριστικά, αφηνιάζοντας από σκηνή σε σκηνή σαν ένα rollercoaster που ενώ κινήθηκε πάνω στην αφήγηση του βιβλίου, εκτροχιάστηκε από το χρονικό του πλαίσιο (το τέλος του 18ου αιώνα) με φλασμπάκ σε αναφορές μόδας και τέχνης από διαφορετικές εποχές.
Ειλικρινά δεν θυμάμαι πότε άλλοτε η ενδυματολογική προσέγγιση μιας ταινίας έχει προκαλέσει τόσο θόρυβο και διχογνωμίες.
Η δυο φορές βραβευμένη με Όσκαρ ενδυματολόγος Τζάκλιν Ντουράν έχει αναμοχλεύσει ξανά πάθη με την γκαρνταρόμπα της για την «Μπάρμπι» της Γκρέτα Γκέργουικ, όπως και με τα κοστούμια χορού στις «Μικρές Κυρίες» ή τα looks της Κίρα Νάιτλι στην «Άννα Καρένινα». Προσωπικά, δεν θα ξεχάσω ποτέ την εικόνα της ίδιας ηθοποιού στην «Εξιλέωση», με εκείνο το σμαραγδί σατέν βραδινό…
Με τη δουλειά της στα «Ανεμοδαρμένα Ύψη», όμως, κυριολεκτικά έκαψε το ίντερνετ, όχι μόνο επειδή τα κοστούμια της φορέθηκαν από τους πιο ποθητούς πρωταγωνιστές της εποχής, Τζέικομπ Ελόρντι και Μάργκο Ρόμπι, αλλά λόγω των προκλητικών αναχρονισμών τους.
Η Ντουράν αναζήτησε την ιδανική αισθητική μείξη για την ταινία στις πιο απίθανες αναφορές: πίνακες και ιστορικά κοστούμια διαφόρων περιόδων (Τιδόρ, βικτοριανά, γεωργιανή εποχή), διαφημίσεις και σταρ της δεκαετίας του ’50, vintage κομμάτια του Mugler και του McQueen, αποδόσεις κοστουμιών εποχής σε ταινίες του 20ού αιώνα… Η πρόκληση ήταν να διυλιστούν όλα αυτά σε looks που θα αφηγούνταν μια ιστορία σχεδόν απόκοσμα ρομαντική.
Η εικόνα της ίδιας της Κάθι-Μάργκο αποτελεί μια διασταύρωση Βίβιαν Λι ως Σκάρλετ Ο’Χάρα στο «Όσα παίρνει ο άνεμος» του 1939 και Μισέλ Μερσιέ στη ρομαντική ταινία του 1964, «Αγγελική, η μαρκησία των αγγέλων», και σίγουρα δεν έχει καμιά σχέση με την αλλοπαρμένη μελαχρινή Κάθριν Έρνσο της Μπροντέ. Εδώ, η οθόνη τσιτσιρίζει από τις εικόνες μιας εκτυφλωτικής ξανθιάς με κορσάζ Γερμανίδας γαλατούς και ογκώδεις βικτοριανές τουαλέτες από μοντέρνα υφάσματα (συνθετικά ή και πλαστικοποιημένα) που αστραφτοκοπούν στο φεγγαρόφωτο ή αντανακλώνται σε πατώματα-καθρέφτες, πότε σε έντονο «τεχνητό» κόκκινο πότε σε στιλπνό μαύρο.
Δίπλα της, ο βλοσυρός, σκουρόχρωμος Χίθκλιφ της Μπροντέ φωτίζεται από την ψηλόλιγνη θωριά του Ελόρντι με looks (πιο ακριβή από ιστορική σκοπιά) που τον εμφανίζουν ως ρομαντικό ήρωα των αρχών του 19ου αιώνα, σε στυλ λόρδου Βύρωνα. Η Ιζαμπέλα Λίντον (Άλισον Όλιβερ) σκιτσάρεται ως μια σαχλή νεαρή ευγενής των 1860s, που παιδιαρίζει με κουκλίστικα φορέματα φορτωμένα με τούλια και φιόγκους, προτού καταντήσει πειθήνια σκλάβα του σεξ στο παιχνίδι εκδίκησης του Χίθκλιφ. Όσο για τον αδελφό της, τον Έντγκαρ Λίντον –ο άλλος άντρας στο πρόσωπο του Σαζάντ Λατίφ–, με το ντύσιμο και το σπίτι του εκφράζει τον νέο πλούτο. Η εικόνα του φαντάζει εκτός εποχής λόγω της γυαλιστερής της εκζήτησης και της επιλογής των υφασμάτων, τουλάχιστον όμως ανταποκρίνεται από πλευράς σιλουέτας στον στυλιστικό κώδικα της βικτοριανής εποχής.
Τα πιο viral looks της Ρόμπι στην ταινία
Από τα 51 κοστούμια που δημιούργησε η Ντουράν για τη Μάργκο Ρόμπι, πέντε εικόνες έχουν τη δική τους μικρή ιστορία.
