Λάγνα Ανατολή και κρίση. Του Γιάνη Βαρουφάκη

Λάγνα Ανατολή και κρίση. Του Γιάνη Βαρουφάκη Facebook Twitter
2

Η ρομαντική ανάγνωση του «Λεβάντε» στη λογοτεχνία, τη μουσική και την πολιτική σκέψη έχει βαθιές ρίζες. Ο εκρομαντισμός της Ανατολής λειτούργησε ως ισχυρότατο άλλοθι της Δύσης για βάναυση αποικιακή συμπεριφορά απέναντι στους λαούς της. Ήταν η άλλη όψη του νομίσματος της παρουσίασης του «Ανατολίτη» ως αιμοσταγούς κτήνους που μόνο η πυγμή των σταυροφόρων, η Λεγεώνα των Ξένων ή οι πύραυλοι Πέρσιγκ της Αμερικανικής Αεροπορίας τού άξιζαν.

Καθώς ο πολιτισμός της Βαγδάτης, οι αραβικές μεταφράσεις των αρχαίων Ελλήνων (που οι Δυτικοί είχαν καταδικάσει στο σκοτάδι του Μεσαίωνα), η εξαίσια μουσική των ανακτόρων των χαλιφάτων κ.ο.κ. δεν συμφωνούσαν με αυτή την απεικόνιση της Ανατολής ως σφηκοφωλιάς δολοφόνων, εφευρέθηκε ο οριενταλισμός, τον οποίο πρώτος ανέλυσε, με περισσή οξυδέρκεια, ο Έντουαρντ Σαΐντ. Το επιχείρημα του Σαΐντ ήταν ότι οι ρομαντικές περιγραφές που παρουσίαζαν στο δυτικό φαντασιακό την Ανατολή ως τόπο μαγικό, λάγνο, ονειρεμένο, θηλυκό, άστατο, ποιητικό, ανορθολογικό, συναισθηματικό κ.λπ. ήταν άκρως φορτισμένες πολιτικά και πολιτιστικά. Δημιουργούσαν στον νου των Δυτικών έναν τόπο ρομαντικά παρουσιασμένο, έτσι που η Δύση να αυτο-ορίζεται ως αυτό που δεν είναι η Ανατολή: ρεαλιστική, πεζή, ορθολογική, αρσενική, σταθερή, ψύχραιμη, ισχυρή. Κάπως έτσι οι Βρετανοί και Γάλλοι αποικιοκράτες δικαιολογούσαν στον εαυτό τους τη βάναυση συμπεριφορά απέναντι στους Ανατολίτες που υπέτασσαν με τη βία και, παράλληλα, τη σαγήνη που ένιωθαν για τον πολιτισμό που υποδούλωναν. Και τα δύο, βία και σαγήνη, ενέπιπταν στον οριενταλιστικό ορισμό των χαρακτηριστικών του Λεβάντε. Κάπως έτσι μπορούσαν να χαίρονται τη μαγεία της μουσικής, τις μυρωδιές του παζαριού και την ποιότητα της ανατολίτικης λογοτεχνίας (όσοι επιδίδονταν σε σοβαρή μελέτη της), την ίδια ώρα που δικαιολογούσαν τις σφαγές των ντόπιων από αρματωμένους Δυτικούς στρατιώτες, οι οποίοι ούτε καν ήξεραν τι έκαναν όταν τράβαγαν τη σκανδάλη.

