Aκόρεστη αγάπη ελευθερίας

Aκόρεστη αγάπη ελευθερίας Facebook Twitter
0

Παρόλο που έτυχε να προλογίζω τις ελληνικές εκδόσεις και των δύο αυτών βιβλίων -τύχη καλή που ασφαλώς και δεν είναι άμοιρη της επιλογής μου να τα παρουσιάσω μαζί σ' αυτό το σημείωμα-, έχω τις ενστάσεις μου για τους τίτλους. Στην περίπτωση του πρώτου -έλασσον οπωσδήποτε σύγγραμμα εν σχέσει με το θεμελιώδες έργο του Χάγιεκ- η ευθύβολη αγγλική πρόταση Τhe Company of Strangersφόβισε το τμήμα πωλήσεων του εγχώριου εκδοτικού οίκου. Ξένοι, είπανε, λογίζονται πια μόνον οι Αλβανοί και οι άλλοι δευτεροκλασάτοι οικονομικοί μετανάστες! Προτιμήθηκε έτσι ο πλαδαρός Συνεταιρισμός με αγνώστους. Πιο βασανιστικό ήταν το δίλημμα με το TheConstitutionofLiberty.Θεωρήθηκε όντως βαρύγδουπο το Σύνταγμα της ελευθερίας, και όμως τελικά προκρίθηκε εις βάρος του στατικού Καθεστώτος, που ήταν η αρχική μεταφραστική επιλογή.

Ας πάμε όμως στην ουσία, όσο κατατοπιστικό ενδεχομένως κι αν είναι το παρασκηνιακό αυτό κουτσομπολιό. Πάρτι κάνουν ξανά τον τελευταίο καιρό οι πάσης φύσεως κολεκτιβιστές, κρατιστές, πεφωτισμένοι ινστρούχτορες, αλάθητοι σχεδιαστές και άγρυπνοι τοποτηρητές των οικονομικών και κοινωνικών μας πραγμάτων. Δεν μας έφτανε λοιπόν το ξεσάλωμα των τυχοδιωκτών που τίναξαν στον αέρα τη διεθνή χρηματοπιστωτική πιάτσα, μετασχηματισμένη βέβαια προ πολλού, είναι η αλήθεια, σε ξέφραγο παγκόσμιο καζίνο. Παρά είδαμε πάλι να ξεθαρρεύουν, επιχαίροντας για την κατάντια μας, τους ορκισμένους εχθρούς της ατομικής πρωτοβουλίας και του ιδιωτικού ασύλου. Της ελευθερίας, με μια λέξη, η οποία δεν μπορεί να νοηθεί παρά ως η κοινά επιθυμητή και θεσμικά επεξεργασμένη προστασία μας από κάθε είδους εξαναγκασμό. Δεν τολμούν να τα βάλουν με τη φροντίδα και την αγάπη της ελευθερίας, το φιλελευθερισμό, οι ισαπόστολοι του παρεμβατισμού, του απηνούς ελέγχου και του περιορισμού των ατομικών κρίσεων και δράσεων. Και σκαρφίστηκαν έτσι και πιπιλάνε χρόνια τώρα την εντελώς άνοστη, συνθετική -στην κυριολεξία- καραμέλα του... «νεο-φιλελευθερισμού».Το πρώτο συνθετικό του εξαμβλώματος προδήλως παραπέμπει στη νοσηρή, κατά την εκτίμησή τους, αναζωπύρωση της φιλελεύθερης λαχτάρας, ύστερα από την αποτυχία των δικών τους πιεστικών πειραμάτων. Των απονενοημένων -στην κυριολεξία πάλι- προσπαθειών τους να επιβάλουν την κοινωνική αλλαγή από το ύψος της ελιτίστικης κορυφής, στην οποία εκείνοι με το έτσι θέλω είχαν στρογγυλοκαθίσει. Ερήμην προφανώς των αμαθών και άβουλων δήθεν λαϊκών «μαζών». Ανάθεμα λοιπόν στους «νεοφιλελεύθερους», σ' αυτούς που θαρραλέα επιχειρούσαν να ξαναδιακηρύξουν ότι στέρεη γνώση, που συντελεί στην κοινή προκοπή, δεν είναι αυτή που πάει να μας φορεθεί καπέλο, αυταρχικά και συγκεντρωτικά, παρά εκείνη που αναδεικνύεται μέσα από τις αποκεντρωμένες επιλογές και τις κρίσεις ανεξάρτητων ομάδων ή και ατόμων που συμμετέχουν πάντως στη συλλογική προσπάθεια, με στόχο -τι άλλο;- τη συγκομιδή οικονομιών κλίμακος. Θέλετε και την πιο «τεχνική» εκδοχή του στίγματος; Υπέρμαχοι απλώς της καπιταλιστικής ασυδοσίας -άτεχνα μασκαρεμένης μάλιστα με ένα ελευθεριάζον προσωπείο- όσοι τολμούσαν να υποστηρίξουν εκ νέου πως ο αποκεντρωτικός αλλά και εν τ' αυτώ συντονιστικός μηχανισμός της τιμής της αγοράς ασφαλώς και συνδέει αποτελεσματικότερα τις σκόρπιες, άρρητες ως επί το πλείστον, γνώσεις των ατόμων. Επιτρέποντάς τους ακριβώς να λάβουν καλύτερες αποφάσεις για τη διάθεση και αξιοποίηση των αγαθών και υπηρεσιών τους από αυτές που αλαζονικά εισηγούνται οι ειδικοί και οι «εμπειρογνώμονες».

