«ΗΤΑΝ ΕΝΑ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ το οποίο παραδοσιακά η πολιτεία απέρριπτε, οπότε για καιρό είχα σταματήσει να έχω προσδοκίες» δηλώνει στη LiFO η Αναστασία, κάτοικος Καλιφόρνιας εδώ και δώδεκα χρόνια, η οποία, όπως σπεύδει να ξεκαθαρίσει, δεν έχει σταματήσει λεπτό να ενδιαφέρεται και να παρακολουθεί τις πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις στην Ελλάδα, προσδοκώντας μονίμως πως κάποια στιγμή θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επιστροφή της.
«Όταν λοιπόν πέρασε ο αντίστοιχος νόμος και στη συνέχεια δημιουργήθηκε η πλατφόρμα που θα μας επέτρεπε να ψηφίσουμε από τον τόπο κατοικίας μας, οριακά δεν μπορούσα να το πιστέψω» συμπληρώνει.
Ο ενθουσιασμός ήταν το συναίσθημα που κατέκλυσε τους περισσότερους κατοίκους του εξωτερικού όταν, στις αρχές του χρόνου, ενημερώθηκαν πως για πρώτη φορά φέτος θα μπορέσουν να ψηφίσουν από τον τόπο διαμονής τους.
Για χρόνια, ο αποκλεισμός τους από την εκλογική διαδικασία λόγω της έλλειψης μιας σχετικής διευκόλυνσης –όπως άλλωστε συμβαίνει στην πλειοψηφία των δημοκρατιών παγκοσμίως– τους στερούσε ένα θεωρητικά αναφαίρετο και συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα. Τυπικά μπορούσαν να συμμετάσχουν στην ψηφοφορία, μονάχα όμως αν ταξίδευαν στην Ελλάδα την εκλογική Κυριακή.
Ο ενθουσιασμός ήταν το συναίσθημα που κατέκλυσε τους περισσότερους κατοίκους του εξωτερικού όταν, στις αρχές του χρόνου, ενημερώθηκαν πως για πρώτη φορά φέτος θα μπορέσουν να ψηφίσουν από τον τόπο διαμονής τους.
Σήμερα, μιάμιση εβδομάδα πριν από τις εθνικές εκλογές, η παρθενική εφαρμογή της ψήφου των αποδήμων έχει πια αποκτήσει σάρκα και οστά, ωστόσο τα αποτελέσματα είναι στην καλύτερη περίπτωση μεικτά. Μόλις 22.855 Έλληνες του εξωτερικού εγγράφηκαν στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους και θα προσέλθουν το Σάββατο 20 Μαΐου σε 99 εκλογικά τμήματα που θα στηθούν σε 35 χώρες ανά την υφήλιο προκειμένου να ψηφίσουν.
Λαμβάνοντας υπόψη τον αστρονομικό αριθμό του μισού εκατομμυρίου Ελλήνων νεομεταναστών που έφυγαν από την Ελλάδα μέσα στην τελευταία δεκαπενταετία, ο αριθμός των μόλις 20.000 Ελλήνων που εγγράφηκαν στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους μοιάζει να αφήνει πολλά περιθώρια για βελτίωση.
Φυσικά, η σύνταξη των εκλογικών καταλόγων αποδήμων ήταν, από τη φύση της, μια περιοριστική διαδικασία, καθώς αφορούσε συγκεκριμένο αριθμό Ελλήνων του εξωτερικού, όπως αυτός προσδιορίστηκε μέσα από τα κριτήρια τα οποία όρισε ο νόμος 4648/2019, που ψηφίστηκε τον Δεκέμβριο του 2019.
Σύμφωνα με αυτόν, δικαίωμα εγγραφής στους εκλογικούς καταλόγους έχουν μόνο οι εκλογείς που τα τελευταία 35 χρόνια έχουν ζήσει για τουλάχιστον δύο χρόνια στην Ελλάδα, αφού πρώτα καταθέσουν τα σχετικά τεκμήρια, καθώς και όσοι έχουν υποβάλει φορολογική δήλωση και των δύο προηγούμενων ετών, ακόμη κι αν η δήλωση είναι μηδενική.
