«Διανύουμε μια περίοδο κατά την οποία οι απαιτήσεις και τα όνειρα φαντάζουν πολυτέλεια» λέει η συγγραφέας Σαρίτα Χαΐμ. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και για μεγάλη περίοδο ασχολήθηκε με το μάρκετινγκ και τη διαφήμιση. Έζησε αρκετά χρόνια στο Βουκουρέστι και στο Τορόντο. «Όταν οι άλλοι έμεναν, εμείς αναχωρούσαμε και όταν οι περισσότεροι έφευγαν, εμείς επιστρέψαμε στην Ελλάδα» θα μου πει.
Τη συναντώ ένα φθινοπωρινό και αρκετά βροχερό πρωινό στο σπίτι της στη Φιλοθέη με αφορμή την έκδοση του δεύτερου βιβλίου της Placebo. Πρόκειται για ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα που αποτυπώνει πλήρως τα προβλήματα και την παθογένεια της ελληνικής οικογένειας. Τα λάθη των γονιών, οι συγκρούσεις, τα εμπόδια της κρίσης, μικρές ή μεγάλες αποφάσεις, ανεκπλήρωτες επιθυμίες και μια νέα γενιά που καλείται βίαια να ενηλικιωθεί. Διαβάζοντας το βιβλίο αναρωτιέσαι, ταυτίζεσαι και, προπάντων, προβληματίζεσαι για το μοντέλο της σύγχρονης οικογένειας, τη νέα πραγματικότητα, την απουσία ευκαιριών και το ομιχλώδες μέλλον. Στο Placebo είναι βέβαιο ότι ο αναγνώστης θα διακρίνει τον εαυτό του.
— Σε τι περιβάλλον μεγαλώσατε; Τι θυμάστε πιο έντονα από τα παιδικά σας χρόνια;
Μεγάλωσα ως μοναχοπαίδι σε μια τυπική μεσοαστική οικογένεια, με γονείς εργαζόμενους και μια υπέροχη γιαγιά που ανέλαβε σε μεγάλο βαθμό την ανατροφή μου. Τα πολλά ξαδέλφια, τα κυριακάτικα τραπέζια, αλλά και οι κατ' ανάγκην μοναχικές ώρες κατά τις οποίες η φαντασία μου οργίαζε είναι αυτά που ανακαλώ από την παιδική μου ηλικία.
— Ποιος ήταν ο βασικός λόγος που αποφασίσατε να γράψετε το Placebo;
Την περίοδο της «εκκόλαψης» έχω συνήθως στο μυαλό μου την ιστορία. Τις περισσότερες φορές τη σκέφτομαι με μορφή κινηματογραφική. Όταν οι χαρακτήρες αποκτήσουν ξεκάθαρη φωνή, τότε ξέρω πως είμαι στον σωστό δρόμο. Στην περίπτωση του Placebo, ο Μπίλι είχε στεντόρεια φωνή που με δελέασε να τον ακολουθήσω στο σπίτι του –ένα σύγχρονο ελληνικό σπίτι– και να εστιάσω σε όλα αυτά που επιμελώς θέλουν να κρύψουν κάτω από το χαλί τους οι άνθρωποι που το κατοικούν. Κυρίως ήθελα να φωτίσω τις επιπτώσεις των λαθών που κάνουν οι μεγαλύτεροι εις βάρος των νεότερων. Επίσης, με ενδιέφερε πολύ να προβάλω τις διαφορετικές αντιδράσεις που προκαλεί το ίδιο ερέθισμα.
Οι νέοι φέρνουν πάντα μαζί τους κάτι ρηξικέλευθο. Έρχονται να αντικαταστήσουν το παλιό, το ξεπερασμένο. Διαθέτουν τα «γκάζια» και την καύσιμη ύλη που απαιτείται για να προχωρήσουν.
— Πώς ανακαλύπτει κανείς τι είναι αυτό που θέλει στη ζωή;
Αν και το ερώτημα είναι καθαρά φιλοσοφικό, η προσωπική μου εκτίμηση είναι πως η λεγόμενη «αυτοπραγμάτωση» ισχύει όσο και ένα ταξίδι στη Neverland. Όσο περισσότερο την αναζητάς, τόσο εκείνη επιμένει να σε στήνει στο ραντεβού. Πάντα κάτι αποδεικνύεται λιγότερο, πάντα κάτι περισσεύει. Οι ελάχιστες εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα αποτελούν απλώς εικασίες που δημιουργούν νευρώσεις σε μια πλειονότητα που ψάχνει διακαώς να βρει τον στόχο της σε αυτήν τη ζωή. Η πληρότητα συνήθως κράτα όσο και η χώνεψη. Αμέσως μετά σκεφτόμαστε το επόμενο γεύμα.
