H oργή είναι μια παροδική τρέλα - και οι Στωικοί ήξεραν καλά πώς να την ελέγξουν

H oργή είναι μια παροδική τρέλα - και οι Στωικοί ήξεραν καλά πώς να την ελέγξουν Facebook Twitter
Η ΜΗΝΙΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ: O βασιλιάς Πρίαμος εκλιπαρεί τον οργισμένο Αχιλλέα, να τον αφήσει να πάρει το νεκρό σώμα του Έκτορα. Σχέδιο του Henry Fuseli, περ. 1770–1771
2

Οι άνθρωποι εκνευρίζονται για πολλούς λόγους, από τους πιο απλούς (κάποιος μπήκε μπροστά μου στην εθνική) μέχρι τους πραγματικά σοβαρούς (οι άνθρωποι συνεχίζουν να πεθαίνουν στη Συρία και κανείς δεν κάνει τίποτα γι’ αυτό). Συνήθως όμως η αιτιολογία του θυμού είναι απλή, όπως γράφει aeon.

Γι’ αυτό η Αμερικανική Ψυχολογική Ένωση έχει στο site της μια ενότητα αφιερωμένη στη διαχείριση του θυμού. Είναι αρκετά ενδιαφέρον το ότι μοιάζει πολύ με μία από τις πιο παλιές πραγματείες για το θέμα με τίτλο Περί Οργής που
έγραψε ο στωικός φιλόσοφος Λεύκιος Ανναίος Σενέκας τον 1ο αιώνα μ.Χ.

Ο Σενέκας πίστευε ότι η οργή συνιστά μια παροδική τρέλα και ότι ακόμα και αν είναι δικαιολογημένη, ποτέ δεν θα πρέπει να λειτουργούμε βάσει αυτής επειδή, μολονότι «άλλα πάθη επηρεάζουν την κρίση μας, η οργή επηρεάζει τη λογική μας. Ενώ τα πρώτα δουλεύουν σιωπηλά και επιτίθενται με ήρεμο τρόπο, το μυαλό των ανθρώπων βυθίζεται απότομα στην οργή… Η έντασή της σε καμία περίπτωση δεν ρυθμίζεται από την προέλευσή της, κι αυτό γιατί εξακοντίζεται αμέσως στο ζενίθ, ξεκινώντας με την πιο απλή αφορμή».

 

Το τέλειο σύγχρονο περιβάλλον για τη διαχείριση του θυμού είναι το Ίντερνετ. Εάν έχετε λογαριασμό στο Facebook ή στο Twitter ή διαβάζετε, γράφετε ή σχολιάζετε σε ένα μπλογκ, καταλαβαίνετε. Τα επίπεδα θυμού στα social media έχουν χτυπήσει κορυφή (ή πάτο, εξαρτάται από την πλευρά που το βλέπετε).

Μολονότι «άλλα πάθη επηρεάζουν την κρίση μας, η οργή επηρεάζει τη λογική μας. Ενώ τα πρώτα δουλεύουν σιωπηλά και επιτίθενται με ήρεμο τρόπο, το μυαλό των ανθρώπων βυθίζεται απότομα στην οργή... Η έντασή της σε καμία περίπτωση δεν ρυθμίζεται από την προέλευσή της, κι αυτό γιατί εξακοντίζεται αμέσως στο ζενίθ, ξεκινώντας με την πιο απλή αφορμή

Είναι πολύ πιθανό, σε κάποια δημόσια συζήτηση, χωρίς πολλά πολλά κάποιος να σας βρίσκει σκαιά, λούζοντάς σας με χυδαίους χαρακτηρισμούς.