Για να καταφέρει ο οριενταλισμός, όμως, να λειτουργήσει ως θεμέλιο της αποικιοκρατίας, χρειαζόταν ακόμα δύο μαγικά συστατικά. Το πρώτο ήταν η γενίκευση. Δηλαδή, οι Ανατολίτες έπρεπε να χαρακτηριστούν όλοι λάγνοι, όλοι ποιητές, όλοι ανορθολογικοί. Έπρεπε οι δικές τους εξηγήσεις τού τι συνέβαινε να έχουν μόνο συναισθηματικό βάρος, ποτέ σοβαρό αναλυτικό περιεχόμενο. Μόνο έτσι μπορούσαν οι Δυτικοί να πυροβολούν ανθρώπινες μάζες που ζητούσαν ανεξαρτησία, μένοντας κρυμμένοι πίσω από την «εξήγηση» ότι οι μάζες δρούσαν συναισθηματικά κόντρα στα ίδια τους τα συμφέροντα. Μπορεί να δάκρυζαν οι πιο ευαίσθητοι Δυτικοί διαβάζοντας τα ποιήματα των κατατροπωμένων, όμως στο αναλυτικό επίπεδο δεν επέτρεπαν στον εαυτό τους να σκεφτούν καν ότι ο Ανατολίτης μπορεί να είχε κάτι ενδιαφέρον να πει για την πολιτική κατάσταση που τον αφορούσε.

Το δεύτερο που χρειαζόταν ο οριενταλισμός, πέραν της γενίκευσης, ήταν η εσωτερίκευσή του εκ μέρους των τοπικών προυχόντων. Για να το πω απλά, οι τοπικές ελίτ, οι Ανατολίτες στους οποίους οι Δυτικοί αποικιοκράτες επέτρεπαν να δεσπόζουν στις κοινωνίες τους, εσωτερίκευαν τον εκρομαντισμό τους, αποδέχονταν (και μάλιστα ενίσχυαν) την απεικόνιση των λαών τους (και των εαυτών τους) ως λάγνων, ανορθολογικών, συναισθηματικών κ.λπ. Με αυτό τον τρόπο, τόσο οι Δυτικοί αποικιοκράτες όσο και οι ντόπιοι άρχοντες επέκτειναν την εξουσία τους επί των μαζών. Με αντάλλαγμα το δικαίωμα να διαφεντεύουν τους υπηκόους τους εκ μέρους των Δυτικών, οι προύχοντες ενστερνίζονταν το δόγμα πως οι Ανατολίτες είτε δεν είχαν τη δυνατότητα να εκφέρουν αναλυτικό λόγο, είτε έπρεπε να παπαγαλίζουν τις δυτικές (οριενταλιστικές) αναλύσεις για τον εαυτό τους.

Λάγνα Ανατολή και κρίση. Του Γιάνη Βαρουφάκη Facebook Twitter

Το κακό είναι ότι, αν έχω δίκιο, τα πιο πάνω δεν αποτελούν κάποια εθνογραφική ή ιστορική υπόθεση εργασίας ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος. Αποτελούν καταγραφή μιας διαδικασίας που αφορά εμάς σήμερα! Σήμερα, σύγχρονοι, ακούσιοι, Δυτικοί νεο-οριενταλιστές επενδύουν με άκρατο ρομαντισμό τις δυστυχίες που εξελίσσονται στη χώρα μας (από την ανεργία των νέων έως τους θανάτους από αναθυμιάσεις ή αυτοκτονίες) την ώρα που, χωρίς να το θέλουν ίσως, στερούν από τους Έλληνες την ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δική τους ανάλυση των λόγων και των αιτίων (όταν αυτή η ανάλυση συγκρούεται με την κατεστημένη δυτική ανάλυση για την ελληνική κατάρρευση).

Τα παραδείγματα άπειρα. Θα αναφέρω δύο. Το πρώτο είναι εμπειρικό και βασίζεται στην παρατήρηση δεκάδων εκπομπών, ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών, εκτός Ελλάδας για την Ελλάδα, όπου οι προσκεκλημένοι είναι δύο ειδών: (α) Έλληνες που καλούνται να πουν τον πόνο τους όσο πιο ποιητικά και συναισθηματικά γίνεται και (β) ξένοι σχολιαστές που παρουσιάζουν τη θεωρία τους για το τι συνέβη στην Ελλάδα. Ο νεο-οριενταλισμός στο μεγαλείο του: ο Ανατολίτης εκφράζει συναισθηματικά το ντέρτι του, ενώ ο Δυτικός ορθολογιστής αναλύει «επιστημονικά» τους λόγους που ο Ανατολίτης «πονά».