Ωστόσο, ακόμα και με αυτούς τους περιορισμούς, ο αριθμός των Ελλήνων του εξωτερικού που ανταποκρίθηκαν στην πρωτοβουλία και εγγράφηκαν επιτυχώς παραμένει μικρός. Ακόμα μικρότερος αναμένεται να είναι ο αριθμός που θα προσέλθει τελικά στις κάλπες των πρεσβειών και προξενείων το επόμενο Σάββατο, καθώς πολλές χώρες και πόλεις δεν συμπλήρωσαν ικανοποιητικό αριθμό εκλογέων, κι έτσι οι κάτοικοί τους θα κληθούν να ταξιδέψουν σε κάποιο από τα 99 εκλογικά κέντρα, αν θέλουν να ρίξουν την ψήφο τους.
Για παράδειγμα, ένας Έλληνας κάτοικος του Μπουένος Άιρες, του Σαντιάγο ή του Σάο Πάολο πρέπει να κάνει πρώτα το πολύωρο ταξίδι μέχρι το προξενείο του Χιούστον, στο Τέξας των ΗΠΑ, για να συμμετάσχει στις φετινές εκλογές.
«Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι, εμφανώς, η έλλειψη εκλογικών κέντρων» δηλώνει χαρακτηριστικά ο Νίκος Καμπούρης, ο οποίος ζει στο Ηνωμένο Βασίλειο και εργάζεται ως εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
«Έκανα αίτηση εδώ και πολλούς μήνες, η διαδικασία ήταν εύκολη και έλαβα απάντηση σχετικά γρήγορα» προσθέτει. «Όμως ζω στην Κορνουάλη και το κοντινότερο εκλογικό κέντρο για μένα είναι το Λονδίνο. “Ευκαιρία για εκδρομή” θα πει κανείς, και θα συμφωνούσα αν ήμουν φοιτητής, αλλά για έναν εργαζόμενο νέο κάτι τέτοιο είναι πολυτέλεια, καθώς απαιτεί χρόνο και χρήμα. Απέχω από το εκλογικό κέντρο περίπου 6 ώρες με αυτοκίνητο και 4 με τρένο, το οποίο είναι εξουθενωτικά ακριβό στη Βρετανία. Βέβαια, υπάρχουν και χειρότερα. Βλέπω ότι Έλληνες από τη Λατινική Αμερική χρειάζεται να πάνε στο Χιούστον του Τέξας για να ψηφίσουν, πράγματα που είναι αστειότητες στα όρια της προσβολής».
«Για ποιον λόγο δεν θεσμοθετούμε την επιστολική ψήφο;» καταλήγει ο Ν. Καμπούρης, με έναν τόνο απόγνωσης. «Νιώθω σαν η πατρίδα μου να κάνει διαρκώς τα πάντα για να μου κάνει τη ζωή δύσκολη κι αυτό συναισθηματικά έχει αρχίσει να με κουράζει πολύ».
Αποτρεπτικό το εκκαθαριστικό, ελάχιστη η ενημέρωση
Οι περισσότεροι Έλληνες του εξωτερικού, είτε εγγράφηκαν στους εκλογικούς καταλόγους είτε όχι, μοιάζει να συμφωνούν σε δύο πράγματα: πως η προϋπόθεση της φορολογικής δήλωσης λειτούργησε αποθαρρυντικά, και πως η ενημέρωση για την έγκαιρη εγγραφή στην πλατφόρμα http://apodimoi.gov.gr αλλά και για τις ακριβείς τοποθεσίες των εκλογικών κέντρων θα μπορούσε να είχε γίνει πολύ νωρίτερα και πιο ολοκληρωμένα.
«Η διαδικασία ήταν σχετικά απλή, όμως το γεγονός πως ήθελε εκκαθαριστικό ήταν παράγοντας αποτροπής, όπως φυσικά και η έλλειψη επιστολικής ψήφου» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Απόστολος Πιστόλας, καθηγητής και σύμβουλος εκλογικής στρατηγικής, συμπληρώνοντας πως το ενδιαφέρον του απόδημου ελληνισμού για συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία είναι υψηλό. «Για εμένα είναι βολικό καθώς είμαι 20 λεπτά από την πρεσβεία, για άλλους είναι απαγορευτικό το ταξίδι 3-4 ωρών για κάτι που θα μπορούσαν να κάνουν επιστολικά. Επίσης, η ενημέρωση έγινε, ουσιαστικά, την τελευταία στιγμή» προσθέτει.