 

Τι να κάνετε;

 

Εφαρμόστε τη συμβουλή ενός άλλου στωικού φιλοσόφου του 2ου αιώνα που από δούλος έγινε δάσκαλος, του Επίκτητου, ο οποίος καθοδηγούσε τους μαθητές ως εξής: «Να θυμάστε ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε που βασανίζουμε και βάζουμε εμπόδια στον εαυτό μας – δηλαδή οι απόψεις μας. Επί παραδείγματι, τι σημαίνει “προσβλήθηκα”; Αν σταθείς δίπλα σε μια πέτρα και την προσβάλλεις, τι θα έχεις καταφέρει; Αν κάποιος απαντήσει σε μια προσβολή όπως η πέτρα, τι θα έχει κερδίσει αυτός που τον πρόσβαλε;»

 

Πράγματι. Φυσικά, το να μάθεις να αντιμετωπίζεις τις προσβολές σαν να είσαι από πέτρα απαιτεί χρόνο και εξάσκηση. Τι κάνετε, λοιπόν, για να απαντήσετε στις προαναφερθείσες προσβολές; Συμπεριφέρεστε ακριβώς έτσι. Απλώς τις αγνοείτε!

 

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο θυμός είναι η σωστή απάντηση σε συγκεκριμένες περιστάσεις, σε σχέση με τη δικαιοσύνη για παράδειγμα, και ότι μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για δράση, με μέτρο πάντα. Ο Σενέκας όμως θα έλεγε ότι το να μιλάμε για θυμό με μέτρο είναι σαν να λέμε ότι πετάει ο γάιδαρος, γιατί πολύ απλά δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο πουθενά στον κόσμο.

Όσο για το κίνητρο, η άποψη των στωικών είναι ότι κινητοποιούμαστε από θετικά συναισθήματα, όπως η αγανάκτηση που νιώθεις όταν γίνεσαι αυτόπτης μάρτυρας μιας αδικίας ή η επιθυμία να κάνεις τον κόσμο καλύτερο. Ο θυμός πολύ απλά δεν είναι απαραίτητος, στην πραγματικότητα συνήθως δημιουργεί εμπόδια.

 

Η φιλόσοφος Martha Nussbaum έδωσε ένα διάσημο σύγχρονο παράδειγμα σχετικά σε ένα δοκίμιό της για τον Μαντέλα στο Aeon. Σύμφωνα με όσα γράφει, όταν ο Μαντέλα καταδικάστηκε σε φυλάκιση 27 χρόνων από την κυβέρνηση του Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, ήταν εξοργισμένος, και όχι άδικα. Είχε διαπραχθεί μια τεράστια αδικία όχι μόνο εναντίον του ίδιου αλλά και εναντίον του λαού του γενικότερα. 

 

Παρ’ όλα αυτά, κάποια στιγμή ο Μαντέλα συνειδητοποίησε πως το να παραμένει οργισμένος και να επιμένει να βλέπει τους πολιτικούς του αντιπάλους ως τέρατα δεν θα οδηγούσε πουθενά. Έπρεπε να ξεπεράσει αυτό το καταστροφικό συναίσθημα για να προσεγγίσει την άλλη πλευρά, να καλλιεργήσει κλίμα εμπιστοσύνης, αν όχι φιλίας. Έγινε φίλος με τον ίδιο του τον φρουρό και τελικά το ρίσκο του απέδωσε, καθώς κατάφερε κάτι που δυστυχώς σπάνια συμβαίνει: επέβλεψε την ειρηνική μετάβαση σε μια καλύτερη κοινωνία.

 

Είναι ενδιαφέρον ότι μία από τις πιο σημαντικές στιγμές σε αυτήν του τη μεταμόρφωση προέκυψε όταν ένας συγκρατούμενός του έφερε και κυκλοφόρησε λαθραία στη φυλακή αντίτυπο του «Εις Σεαυτόν» του Μάρκου Αυρήλιου, ενός ακόμα στωικού φιλοσόφου, που πίστευε πως αν κάποιος κάνει κάτι λάθος, τότε απλώς πρέπει να «του μάθεις, να του δείξεις το σωστό, χωρίς νεύρα». Αυτό ακριβώς έκανε και ο Μαντέλα, με μεγάλη επιτυχία.