1.
Με ένα φόρεμα που θυμίζει φορεσιά βοσκοπούλας από την Κεντρική Ευρώπη αντικρίζουμε για πρώτη φορά την ενήλικη Κάθι. Σε αυτό το look συνοψίζεται η στυλιστική άποψη της ταινίας: η Ντουράν γνέφει προς το παλιό Χόλιγουντ, τη σύγχρονη μόδα και την εποχή του βιβλίου, με ίσες χειρονομίες‧ έτσι, η εικόνα που προκύπτει δεν τοποθετείται πουθενά.
2.
To νυφικό της Κάθι εμφανίζεται φευγαλέα στην οθόνη για μερικά μόλις δευτερόλεπτα. Είναι ένα κράμα βικτοριανού κοστουμιού και βραδινού φορέματος των αρχών του 1950, εμπνευσμένο από το αισθησιακό πορτρέτο της αυτοκράτειρας Σίσι (1865) του Φραντς Ξάφερ Βιντερχάλτερ, γνωστού προσωπογράφου της αριστοκρατίας του 19ου αιώνα, αλλά και τη δημιουργία «Petal dress» του Βρετανού μόδιστρου Τσαρλς Τζέιμς.
3.
Με το φόρεμα της πρώτης νύχτας του γάμου της, η Κάθι προσφέρεται στον αδαή Λίντον σαν απατηλό δώρο. Αφετηρία για το look στάθηκε η πικάντικη φωτογραφία μιας στάρλετ από το ημερολόγιο «Sex goddesses and pin-up queens of the ’40s, ’50s and ’60s» που γελά τυλιγμένη σε σελοφάν, με έναν κατακόκκινο φιόγκο στη μέση της. Η εικόνα αυτή διασταυρώθηκε με ένα φουτουριστικό look της καλοκαιρινής συλλογής του Mugler για το 1996 και πασπαλίστηκε με ένα αρχειακό κόσμημα Chanel, για να αναδυθεί μια sex-shop φαντασίωση.
4.
Μία από τις ομορφότερες εμφανίσεις της Ρόμπι στην ταινία είναι με ένα ασπρόμαυρο φουστάνι που παραπέμπει σε φορεσιά Ελβετής αγρότισσας των μέσων του 19ου αιώνα. Το συγκεκριμένο κοστούμι ανιχνεύεται σε πολλούς ιστορικούς πίνακες, η Ντουράν πάντως εμπνεύστηκε και πάλι από ένα έργο του Βιντερχάλτερ, όπου το λευκό εσωτερικό μισοφόρι της κοπέλας συνδυάζεται με μπούστο από βελούδο που αφήνει ελεύθερο το κορσάζ, ατλαζένια φούστα και μεταλλικά διακοσμητικά.
5.
Όταν η Κάθι επιστρέφει έπειτα από μήνες στο πατρικό της για να επισκεφθεί τον ρημαγμένο από το αλκοόλ και τον τζόγο πατέρα της, φορά μια κατακόκκινη βελούδινη κάπα χιονιού πάνω από ασημένιο φόρεμα με γοτθικό σταυρό στο μπούστο. Παρότι ως βασική έμπνευση αναφέρεται μια βελούδινη κάπα του 18ου αιώνα στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης, η μεταλλιζέ επίστρωση του ρούχου προσδίδει στη φιγούρα της Ρόμπι έναν αέρα χολιγουντιανού μελοδράματος. Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα είναι ονειρική χάρη στη φωτογραφία τού Λάινους Σάντγκρεν.
Σε αντίστοιχη διαδρομή με τη δημιουργία των κοστουμιών, η πιστή απόδοση του αρχιτεκτονικού στυλ της Γεωργιανής Εποχής δεν ήταν στις προτεραιότητες της ομάδας του σχεδιασμού παραγωγής. H καλλιτεχνική διευθύντρια Σούζι Ντέιβις και η σκηνογράφος Σάρλοτ Ντίρικς (που δούλεψαν με τη Φένελ και στην ταινία «Saltburn») επεδίωξαν «αισθαντική ακρίβεια κι όχι την ανάπλαση μιας ιστορικής εποχής». Οι δυο τους ζωντάνεψαν τη μουλιασμένη, ανεμοδαρμένη κατήφεια του βιβλίου σε μια τραχιά ατμόσφαιρα με εξωτερικά πλάνα που μαστιγώνονταν αδιάκοπα από τη βροχή και εσωτερικούς χώρους «ασήκωτους» από ένταση.
Τα σκηνικά της ταινίας –αδρά, γραφιστικά– συνθέτουν μια ανάγλυφη οπτική πανδαισία που ακολουθεί τις ψυχολογικές μεταβολές των χαρακτήρων και μεταβάλλεται ανάλογα. Με αναφορές στο «Όσα παίρνει ο άνεμος» και σε ταινίες του Κιούμπρικ, και κάτω από τους (ενοχλητικούς) ήχους του σάουντρακ της Charli XCX, ο αισθητικός σχεδιασμός του φιλμ αξίζει μια πιο προσεκτική ματιά.