— Ποιες είναι οι παθογένειες της ελληνικής οικογένειας;
Η ελληνική οικογένεια αγαπά τις εξαρτήσεις. Μέσα από αυτήν τη συνθήκη αισθάνεται χρήσιμη. Ορθώνοντας αδιαπραγμάτευτες προθέσεις προστασίας και φροντίδας, συχνά κρατά τα μέλη της σε μια κατάσταση άτυπης ομηρίας. Όταν τον πρώτο λόγο έχουν ανώριμοι γονείς, το βέβαιο είναι πως το κύτταρο που θα αναπαραχθεί θα μεταφέρει στο DNA του ελλείψεις.
— Οι νέοι σήμερα πιστεύετε ότι διεκδικούν ή αρέσκονται στην ασφάλεια των γονιών τους;
Οι νέοι φέρνουν πάντα μαζί τους κάτι ρηξικέλευθο. Έρχονται να αντικαταστήσουν το παλιό, το ξεπερασμένο. Διαθέτουν τα «γκάζια» και την καύσιμη ύλη που απαιτείται για να προχωρήσουν. Το άκρως επικίνδυνο στην προκειμένη περίπτωση είναι να αποδυναμωθούν τα απαραίτητα αντανακλαστικά, να καλυφθούν από ανάγκες τρίτων, να χαθεί πολύτιμος χρόνος στο όνομα μιας ουτοπικής κατάστασης.
— Γιατί θεωρείτε ότι το να είσαι νέος στην σύγχρονη Ελλάδα μοιάζει ασυγχώρητο;
Για να ενηλικιωθούν ομαλά και να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο στο οποίο ανήκουν, οι νέοι άνθρωποι χρειάζονται σωστή παιδεία, όραμα και ευκαιρίες να δράσουν στον τομέα που επέλεξαν βάσει των δεξιοτήτων και των ταλέντων τους. Σήμερα στην Ελλάδα πάσχουμε και από τα τρία. Θα έλεγε κανείς πως τιμωρούνται για τις παράλογες απαιτήσεις τους, ενώ μιλάμε για πράγματα που οφείλουμε να παρέχουμε ως δεδομένα.
— Τι είναι για σας η συγγραφή; Γράφουμε κυρίως για εμάς ή έχοντας στη σκέψη μας τους αναγνώστες;
Η συγγραφή για μένα είναι μια ευχάριστη αλλά και εξαντλητική πολλές φορές εργασία, με καλές μέρες που τις διαδέχονται εκείνες με το επίπονο αίσθημα της ανεπάρκειας. Γράφω ιστορίες που με αφορούν και τις οποίες νιώθω πως μπορώ να αποδώσω με τον τρόπο που θέλω, με την ελπίδα πάντα να βρουν το αναγνωστικό κοινό που θα τις εκτιμήσει.
— Μέσα από το γράψιμο ανακαλύψατε πράγματα που δεν γνωρίζατε για τον εαυτό σας;
Αυτό που με σιγουριά μπορώ να πω πως ανακάλυψα μέσα από το γράψιμο είναι η ματιά μου πάνω στους ανθρώπους. Αναλύοντας τους χαρακτήρες των βιβλίων μου έμαθα να στέκομαι απέναντί τους αμέτοχη, αφήνοντάς τους να μιλήσουν τη γλώσσα τους, να αρθρώσουν τις αγωνίες τους, να προβάλουν σε κοινή θέα τις αδυναμίες τους.
— Θυμάστε μια ιστορία από αυτές που σας έχουν αφηγηθεί, που να σας έχει αποτυπωθεί πολύ έντονα;
Η καλύτερη ιστορία, αυτή που ξεπερνά ακόμα και την πιο ευφάνταστη μυθοπλασία, είναι μια οικογενειακή που θα μου επιτρέψετε να μην αποκαλύψω, γιατί σκέφτομαι να τη χρησιμοποιήσω σε κάποιο μελλοντικό μου αφήγημα.