Με την άποψή του φαίνεται να συμφωνεί και ο Νίκος Λουβάρης από τη Λοζάνη της Ελβετίας, ο οποίος δεν είχε και την καλύτερη εμπειρία με τη διαδικασία συγκέντρωσης και κατάθεσης των απαραίτητων δικαιολογητικών.
«Εγγράφηκα μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας», λέει στη LiFO, «και είχα κάποια δυσκολία να βρω το αποδεικτικό που ζητάει, μιας και έχουν περάσει πολλά χρόνια από την αποφοίτησή μου από το σχολείο και την απόλυσή μου από τον στρατό. Σε μια προσπάθειά μου να επικοινωνήσω μέσω τηλεφώνου, δεν είχα την καλύτερη εμπειρία. Διατίθενται κάποια νούμερα σταθερού τηλεφώνου χωρίς αναφορά στα ωράρια λειτουργίας. Δυστυχώς δεν πρόκειται για κάποιο τηλεφωνικό κέντρο αλλά για απλές γραμμές τηλεφώνου. Κάποιος μου απάντησε μετά από 2 μέρες προσπαθειών με ένα ξερό "ναι" και χωρίς τη στοιχειώδη επαγγελματική προσφώνηση της υπηρεσίας ή του τμήματος ή έστω του ονόματός τους. Με ξερό τόνο μου εξήγησε ποιο δικαιολογητικό χρειάζομαι και έκλεισε το τηλέφωνο όσο απότομα το είχε σηκώσει» θυμάται, παρότι προσθέτει πως, πέρα από αυτό, η πλατφόρμα λειτούργησε άμεσα και μετά από μερικές μέρες είχε την επιβεβαίωση της εγγραφής του.
«Τώρα περιμένω νέα από το προξενείο της περιοχής μου για το πώς θα διεξαχθούν οι εκλογές, και εκείνοι δεν ξέρουν λεπτομέρειες, μιας και είναι η πρώτη φορά» συμπληρώνει. «Μου είπαν να επικοινωνήσω μαζί τους μερικές μέρες πριν. Κατά τα άλλα, είμαι πολύ ευτυχής που θα συμμετάσχω στις εκλογές για πρώτη φορά μετά από 12 χρόνια. Όλα αυτά τα χρόνια αισθανόμουν αποκομμένος από την Ελλάδα, σαν να με απορρίπτει το κράτος ως πολίτη και είχα ένα έντονο αίσθημα πικρίας».
Την ίδια αίσθηση ικανοποίησης με τη συμμετοχή του στην εκλογική διαδικασία αλλά και μιας σχετικής δυσφορίας λόγω της έλλειψης ενημέρωσης μεταφέρει από το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Κώστας Λύγουρης. «Η ιστοσελίδα "πού ψηφίζω" δεν είχε επικαιροποιήσει τα στοιχεία μου, αν και υποτίθεται οτι ανανεώνονται κάθε δύο μήνες», λέει χαρακτηριστικά, «συνεπώς δεν ξέρω σε ποιο από τα 6 εκλογικά τμήματα του Λονδίνου ψηφίζω: 4 στην ελληνική πρεσβεία και 2 σε ελληνικό σχολείο στο West Acton. Παρότι βρίσκονται στην ίδια γραμμή μετρό, μιλάμε για αρκετά σημαντική διαφορά απόστασης».