 

Ιδού, λοιπόν, ο σύγχρονος «στωικός» οδηγός για τη διαχείριση του θυμού, εμπνευσμένος από τις συμβουλές του Σενέκα:

 

  • Κάντε διαλογισμό προληπτικά: σκεφτείτε τις καταστάσεις που πυροδοτούν τον θυμό σας και αποφασίστε εκ των προτέρων πώς θα τις αντιμετωπίσετε.
  • Ελέγξτε τον θυμό όταν αρχίσετε να νιώθετε τα συμπτώματά του. Μην περιμένετε, γιατί έτσι θα βγείτε εκτός ελέγχου.
  • Να συναναστρέφεστε ήρεμους ανθρώπους όσο το δυνατόν περισσότερο. Αποφύγετε τους οξύθυμους ή τους εκνευρισμένους. Τα νεύρα δεν οδηγούν πουθενά. 
  • Παίξτε μουσική ή ασχοληθείτε σκοπίμως με μια δραστηριότητα που ηρεμεί το μυαλό. Το ήρεμο μυαλό δεν εκνευρίζεται.
  • Αναζητήστε περιβάλλοντα με ευχάριστα και ξεκούραστα στο μάτι χρώματα. Οι εξωτερικές συνθήκες πραγματικά επηρεάζουν τη διάθεση.
  • Μην κάνετε συζητήσεις όταν είστε κουρασμένοι, γιατί τότε είστε επιρρεπείς στον εκνευρισμό.
  • Για τον ίδιο λόγο, μην ξεκινάτε συζητήσεις όταν είστε διψασμένοι ή πεινασμένοι.
  • Αξιοποιήστε το αυτοσαρκαστικό χιούμορ, το βασικό μας όπλο ενάντια στο απρόβλεπτο σύμπαν και την εξίσου απρόβλεπτη κακία μερικών συνανθρώπων μας.
  • Εξασκηθείτε στη διανοητική αποστασιοποίηση, «στο να καθυστερείτε» την αντίδρασή σας, πηγαίνοντας μια βόλτα ή στο μπάνιο. Κάντε οτιδήποτε θα σας επιτρέψει ένα διάλειμμα από μια έντονη κατάσταση.
  • Αλλάξτε το σώμα σας για να αλλάξει και το μυαλό σας. Προσπαθήστε να περπατάτε συνειδητά πιο αργά, χαμηλώστε τον τόνο τη φωνής σας, επιβάλετε στο σώμα σας τη στάση ενός ήρεμου ανθρώπου.

Πάνω απ’ όλα, να είστε επιεικείς απέναντι στους άλλους για να ζείτε καλά. Οι συμβουλές του Σενέκα για τον θυμό και την οργή έχουν αντέξει στο πέρασμα του χρόνου και καλά θα κάναμε όλοι μας να τις ακολουθήσουμε.

Υγεία & Σώμα
2

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Back to school με στάση στο Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών

Εκπαίδευση / Back to school με στάση στο Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών

Στο μάθημα της πρόληψης γονείς και παιδιά παίρνουν άριστα, κάνοντας στάση στο Παιδιατρικό Κέντρο Αθηνών στον δρόμο για το σχολείο, προκειμένου οι μαθητές να κάνουν τις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις, οι οποίες περιλαμβάνονται στον προληπτικό έλεγχο «Νέα σχολική χρονιά – Back to school».
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Tι να έχει το lunch box ενός παιδιού, για μυαλό-ξυράφι και γερό ανοσοποιητικό

Υγεία & Σώμα / Tι να έχει το lunch box ενός παιδιού, για μυαλό-ξυράφι και γερό ανοσοποιητικό

«Είμαστε ό,τι τρώμε», έλεγε ο Ιπποκράτης και τα λόγια του επιβεβαιώνονται καθημερινά μέσα από τις ιστορίες των μαθητών, των εφήβων και των ενηλίκων που διατρέφονται σωστά και γίνονται υπερήρωες της δικής τους καθημερινότητας.
ΑΛΕΞΙΑ ΣΒΩΛΟΥ
Αναστάσιος Σταλίκας: «Να δίνεις απλόχερα, να αμφισβητείς τον εαυτό σου και να μαθαίνεις διαρκώς»