— Ποιους συγγραφείς θαυμάζετε και ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτές τις μέρες;
Μου αρέσει πολύ ο Τζέφρυ Ευγενίδης. Επίσης, απολαμβάνω την Ντόνα Ταρτ, τον Τζόναθαν Φράνζεν, αλλά και τον Τομ Ρόμπινς και τον Στίβεν Κινγκ. Από Έλληνες μου αρέσουν η Κάλλια Παπαδάκη, η Άντζελα Δημητρακάκη, ο Χρήστος Οικονόμου, ο Δημήτρης Σωτάκης και πολλοί άλλοι. Μπορώ να σας μιλάω όλη μέρα για βιβλία και συγγραφείς. Αυτό τον καιρό ξαναδιαβάζω τις Μεγάλες Προσδοκίες του Ντίκενς.
— Τι κρατάτε πιο πολύ από τότε που ζούσατε σε πόλεις του εξωτερικού και τι σας αρέσει στην Ελλάδα;
Έζησα σε δύο εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους χώρες. Η βαλκανική Ρουμανία απείχε έτη φωτός από τον Καναδά. Το μόνο κοινό τους ήταν το χιόνι που κάλυπτε τα πάντα. Αυτό που κρατώ είναι η αίσθηση του να ζεις μακριά από τη χώρα σου, η αντίληψη του εαυτού σου ως ξένου. Είναι αλήθεια πως από μακριά την ερωτεύεσαι την Ελλάδα, σου λείπει. Είναι σαν τον αστροναύτη που κοιτά τη Γη από το Διάστημα. Του φαίνεται τόσο όμορφη, μικρή και φιλική. Όταν επιστρέφεις, βέβαια, προσγειώνεσαι απότομα. Στην Ελλάδα μου αρέσει το φως, είναι καθαρό, λαμπερό. Ξεπλένει τα πάντα.
— Τι έχει σημασία στη ζωή;
Να μην πάει χαμένη.
— Ποια είναι η πιο σημαντική συμβουλή που σας έχουν δώσει;
Οι συμβουλές είναι μάλλον μια αστεία ανθρώπινη επινόηση. Δίνουν ικανοποίηση σε αυτόν που τις προσφέρει και σύγχυση σε αυτόν που τις αποδέχεται. Είναι πράγματι απίθανο πώς γινόμαστε ευκολόπιστοι συλλέκτες συμβουλών που στη συνέχεια επιδεικτικά αγνοούμε για να πέσουμε με το κεφάλι στο πρώτο λάθος που θα βρεθεί στον δρόμο μας. Κι όμως, δεν είναι παράλογο, αν σκεφτούμε πως ο άνθρωπος μαθαίνει μέσω της εμπειρίας του και όχι μέσω των συμβουλών. Αν έπρεπε να διαλέξω μία, μάλλον θα ήταν το «μην παίρνεις τον εαυτό σου πολύ στα σοβαρά. Κανείς δεν το κάνει για σένα».
— Γεννούν τα λάθη αμφιβολίες και γιατί μας στιγματίζουν περισσότερο;
Το θέμα δεν είναι ποτέ τα λάθη. Είναι ένα βαθύτερο τραύμα, ένας κριτής που μας κατηγορεί για υπαιτιότητα. Δεν έχει κανένα νόημα να κλαίμε πάνω από το χυμένο γάλα. Στην επόμενη γωνία μάς περιμένει μια άλλη καρδάρα να την γκρεμοτσακίσουμε.
— Γιατί πολλοί άνθρωποι δεν καταφέρνουν να αφήσουν το αποτύπωμά τους στη ζωή;
Ίσως είναι θέμα ιδιοσυγκρασίας, ευφυΐας, βιωμάτων, εμπειριών. Από την άλλη, μπορεί να μην έχουν καμία διάθεση να το κάνουν. Μπορεί να νιώθουν πιο ασφαλείς με την αμέτοχη στάση τους. Κάθε άνθρωπος έχει να διηγηθεί τη δική του ιστορία.
— Τι σας δίνει ελπίδα σήμερα;
Η καλοσύνη, όταν τη συναντώ. Τα μάτια των παιδιών μου. Η φύση με την παρηγορητική της νομοτέλεια. Το να ελπίζεις είναι μια συνειδητή απόφαση.
Info:
Το βιβλίο της Σαρίτα Χαΐμ με τίτλο Placebo κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.
[Τα Public και οι εκδόσεις Μίνωας σας προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου της Σαρίτα Χαΐμ Placebo στη Θεσσαλονίκη, στο Public (Τσιμισκή,) στις 16 Νοέμβρη και ώρα 19:00]