«Δεν έχω ιδέα πού θα πάω να ψηφίσω, δηλαδή σε ποιο εκλογικό τμήμα» συμφωνεί και ο Σωτήρης από το Ηνωμένο Βασίλειο. «Περίμενα ένα επίσημο e-mail με τις απαραίτητες πληροφορίες, αλλά δεν έχω λάβει τίποτα ακόμα, ίσως και να το έχασα. Ζω στο Μπρίστολ, αλλά νομίζω ότι θα πρέπει να ταξιδέψω στο Λονδίνο ή στο Μπέρμιγχαμ για να ψηφίσω. Υποψιάζομαι ότι θα υπάρχει τεράστια ουρά στην πρεσβεία. Περισσότερες πληροφορίες και περισσότερα εκλογικά τμήματα και φυσικά η εγκαθίδρυση της επιστολικής ψήφου θα ήταν πολύ καλύτερα».
«Το μόνο που με αποξενώνει είναι η έλλειψη επικοινωνίας», δηλώνει με τη σειρά της η Μαριάννα Βεντουράτου που ζει εδώ και 23 χρόνια στο Ηνωμένο Βασίλειο και η οποία κατά τα άλλα βρήκε σχετικά εύκολη τη διαδικασία εγγραφής.
«Η ενημέρωση αυτή θα έπρεπε να έρθει ηλεκτρονικά από την κυβέρνηση. Καταλαβαίνω βέβαια πως, μιας και είναι η πρώτη φορά, ακόμη οργανώνονται, θα δείξει πώς θα πάει» προσθέτει, προτού καταλήξει: «Παρεμπιπτόντως, μετα το 2004 που βρέθηκα στην Αθήνα για να ψηφίσω, δεν έχω ψηφίσει δυστυχώς, επειδή θεωρώ καταστροφικό για το περιβάλλον να μπαίνεις σε αεροπλάνο για ενα Σαββατοκύριακο, οπότε τώρα έχω χαρεί που μπορώ επιτέλους να ψηφίσω από εδώ».
Ο μικρός αριθμός των εκλογικών κέντρων και η αβεβαιότητα της ημερομηνίας
Ομολογουμένως υπήρξε ένα μεγάλο εύρος απαντήσεων αναφορικά με την πρώτη εμπειρία της ψήφου των αποδήμων. Όσοι ζουν σε μεγάλες πόλεις με πλήθος Ελλήνων και πληθώρα εκλογικών κέντρων, όπως η Αγγελική Μαρτίνου, που ολοκληρώνει το διδακτορικό της στο Λονδίνο, είχαν πιο θετικές εκτιμήσεις. «Η διαδικασία είναι πολύ εύκολη από την ιστοσελίδα http://apodimoi.gov.gr. Πέρα από κάποια απλά στοιχεία, χρειάστηκε απλώς να επισυνάψω αποδεικτικό αποφοίτησης από ΑΕΙ, και έλαβα σύντομα απάντηση ότι έχω εγγραφεί» δηλώνει χαρακτηριστικά. «Στη δική μου περίπτωση είναι straightforward».
Η τάση είναι αρκετά διαφορετική για όσους ζουν σε πόλεις με λιγότερο εμφανή παρουσία αποδήμων και λίγα έως καθόλου εκλογικά κέντρα. «Θα ψηφίσω στην Κωνσταντινούπολη, αν και διαμένω στην Άγκυρα αυτό το διάστημα λόγω Erasmus» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Άγγελος Τζίτζιρας. «Η αλήθεια είναι ότι η διαδικασία ήταν πάρα πολύ περίπλοκη. Όταν είχα προσπαθήσει να επικοινωνήσω με την πρεσβεία μας στην Άγκυρα, καθώς στην αρχή ούτε αίτηση δεν με άφηνε να κάνω το σύστημα, μου έλεγαν "αχ, δεν ξέρουμε και εμείς τίποτα" και "και εγώ έχω προσπαθήσει να κάνω αίτηση, αλλά δεν με αφήνει το σύστημα, οπότε το παράτησα και δεν θα ξανάπροσπαθήσω”» προσθέτει με εκνευρισμό. «Φυσικά το ότι κάποιος που μένει στην Άγκυρα ή, σε πιο ακραίες περιπτώσεις, στην Αρμενία, τη Γεωργία ή το Καζακστάν πρέπει να πάει στην Κωνσταντινούπολη θεωρώ πως είναι απαράδεκτο. Για μένα σημαίνει ότι πολλοί απ’ τους 30.000 εγγεγραμμένους δεν θα ψηφίσουν διότι θα πρέπει να κάνουν και πάλι ολόκληρο ταξίδι, λες και πάνε στην Ελλάδα».
