Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LIFO

Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής

0

H Ροτόντα, λίγα μέτρα πιο πάνω από την Καμάρα, όπως αποκαλούν οι Θεσσαλονικείς την Αψίδα του Γαλέριου επί της οδού Εγνατίας, αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα τοπόσημα της πόλης.

Ένα επιβλητικό οικοδόμημα, στρογγυλό, εξού και η ονομασία «ροτόντα», ανάμεσα σε πολυκατοικίες, αλάνες, καφετέριες και παρκαρισμένα αυτοκίνητα, που για πάρα πολλά χρόνια οι ντόπιοι είχαν λίγο-πολύ ξεχάσει, ιδιαίτερα το εσωτερικό του, καθώς, μετά τον σεισμό του 1978 και τις ζημιές που προκλήθηκαν, παρέμενε για δεκαετίες κλειστό για την αποκατάστασή του και μονίμως καλυμμένο από σκαλωσιές.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα μνημείο τόσο εντυπωσιακό, αρχιτεκτονικά πανομοιότυπο με το Πάνθεον της Ρώμης, που αν μπορούσε κανείς να διαγράψει από το οπτικό του πεδίο οτιδήποτε μοντέρνο και ιδεατά το τοποθετούσε δίπλα σε άλλα, εξαιρετικά απομεινάρια της βυζαντινής Θεσσαλονίκης, θα έλεγε ότι αυτή η πόλη θα μπορούσε να αποτελεί μια ελληνική Φλωρεντία.

Κάτι τέτοιο δεν συνέβη κι έτσι αυτό το επιβλητικό και υπέροχο αρχιτεκτόνημα που χτίστηκε στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ., δηλαδή λίγο μετά το 300, προδίδει το κλέος και την ιστορική του σημασία, αλλά παρέμενε παροπλισμένο και κάπως αποκομμένο από την κοινωνική ζωή της πόλης, παρόλο που είναι αδύνατον να μην το προσέξεις, αφού φαίνεται ακόμα και από την παραλία!

Με διάμετρο 24,50 μέτρα, ύψος περί τα 30 μέτρα και εσωτερικούς τοίχους πλάτους 6,5 μέτρων και μια σειρά μεγάλα και μικρότερα παράθυρα, εντυπωσιάζει όποιον την αντικρίζει.

Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi

Όλα αυτά τα χρόνια, από τον σεισμό, οπότε και έκλεισε, μέχρι τα τέλη του 2015, άνοιγε κατά καιρούς για καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, όπως η Biennale του 1986, ή για συναυλίες, αλλά συχνά οι δράσεις των καλλιτεχνών ξεσήκωναν αντιδράσεις συντηρητικών κύκλων της Θεσσαλονίκης που ανέκαθεν κυριαρχούσαν. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του ερμηνευτή της τζαζ Σάκη Παπαδημητρίου, που κάποια στιγμή επιχείρησαν να τον λιντσάρουν.

Μόνο πρόσφατα, το 2010, το Μουσείο Φωτογραφίας, με τη σύμφωνη γνώμη της Μητρόπολης –ένας νόμος του Βενιζέλου παραχωρεί το μνημείο 12 φορές τον χρόνο για κυριακάτικη λειτουργία– οργάνωσε μια μεγαλειώδη έκθεση στο πλαίσιο της ΡhotoBiennale με τίτλο «Από τον Βόσπορο στην Αδριατική». Να σημειώσουμε ότι για τους πιστούς αλλά και στη διεθνή βιβλιογραφία η Ροτόντα αναφέρεται ως Άγιος Γεώργιος, όνομα που πήρε από παρακείμενο εκκλησάκι το 1912.

Προβλήματα με την έκθεση φωτογραφίας δεν προέκυψαν και χιλιάδες κόσμου συνέρρευσε να την επισκεφθεί, αν και υπήρχαν σκαλωσιές. Μόλις τον Δεκέμβρη του 2015 παραδόθηκε απαλλαγμένη, επιτέλους, από αυτές και αποκατεστημένη πλήρως στο κοινό με μια πανηγυρική εκδήλωση, κατά την οποία μουσικά και χορωδιακά σύνολα ερμήνευσαν χριστουγεννιάτικες μελωδίες.

Προστατευόμενο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την UNESCO, έχει συμπεριληφθεί στα παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης, καθώς με την επικράτηση του χριστιανισμού ο Θεοδόσιος Α' τη μετέτρεψε σε ναό των Ασωμάτων Δυνάμεων ή Αρχαγγέλων.