Συνεντεύξεις / Αναστάσιος Σταλίκας: «Να δίνεις απλόχερα, να αμφισβητείς τον εαυτό σου και να μαθαίνεις διαρκώς»

Ο διακεκριμένος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου και «πατέρας» της θετικής ψυχολογίας στην Ελλάδα μιλά στη LiFO για τη δύναμη των θετικών συναισθημάτων, την εποχή μας αλλά και για το πώς μπορεί η ζωή μας να έχει νόημα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Όχι, δεν είναι η ευλογιά των πιθήκων μια «γκέι επιδημία», χρειάζεται όμως προσοχή

Υγεία & Σώμα / Η ευλογιά των πιθήκων δεν είναι μια «γκέι επιδημία», χρειάζεται όμως προσοχή

Μετά τον HIV ένας άλλος ιός, όχι τόσο επικίνδυνος ευτυχώς, ανακαλεί μνήμες στίγματος, ηθικού πανικού, ρατσισμού και ομοφοβίας στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Το όχι στην τρομοϋστερία δεν σημαίνει, ωστόσο, ναι στην άρνηση και τον εφησυχασμό.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Πέτρος Λεβούνης: Ο Έλληνας γιατρός που εξελέγη πρόεδρος της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Ένωσης μιλά στη LiFO

Πέτρος Λεβούνης / Ο Έλληνας πρόεδρος της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Ένωσης εξηγεί πώς η πανδημία άλλαξε την ψυχική μας υγεία

Ο διακεκριμένος επιστήμονας και πρώτος ανοιχτά γκέι ψυχίατρος που εξελέγη στην προεδρία της APA μιλά στη LiFO για τις επιπτώσεις της πανδημίας και των διαδικτυακών εξαρτήσεων στην ψυχική μας υγεία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Η απενοχοποίηση της γυναικείας μασχάλης

Άννα Κ. / Η απενοχοποίηση της γυναικείας μασχάλης

Η Άννα Κόκορη μιλάει με την 20χρονη Ισαβέλλα για τη γυναικεία τριχοφυΐα, τα στερεότυπα, τα πρότυπα ομορφιάς, τα σχόλια του περίγυρου σχετικά με τις τρίχες στα σώματα των γυναικών και το απελευθερωτικό συναίσθημα που αισθάνεσαι όταν αποδέχεσαι και αγκαλιάζεις το φυσικό σου σώμα, με αφορμή την έκθεση φωτογραφίας «The artpit collection» by Dove.
ΑΝΝΑ ΚΟΚΟΡΗ
Χρήστος Κυρατσούς: Ο Έλληνας που βρίσκεται πίσω από τα μονοκλωνικά αντισώματα

Υγεία & Σώμα / Χρήστος Κυρατσούς: Ο Έλληνας που βρίσκεται πίσω από τα μονοκλωνικά αντισώματα

Ο διακεκριμένος Έλληνας επιστήμονας και αντιπρόεδρος Έρευνας Μολυσματικών Νόσων και Τεχνολογιών Ιικών Φορέων της αμερικανικής εταιρείας Regeneron μιλά στη LiFO για τη δημιουργία του κοκτέιλ αντισωμάτων για τον κορωνοϊό, την πορεία της πανδημίας και τα μυστικά μιας επιτυχημένης διαδρομής.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Εσύ που ξέρεις τόσο ωραία να φιλάς: 7 συμβουλές

Υγεία & Σώμα / Ένα φιλάκι είναι λίγο: 7 συμβουλές για να το κάνεις πολύ

Το να φιλάς κάποιον μπορεί να είναι το πιο ωραίο -αλλά και το πιο δύσκολο- πράγμα του κόσμου, γι' αυτό μερικές (και επιστημονικές) συμβουλές δεν βλάπτουν για εκείνη τη στιγμή που δεν μένει πολύς χρόνος για σκέψεις
THE LIFO TEAM
TETARTH 15/06- EXEI PROGRAMMATISTEI-Άρτεμις Τσίτσικα: «Σήμερα οι έφηβοι ζουν μέσα απ’ τους υπολογιστές τους»