Αναμασημένο, είπαμε, κατά κόρον το συκοφαντικό τροπάριο. (Αλλά και σθεναρή, είδαμε, η αντίσταση αυτών που ανοίκεια διασυρόταν.) Ενδιαφέρον έχει ωστόσο τώρα να εξετάσουμε σε ποιο χρονικό σημείο -με βολικό πρόσχημα βέβαια την ιδιαίτερα έντονη εκδήλωση μιας ακόμα οικονομικής κρίσης σαν κι αυτές στις οποίες είναι εξ ορισμού ευάλωτες οι ανοιχτές κοινωνίες μας-, σε ποια στιγμή, λοιπόν, έρχεται το νέο ξέσπασμα κατά της αδέσμευτης, μη υποκείμενης σε ιεραρχικούς εξαναγκασμούς, ατομικής πρωτοβουλίας; Μα, τη στιγμή ακριβώς που με την όλο και πιο εντατική και εκτατική χρήση του Διαδικτύου προβάλλει πλέον ολοφάνερα η δυνατότητα να αντληθούν αποτελεσματικότερα και να συντονιστούνενεργητικότερα παρά ποτέ οι μυριάδες των μεμονωμένων περιούσιων ιδιωτικών ταλέντων. Η κατακύρωση μιας «συλλογικής ευφυΐας», που προκύπτει από την αξιοποίηση ποικίλων, διαφόρων και δημιουργικά αποκλινουσών αντιλήψεων και επιλογών, είναι πια σχεδόν μια ανάσα μπροστά μας. Κι αυτός είναι, λοιπόν, ο φόβος που εξηγεί το σημερινό αναπτερωμένο μένος των δογματικών κολεκτιβιστών. Δεν τους χρειάζεται πια κανείς τους «μπροστάρηδες» που θα χαράξουν την απαρέγκλιτη, σύμφωνα με τις τελεσίδικες οδηγίες τους, συλλογική πορεία. Το δρόμο τον ανοίγουμε για να τον περπατήσουμε γνωστικά και απολαυστικά, όλοι μαζί. Κι οι αποφάσεις και οι νεωτερισμοί έρχονται από κάτω, όχι από την πάνσοφη και παντοδύναμη κορυφή. Θα υπάρξουν λάθη, κακοτοπιές και θα γίνονται συνέχεια δοκιμές που θα οδηγούν σε δόκιμες ή και αδόκιμες ενίοτε διορθωτικές κινήσεις. Με πλήρη εμπιστοσύνη ωστόσο πια στο ότι η τάξη προκύπτει ακούσια και τυχαία, απρογραμμάτιστα κάθε φορά, αρκεί να υπάρχει σεβασμός στην πολλαπλότητα και στη διαφορετικότητα των καταθέσεων.