Αυτός ήταν και ο λόγος που άνοιξαν κόγχη στην ανατολική πλευρά για το ιερό και μία άλλη στη δυτική πλευρά αντίστοιχα για να χρησιμοποιηθεί ως είσοδο των πιστών.

Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi

Τότε προστέθηκαν τα περίφημα ψηφιδωτά της για να κοσμήσουν τις καμάρες των κογχών που διανοίχτηκαν ανάμεσα στον εσωτερικό τοίχο και έναν εξωτερικό που σήμερα δεν υπάρχει, αλλά και τα τοξωτά ανοίγματα των φεγγιτών και του τρούλου, ο οποίος δεν είναι ορατός εξωτερικά.

Μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης το 1430 από τους Τούρκους και για έναν αιώνα περίπου συνέχισε να λειτουργεί ως χριστιανικός ναός, αλλά το 1590 ο Σεΐχης Σουλεϊμάν Χορτατζής Εφέντης το μετέτρεψε σε μουσουλμανικό τέμενος.

Όπως ήταν φυσικό, συμπληρώθηκε από μιναρέ, που είναι και ο μοναδικός που ακόμα στέκει όρθιος στην πόλη – με την απελευθέρωση του 1912, έριξαν όλους τους υπόλοιπους, που, άλλωστε, ορθώνονταν κι εκείνοι δίπλα σε βυζαντινές εκκλησίες που είχαν μετατραπεί, επί τουρκοκρατίας, σε τζαμιά.

Εκείνα τα πρώτα χρόνια που η Θεσσαλονίκη προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος υπήρχε η ιδέα η Ροτόντα να γίνει αρχαιολογικό μουσείο. Η ιδέα δεν υλοποιήθηκε ποτέ, αλλά αποτέλεσε αποθηκευτικό χώρο γλυπτών και άλλων αρχαίων ευρημάτων από ολόκληρη τη Μακεδονία.

Όσα χρόνια διήρκεσε η οθωμανική κυριαρχία στην πόλη, τα πρόσωπα που απεικονίζονταν στα υπέροχα ψηφιδωτά καλύφθηκαν, κι έτσι δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιες μορφές αναπαριστούσαν. Χάρη σε αυτό το γεγονός, όμως, κατάφεραν να σωθούν και, εν τέλει, να αποκατασταθούν και να αναδειχτούν από τους συντηρητές.

Έτσι, σήμερα, μπορούμε να θαυμάσουμε τα ποικίλα γεωμετρικά σχήματα, καθώς και θέματα από τον φυσικό κόσμο που αποκαλύπτουν μια φυσιοκρατική διάθεση σε ζωηρά χρώματα και χρυσό φόντο.

Στον θόλο, στην κορυφή, εμφανίζεται ψηφιδωτή σύνθεση που κατά πάσα πιθανότητα απεικονίζει τον Χριστό όρθιο σταυροφόρο. Αυτό αποκαλύπτεται από το διασωθέν περίγραμμα από κάρβουνο που μαρτυρεί ότι εικονιζόταν μέσα σε πολύχρωμη «δόξα» που την υποβάσταζαν τέσσερις άγγελοι. Με τον καθαρισμό των ψηφιδωτών του μνημείου ήρθαν στο φως τα κεφάλια και τα φτερά των αγγέλων.

Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi

Χαμηλότερα, μια σειρά από καλύτερα διατηρημένα ψηφιδωτά, όπου παριστάνονται φανταστικά, πολυτελή οικοδομήματα,μπροστά από τα οποία στέκουν δύο ή τρεις άγιοι ευλαβικά, σε στάση δέησης, αν και δεν είμαστε σίγουροι ότι δεν πρόκειται για πολιτειακούς παράγοντες και όχι για αγίους, παρόλο που από κάτω υπάρχουν επιγραφές με όνομα, ιδιότητα και μήνα εορτασμού τους! Κάπως έτσι, συντηρείται ο μύθος που θέλει τη Ροτόντα να παραμένει ένας γρίφος.

Στην κόγχη του ιερού υπάρχει τοιχογραφημένη η Ανάληψη, που έχει υποστεί φθορές. Αν κάτι εξυψώνει ψυχικά τον επισκέπτη, δημιουργώντας του δέος και θαυμασμό καθώς περνάει την πύλη της Ροτόντας, δεν είναι άλλο από το άπλετο φυσικό φως που διαχέεται από τα παράθυρα και την οροφή, αναδεικνύοντας τη μεγάλη καλλιτεχνική αξία του μνημείου.

Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi
Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi
Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi
Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi
Η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης, ένα θαύμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής Facebook Twitter
Φωτο: Eurokinissi

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΑΥΤΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΙΣ 16.3.2016

Αρχαιολογία & Ιστορία
0

Χρήστος Παρίδης

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα στο Bard College της Νέας Υόρκης θέατρο και κινηματογράφο. Έχω γράψει για τα περιοδικά SL, Πρόσωπα, 01, Εικόνες του Κόσμου, Symbol του Επενδυτή, όπως και για τις σημαντικότερες ελληνικές εφημερίδες.
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μια βόλτα στους κήπους του Τατοΐου

Ιστορία μιας πόλης / Τατόι: Τι μένει ίδιο και τι αλλάζει στους περίφημους κήπους του;

Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με την αρχιτέκτονα τοπίου Έλλη Παγκάλου για τους κήπους του Τατοΐου, του θερινού ανακτόρου της πρώην βασιλικής οικογένειας. Tι θα μείνει το ίδιο και τι πρόκειται να αλλάξει στο πλαίσιο της ανάπλασής τους;
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Όταν οι εξόριστοι της Σπιναλόγκας μεταφέρθηκαν στο Αιγάλεω

Ιστορία μιας πόλης / Όταν οι εξόριστοι της Σπιναλόγκας μεταφέρθηκαν στο Αιγάλεω

Πότε δημιουργείται η αποικία των ανθρώπων που έπασχαν από τη νόσο του Χάνσεν, από ποιους και με τι σκοπό; Και πώς βρέθηκαν στην Αθήνα; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Στέλιο Λεκάκη.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Στα άδυτα του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ο θησαυρός του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου

Μια ξενάγηση στις σπάνιες συλλογές χειρογράφων, παλαιτύπων και μικροφίλμ που σκιαγραφούν την ελληνική τυπογραφία, την ιστορία του βιβλίου αλλά και τους κώδικες της Παλαιογραφίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Αγάλματα του Δία και της Αφροδίτης ηλικίας 2.000 ετών ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο της Μικράς Ασίας

Αρχαιολογία & Ιστορία / Αγάλματα του Δία και της Αφροδίτης ηλικίας 2.000 ετών ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο της Μικράς Ασίας

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νούρι Ερσόι ανακοίνωσε ότι δύο αγάλματα που απεικονίζουν τον Δία και την Αφροδίτη ανακαλύφθηκαν στην Άσπενδο
NEWSROOM
Η ζωή και ο θάνατος στην ΟΘωμανική Κρήτη

Ιστορία μιας πόλης / Η ζωή και ο θάνατος στην Οθωμανική Κρήτη

Πώς ήταν να πεθαίνεις ως μουσουλμάνα ή μουσουλμάνος στην Οθωμανική Κρήτη; Η Αγιάτη Μπενάρδου συνομιλεί με τον Αντώνη Αναστασόπουλο για τις μουσουλμανικές επιτύμβιες στήλες στην Κρήτη και τη σημασία τους.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η μόδα στις κρατικές στολές του 19ου αιώνα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Περικεφαλαίες με φτερά και κολάν: Η μόδα στις κρατικές στολές του 19ου αιώνα

Η LiFO παρουσιάζει σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους εικόνες και σχέδια που μαρτυρούν τη μόδα στις κρατικές στολές ανάλογα με τη χρονιά, τη νοοτροπία της διακυβέρνησης και το σώμα που υπηρετούσε κάποιος.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΕΛΑΣΑΚΗΣ
Η συναρπαστική ιστορία του ναυαγίου των Αντικυθήρων και του μοναδικού (και μυστήριου) Μηχανισμού του, ενός επιστημονικού θαύματος του αρχαίου κόσμου

Ανακαλύφθηκε Σαν Σήμερα / Η συναρπαστική ιστορία του Μηχανισμού των Αντικυθήρων

Γοητευτικές πληροφορίες και μαρτυρίες για το πιο σημαντικό ελληνικό ναυάγιο της αρχαιότητας και το χρονικό της αποκρυπτογράφησης ενός επιστημονικού θαύματος που ανακαλύφθηκε σαν σήμερα το 1902.
M. HULOT
Αρχαία Λύκτος: Γιατί η ανασκαφή της άργησε έναν αιώνα;