Άκου την επιστήμη / Άρτεμις Τσίτσικα: «Σήμερα οι έφηβοι ζουν μέσα απ’ τους υπολογιστές τους»

Ο Γιάννης Πανταζόπουλος συζητά με τη διακεκριμένη αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής και Εφηβικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Άρτεμη Τσίτσικα για την ψυχοσύνθεση των εφήβων, τα σύγχρονα αδιέξοδά τους αλλά και τις ακραίες εκφράσεις βίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Πώς ανακάλυψα σιγά-σιγά ότι πάσχω από long covid

Υγεία & Σώμα / Πώς ανακάλυψα σιγά-σιγά ότι πάσχω από Long Covid

Τι είναι το σύνδρομο Long Covid και ποια είναι τα συμπτώματα που εμφανίζονται έναν χρόνο μετά σε όσους νόσησαν από Covid-19; Ασθενείς καταθέτουν τη μαρτυρία τους στη LiFO και γιατροί του Νοσοκομείου «Σωτηρία» εξηγούν τον σοβαρό του αντίκτυπο στην καθημερινότητα καθώς και γιατί θεωρείται μια δεύτερη πανδημία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
ΠΕΜΠΤΗ 05/05- ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-Σάββας Σαββόπουλος: Τι είναι η ψυχή;

Άκου την επιστήμη / Σάββας Σαββόπουλος: Τι είναι η ψυχή;

Ο Γιάννης Πανταζόπουλος συζητά με τον ψυχίατρο–ψυχαναλυτή Σάββα Σαββόπουλο για τα διαχρονικά τραύματα της ελληνικής κοινωνίας, την οικογένεια, την ψυχική υγεία, τον σύγχρονο τρόπο ζωής, τη σχέση ψυχής-σώματος και την ευτυχία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

2 σχόλια
Όλα αυτά τα …ψυχεδελικά σερβίρονται σε καιρούς που η συνδυασμένη οργή πολλών είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να μείνει ανεξέλεγκτη για όσους προκαλούν τους λόγους που εξοργίζουν πολλούς.Ο Μαντέλα παρέμεινε φυλακισμένος 27χρόνια. Αν κατάφερνε να μεταδώσει την δίκαιη οργή του στα εκατομμύρια όσων είχαν τους ίδιους λόγους να είναι εξοργισμένοι με αυτόν, ίσως να είχε μείνει πολύ λιγότερα φυλακισμένος, τόσο αυτός όσο κι άλλοι σαν αυτόν.Σε αυτά τα χρόνια αυτό που άλλαξε ήταν το κόστος διατήρησης του απαρτχάιντ που έγινε απαγορευτικό κι έτσι προέκυψε η πτώση του. Ο Μαντέλα προωθήθηκε σαν φιγούρα εθνικής συμφιλίωσης ακριβώς διότι η στάση του δεν ήταν ενοχλητική. Ας μην παρερμηνευτώ: Μιλάω για τα πράγματα που μας εξοργίζουν λόγω των όσων συμβαίνουν στην κοινωνία γύρω μας και μας επηρεάζουν αρνητικά (π.χ. απελευθέρωση εγκληματιών πολύ πριν την έκτιση της ποινής τους, ή αιτίες που οδήγησαν στους δρόμους τα Κίτρινα Γιλέκα και τους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ κ.λπ., κ.λπ.), κι όχι για όσα μπορεί να συμβαίνουν σε προσωπικό ή διαπροσωπικό επίπεδο καθημερινότητας. Για τέτοιες περιστάσεις, ίσως όσα παρατίθενται να είναι μέχρι ενός σημείου βοηθητικά αν οι γύρω δεν είναι τελείως αχαλίνωτα τσογλάνια και στην κοσμάρα τους.

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