Δεν μετανιώνω που ανάλωσα το μεγαλύτερο μέρος του προλόγου μου στην ελληνική έκδοση του κεφαλαιώδους έργου του Χάγιεκ σε μια «τεχνική» προσπάθεια να συνδέσω την επιχειρηματολογία του με τους σύγχρονους εξελικτικούς προβληματισμούς. Χαίρομαι ωστόσο πολύ που μου δίνεται εδώ η ευκαιρία να επιμείνω κυρίως στο ότι η προδρομική σκέψη του είναι σε πλήρη σύμπνοια με το ευοίωνο αυτο-οργανωτικό εγχείρημα της «μαζικής συνεργασίας» μέσω του Διαδικτύου, του εδραιωμένου πλέον κεντρικού νευρικού συστήματος της οικουμένης. Αυτά είναι τα ζητήματα που έχουν ενδιαφέρον και σημασία σήμερα, κύριοι, όχι η απληστία των περιστασιακών χρυσών αγοριών και κοριτσιών. Με τον τρόπο του -πολύ γλαφυρό, πρέπει να πω, και άμεσα αντιληπτό- τα ίδια πράγματα μας λέει πάνω κάτω και ο Σιμπράιτ. Το «μεγάλο πείραμα», που ανέλαβαν να διεκπεραιώσουν οι σταθερά εγκατεστημένες πλέον και εμπορικά δραστηριοποιούμενες ανθρώπινες κοινότητες, συνίσταται στην αύξουσα εμπιστοσύνη με την οποία περιβάλλαμε τους ξένους - καθ' υπέρβαση των «φυσιολογικών» στενών σχέσεών μας με συγγενείς και λοιπούς, συναλλακτικά ωφέλιμους, οικείους συνανθρώπους. Γι' άλλη μια φορά, μας τα 'χουν πει βέβαια όλα αυτά οι ένδοξοι πρόγονοι - ο Περικλής εν προκειμένω, τα λόγια του οποίου διέσωσε ο Θουκυδίδης: «... η πόλη μας είναι φιλόξενη και ανοιχτή για όλους και δεν υπάρχει σε μας νόμος ξενηλασίας που να εμποδίζει τον κάθε ένα να μάθει ή να δει πράγματα που τον ενδιαφέρουν, αν και από τη διάφανη, φιλελεύθερη αυτή στάση μας θα μπορούσαν πράγματι να ωφεληθούν οι εχθροί μας...». Είναι άραγε σύμπτωση που και ο Χάγιεκ ξεκινά το βιβλίο του με ένα παράθεμα από τονΕπιτάφιο:«... όλοι οι πολίτες είναι ίσοι μπροστά στους νόμους με δεδομένες τις ιδιωτικές τους διαφορές...»; Δεν το πιστεύω, ωραία ξέρει επί τέλους να συσπειρώνεται και η φιλελεύθερη συντροφιά. Και καμαρώνοντας που συνέβαλα κατά κάποιον τρόπο κι εγώ στην ελληνική σταδιοδρομία των δύο πολύτιμων αυτών βιβλίων, αφήνω φυσικά τους καθ' έξιν μισαλλόδοξους στην γκρίνια και στο συκοφαντικό χαβά τους.

 

0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Όσα δεν λέμε ποτέ για την Ελίζαμπεθ Στράουτ

The Review / Όσα δεν λέμε ποτέ για την Ελίζαμπεθ Στράουτ

Η βραβευμένη με Πούλιτζερ Αμερικανίδα συγγραφέας αποτελεί παγκόσμιο εκδοτικό φαινόμενο – και δικαίως. Η αποκλειστική μεταφράστριά της στα ελληνικά, Mαργαρίτα Ζαχαριάδου, συζητά με τη Βένα Γεωργακοπούλου για το νέο μυθιστόρημά της «Όσα δεν λέμε ποτέ», μια πικρή, σπαρακτική εικόνα της Αμερικής του Τραμπ.
ΒΕΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
Μέγας Αλέξανδρος: Ο Θεός, ο βασιλιάς, ο άνθρωπος