Ιστορία μιας πόλης / Αρχαία Λύκτος: Γιατί η ανασκαφή της άργησε έναν αιώνα;

Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον Αντώνη Κοτσώνα για την αρχαία πόλη στην ενδοχώρα της κεντρικής Κρήτης, η οποία υμνήθηκε από τον Όμηρο, θεωρήθηκε τόπος γέννησης του Δία από τον Ησίοδο, πολέμησε επανειλημμένως εναντίον της Κνωσού, καταστράφηκε ολοσχερώς αλλά κατάφερε και ανέκαμψε.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η ξανακερδισμένη Αλεξάνδρεια του Καβάφη

Ανταπόκριση από την Αλεξάνδρεια / Η ξανακερδισμένη Αλεξάνδρεια του Καβάφη

Το αξιέπαινο έργο της ανακαίνισης από το Ίδρυμα Ωνάση της Οικίας του Κ.Π. Καβάφη στην Αλεξάνδρεια δεν αποσκοπεί σε μια απλή αναπαράσταση μιας μνήμης αλλά στην απόδοση της καθημερινότητας του ποιητή.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Aνθρωποθυσία, ανάκτορα, και σεισμοί στα Μινωϊκά Χανιά

Ιστορία μιας πόλης / Aνθρωποθυσίες, ανάκτορα και σεισμοί στα μινωικά Χανιά

Πόσα γνωρίζουμε για τη μινωική Κρήτη; Τι έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στην Κυδωνία και πώς εντάσσεται η περιοχή στη μεγάλη εικόνα της κρητικής αρχαιολογίας; H Aγιάτη Μπενάρδου συζητά με τη Μαρία Ανδρεαδάκη Βλαζάκη για τη μινωική Κυδωνία.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
5 Μαΐου 1821 – 200 χρόνια από τον θάνατο του Μεγάλου Ναπολέοντα

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μέγας Ναπολέων: O μύθος του συναρπάζει ακόμα

Σκέψεις και ιστορίες για την προσωπικότητα του Μεγάλου Ναπολέοντα -που πέθανε σαν σήμερα- αποφεύγοντας τα πεδία των στρατιωτικών συρράξεων και ακολουθώντας μονοπάτια που συνέδεαν τα πεδία των προσωπικών μαχών του.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ
ΣΕΝ: Οι καινοτομίες ενός θεσμού που ιδρύθηκε από γυναίκες για γυναίκες

Ιστορία μιας πόλης / ΣΕΝ: Οι καινοτομίες ενός θεσμού που ιδρύθηκε από γυναίκες για γυναίκες

150 περίπου χρόνια πριν, ιδρύεται στην Αθήνα ο Σύλλογος Εκπαιδεύσεως Νεανίδων, που επιβιώνει και προσαρμόζεται στις κοινωνικές αλλαγές, και ζει μέχρι και σήμερα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Το ΕΚΠΑ και η Αθήνα: Οι πρώτοι καθηγητές, οι πρώτοι φοιτητές, η πρώτη κατάληψη

Ιστορία μιας πόλης / Το ΕΚΠΑ και η Αθήνα: Οι πρώτοι καθηγητές, οι πρώτοι φοιτητές, η πρώτη κατάληψη

Κτίρια του βρίσκονται διάσπαρτα στην Αθήνα, στη Σόλωνος, στου Ζωγράφου και αλλού. Πολύβουοι τόποι, γεμάτοι ζωή, πεδίο μαχών, κέντρο παραγωγής και διάδοσης γνώσης. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τη Χάιδω Μπάρκουλα για την ιστορία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Λέλα Καραγιάννη: Η συγκλονιστική ιστορία της ηρωίδας - κατασκόπου της Εθνικής Αντίστασης

Ιστορία μιας πόλης / Λέλα Καραγιάννη: Η ηρωίδα-κατάσκοπος της Εθνικής Αντίστασης

Δρόμοι πήραν το όνομά της, προτομή της στέκεται στα Εξάρχεια, μετά θάνατον βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών, ντοκιμαντέρ περιστρέφονται γύρω από τη ζωή της. Η Αγιάτη Μπενάρδου συζητά με τον σκηνοθέτη Βασίλη Λουλέ για τη Λέλα Καραγιάννη.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