Σκοτάδι vs Τεχνικολόρ
Η λογοτεχνική αντίστιξη ανάμεσα στο πατρικό της Κάθι, τα Ανεμοδαρμένα Ύψη, και το Thrushcross Grange, στο οποίο εγκαθίσταται μετά τον γάμο της, αποδίδεται σχεδιαστικά με χρώματα και σκηνικά που τονίζουν τη «διχοτόμηση».
Από τη μια το σπίτι όπου η Κάθριν και ο Χίθκλιφ δένονται για πάντα –το σκοτεινό, «λαβωμένο» αγροτόσπιτο των Έρνσο, όπου η φύση τρυπώνει μανιασμένα από παντού– κι από την άλλη το ολόφωτο ανάκτορο των Λίντον, μια πολύχρωμη Χώρα των Θαυμάτων με πολυτελείς υφές και ανέσεις, και την Κάθι να ζει εκεί σαν άλλη Μαρία Αντουανέτα.
Μια απειλητική πύλη υψώνεται στα Ανεμοδαρμένα Ύψη, σύμβολο της εμποδισμένης σχέσης της Κάθι και του Χίθκλιφ. Δωμάτια γυμνά και παγωμένα ατσαλώνουν τον δεσμό ανάμεσά τους καθώς μεγαλώνουν, με εκείνον να μη χωρά πουθενά (σκόπιμα η κουζίνα του σπιτιού σχεδιάστηκε χαμηλοτάβανη, για να συνθλίβει την ψηλή φιγούρα του Ελόρντι σε μια ζωή χωρίς προοπτική) κι εκείνη να ασφυκτιά μεταξύ των ορμών και της ηθικής της.
Κι όταν τελικά δραπετεύει από τα Ανεμοδαρμένα Ύψη, θαμπωμένη από το χρώμα και τις ανέσεις του Thrushcross Grange, το καινούργιο της σπίτι γίνεται η φυλακή που τη χωρίζει από τον Χίθκλιφ. Μοιάζει με τα χρυσόψαρα που κολυμπούν στον κήπο σε διάφανα βάζα, στο ψάρι από ζελατίνα που σερβίρεται στο δείπνο (όπου χώνει αφηρημένα το δάχτυλό της, σε έναν από τους πολλούς σεξουαλικούς υπαινιγμούς του φιλμ), αλλά κυρίως με τη μινιατούρα-ομοίωμά της που βρήκε μια θέση στο υπέροχο κουκλόσπιτο της Ιζαμπέλα Λίντον.
Η Ρόμπι είναι ξανά αιχμάλωτη, στα πιο υπέροχα σκηνικά…
Όλα υγρά και ζωντανά
Η αδιάκοπη βροχή που μουλιάζει τα ρούχα του Ελόρντι και της Ρόμπι σε όλες σχεδόν τις εξωτερικές σκηνές, οι «ιδρωμένοι» τοίχοι της τραπεζαρίας στο Thrushcross Grange, τα γυαλιστερά πλακάκια στο εξωτερικό του σπιτιού στα «Ανεμοδαρμένα Ύψη»: η αίσθηση μιας πανταχού παρούσας υγρασίας στις επιφάνειες και στα σπλάχνα των δυο εραστών επιδιώχθηκε συνειδητά από τους δημιουργούς ως ένδειξη της επιθυμίας τους αλλά και της ζωής που ξεγλιστρούσε μέσα από τα χέρια τους. Την ίδια στιγμή, τα δύο σπίτια που γίνονται διελκυστίνδα στις ζωές των ηρώων μοιάζουν να έχουν δική τους ζωή. Γύψινα χέρια (από καλούπια χεριών μελών του κινηματογραφικού συνεργείου) ξεπετιούνται από τους τοίχους (σαν κηροπήγια), από το τζάκι (σαν γλυπτό), ακόμα και από τις οροφές. Ένα γοτθικό σύμβολο που μεταφορικά εκφράζει εδώ την αγωνία του ζευγαριού να πλάσει τη μοίρα του, αλλά και τον ερωτισμό ανάμεσά τους. «Ζωντανό» είναι και το ροζ υπνοδωμάτιο της Ρόμπι στο Thrushcross Grange, με αφράτες ταπετσαρίες που πάνω τους διακρίνονται αχνές φλέβες από τη δική της σάρκα (κοντινή λήψη του χεριού της Ρόμπι τυπώθηκε απευθείας πάνω σε ελαστικό latex), αλλά και το μπουντουάρ της που καλύπτεται από μια κουρτίνα φτιαγμένη από ανθρώπινα μαλλιά. Συγκλονιστική είναι, τέλος, η σκηνή από το νεκροκρέβατο της Κάθι, με τις μικροσκοπικές βδέλες στο σώμα της Ρόμπι να σκαρφαλώνουν και στους τοίχους.