Βιβλίο / Μέγας Αλέξανδρος: Ο Θεός, ο βασιλιάς, ο άνθρωπος

Η νέα, πολυβραβευμένη βιογραφία του Έντμουντ Ρίτσαρντσον «Alexander: God, King, Man» αναδεικνύει τον άνθρωπο πίσω από τον μύθο, εξετάζοντας τις πολιτικές αντιφάσεις και το κόστος των κατακτήσεών του, πέρα από εξιδανικεύσεις και εύκολες βεβαιότητες.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΚΗΣ
«Λέγαμε δημοκρατία και ελευθερία και συγκλονιζόμασταν»

Βιβλίο / «Λέγαμε δημοκρατία και συγκλονιζόμασταν»

Στον συλλογικό τόμο των εκδόσεων Τόπος, που μόλις κυκλοφόρησε με τίτλο «Τότε και τώρα», 34 άνθρωποι που αντιστάθηκαν στη δικτατορία ανατρέχουν στις μνήμες του Πολυτεχνείου, με το βλέμμα στραμμένο στο σήμερα. Η LiFO αναδημοσιεύει χαρακτηριστικά αποσπάσματα του βιβλίου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Εκατέρωθεν του φακού»: Η άγνωστη ζωή του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη μέσα από το οικογενειακό τους αρχείο

Βιβλίο / Πριν από τον ήρωα, ήταν μια οικογένεια: Οι άγνωστες φωτογραφίες του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη

Η έκδοση του ΜΙΕΤ «Εκατέρωθεν του φακού» φέρνει στο φως το άγνωστο οικογενειακό άλμπουμ του μακεδονομάχου και της συζύγου του, αποτυπώνοντας ανέμελες στιγμές μιας ζωής που έμελλε να διακοπεί βίαια από την Ιστορία.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Λυδία Ξυνογαλά: «Οι ιαματικές πηγές δεν χρειάζεται να ρημάξουν αλλά ούτε και να γίνουν spa»

Radio Lifo / Λυδία Ξυνογαλά: «Οι ιαματικές πηγές δεν χρειάζεται να ρημάξουν αλλά ούτε και να γίνουν spa»

Η αρχιτέκτονας και ερευνήτρια Λυδία Ξυνογαλά μελετά τον ξεχασμένο, φυσικό και πολιτιστικό πλούτο των ιαματικών πηγών της χώρας και αναζητά τρόπους να αποκτήσουν ξανά ζωή οι ιστορικές λουτροπόλεις και να γίνουν προσβάσιμες σε όλους.
ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ
Νέλιο Μπίντερμαν: Γιατί όλος ο κόσμος μιλάει για έναν 23χρονο συγγραφέα

Βιβλίο / Νέλιο Μπίντερμαν: Γιατί όλος ο κόσμος μιλάει για έναν 23χρονο συγγραφέα

Η Πάτι Σμιθ τον αποθεώνει, η Ντούα Λίπα διαβάζει το βιβλίο του, ο Τύπος τον συγκρίνει με τον Τόμας Μαν. Ο Νέλιο Μπίντερμαν είναι ο νεαρός Ελβετός συγγραφέας που κατάφερε να κάνει διεθνές εκδοτικό γεγονός ένα μυθιστόρημα για την παρακμή μιας ουγγρικής αριστοκρατικής οικογένειας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
10 βιβλιοπώλες επιλέγουν το αγαπημένο τους βιβλίο

Βιβλίο / Ζουν μέσα σε χιλιάδες βιβλία· ένα όμως τούς άλλαξε τη ζωή: 10 βιβλιοπώλες της Αθήνας μιλούν

Ποιος ξέρει καλύτερα τα βιβλία από όσους ζουν ανάμεσά τους; Άνθρωποι που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην ανάγνωση μοιράζονται τους αγαπημένους τους τίτλους που τους σημάδεψαν και στους οποίους εξακολουθούν να επιστρέφουν.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ
Τι θα συνέβαινε αν ξυπνούσες ένα πρωί και ήσουν τρομοκράτης;

Το πίσω ράφι / Είμαστε όλοι τρομοκράτες. Μέχρι αποδείξεως του εναντίου.

Η «Άγνωστη τρομοκράτισσα», το καλοφτιαγμένο πολιτικοκοινωνικό θρίλερ του Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, σχολιάζει το τριπάκι του πλανήτη μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όπου όλοι αισθάνονται έρμαια αληθινών και ψεύτικων απειλών τρομοκρατίας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