Την ίδια γνώμη έχει και ο Δώρος Γεωργίου που κατοικεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος θεωρεί πως η επιλογή των εκλογικών κέντρων έγινε με αμφίβολα κριτήρια καθώς, για παράδειγμα, στο Μάντσεστερ, που είναι η τρίτη πόλη με πολλούς Έλληνες, δεν υπάρχει εκλογικό κέντρο, ενώ αντιθέτως σε άλλες, αρκετά μικρότερες πόλεις υπάρχει. «Η επιτυχία του προγράμματος εμποδίστηκε και από την αβεβαιότητα της ημερομηνίας των εκλογών» συμπληρώνει, αναφέροντας πως το σύστημα μπορεί να λειτουργεί πολύ καλύτερα όταν είναι γνωστό από καιρό πότε θα γίνουν οι εκλογές και ξέρει ο καθένας πού θα είναι τη συγκεκριμένη ημερομηνία. «Ακόμα περισσότερο, έχει εμποδιστεί από την πολύ έντονη φημολογία ότι θα ξαναγίνουν εκλογές το καλοκαίρι, όταν πολλοί έρχονται για διακοπές» υποστηρίζει. «Πολύς κόσμος κινδύνευε, αν γραφόταν, να μην μπορεί να ψηφίσει στις δεύτερες εκλογές σε περίπτωση που βρισκόταν στην Ελλάδα για διακοπές. Οι οδηγίες ήταν ασαφείς ως προς το αν θα προλάβαινε κάποιος να ξεγραφτεί μεταξύ πρώτων και δεύτερων εκλογών. Κι από ό,τι μου είπε και μια φίλη μου διπλωματικός, που τα είδε από μέσα όλα αυτά, επικρατεί πλήρης ανοργανωσιά. Γιατί δεν έφτιαξαν πλατφόρμα για τα νέα παιδιά που πάνε να δουλέψουν σεζόν; Αυτό θα ήταν πολύ πιο χρήσιμο» καταλήγει.
Την ίδια αίσθηση μοιράζεται και ο Χρήστος Πόριος που κατοικεί στις ΗΠΑ, ο οποίος θεωρεί πως είτε η επιστολική ψήφος είτε ένα πιο ευέλικτο σύστημα εγγραφής θα έλυνε πολύ πιο αποτελεσματικά τα προβλήματα που εμφανίστηκαν στη φετινή εφαρμογή της ψήφου των αποδήμων, όπως για παράδειγμα τη μειωμένη συμμετοχή λόγω αβεβαιότητας της ημερομηνίας. «Γράφτηκα για να ψηφίσω από τη Βοστώνη, όταν οι εκλογές ήταν να γίνουν 9 Απριλίου», λέει στη LiFO. «Πήγαν τελικά τον Μάιο, σε ημερομηνία κατά την οποία θα βρίσκομαι σε άλλη χώρα, σε ταξίδι που έκλεισα εδώ και μήνες. Για να ψηφίσω στον δεύτερο γύρο στην Αθήνα έπρεπε να κάνω αίτηση ετεροδημότη και απ’ όσο γνωρίζω οι αιτήσεις κλείνουν κάθε χρόνο τον Φλεβάρη. Οι αλλαγές στον εκλογικό κατάλογο πρέπει να επιτρέπονται τουλάχιστον μέχρι και μία εβδομάδα μετά την προκήρυξη εκλογών. Είμαστε στο 2023. Οτιδήποτε άλλο δεν επιτρέπει σε συγκεκριμένες ομάδες ανθρώπων να ψηφίσουν: φοιτητές που δεν ξέρουν σε ποια πόλη θα είναι σε 5 μήνες, νέους που δουλεύουν σεζόν οι οποίοι δεν ξέρουν σε ποιο νησί θα βρίσκονται το καλοκαίρι και φυσικά ανθρώπους που μένουν στο εξωτερικό το μεγαλύτερο διάστημα του χρόνου».