Το δεύτερο παράδειγμα αφορά προσωπική εμπειρία συζήτησης στην «Εσπερία», όπου συζητούνταν συγκεκριμένη πρόταση για το πώς θα έπρεπε να παρέμβουν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας στην τραπεζική κρίση της περιφέρειας. Η συζήτηση κατέληξε σε ομόφωνη συμφωνία να προωθηθεί η πρόταση αυτή στα κέντρα εξουσίας της Ε.Ε. Και τότε ακούστηκε να μας λέει ένας πολύ καλός συνάδελφος, που ήθελε πραγματικά να βοηθήσει, το εξής: «Προσέξτε να βρείτε κάποιον με γερμανική προφορά που θα παρουσιάσει αυτή την ιδέα μας στο Βερολίνο. Ούτε κατά διάνοια μεσογειακή!». Άλλο παράδειγμα δυτικής έκφρασης του νεο-οριενταλισμού εντός της, υποτιθέμενης, Ενωμένης Ευρώπης – το οποίο καταδεικνύει την αρχή της γενίκευσης (δηλαδή, του πως θεωρείται δεδομένο ότι η μεσογειακή προφορά θα συνυφανθεί με τον ανορθολογισμό που διέπει όσους την έχουν).

Βέβαια, ο νεο-οριενταλισμός δεν θα «περπατούσε», αν δεν θεμελιωνόταν και στην εσωτερικοποίησή του εκ μέρους των τοπικών προυχόντων. Δεν χρειάζεται να πάτε μακριά. Κοιτάξτε γύρω σας. Τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, τους εκπροσώπους των τραπεζιτών μας, τη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος... Όλοι τους, με μια φωνή, χαρακτηρίζουν οποιαδήποτε ανάλυση συγκρούεται με την ανάλυση της επίσημης Δύσης ως... ανορθολογική, διεφθαρμένη, συναισθηματική, λάγνα, ανατολίτικη.

Έτσι, ο νεο-οριενταλισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης λειτουργεί ως βασικός εχθρός της ευρωπαϊκής ισηγορίας. Η ιδέα ότι νέες προτάσεις για την επίλυση της ευρωπαϊκής κρίσης δεν μπορούν ούτε κατά διάνοια να προέλθουν από την περιφέρεια (και ιδίως από ελληνικά χείλη) αποτελούν την άλλη όψη του νομίσματος που απεικονίζει με άκρατο ρομαντισμό τα βάσανα, το συναίσθημά, την λάγνα φύση του λαού μας. Ο εκρομαντισμός της ανεργίας, της επελαύνουσας πείνας και της καλπάζουσας μετανάστευσης στις χώρες μας λειτουργεί νομιμοποιητικά υπέρ νεο-αποικιακών πρακτικών (τύπου Τρόικας) που ενδυναμώνουν τον ελεγειακά αποδιδόμενο πόνο των λαών μας. Το χείριστο, βέβαια, όλων είναι ο ενθουσιασμός με τον οποίο οι τοπικές «ελίτ» εσωτερικεύουν τον εκρομαντισμό του πόνου με στόχο την επέκταση της όλο και πιο ασθενικής εξουσίας τους.

2

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Για την έκφραση «Επάγγελμα ομοφυλόφιλος»

Θοδωρής Αντωνόπουλος / Για την έκφραση «Επάγγελμα ομοφυλόφιλος»

Αν θεωρήσουμε την ομοφυλοφιλία επάγγελμα, αξιότιμε κ. συνήγορε, τότε σίγουρα αυτό θα πρέπει να ενταχθεί στα βαρέα ανθυγιεινά. Τουλάχιστον για όσο μπορούν να δηλητηριάζουν τον δημόσιο λόγο κακοποιητικές απόψεις, αντιλήψεις και πρακτικές, σαν αυτές που είτε εκφέρετε είτε ενθαρρύνετε.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Γιατί το επίπεδο του δημοσίου διαλόγου είναι τόσο απελπιστικά χαμηλό;

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος / Γιατί το επίπεδο του δημοσίου διαλόγου είναι τόσο απελπιστικά χαμηλό;

Αντί να διαφωνήσουμε για το ένα ή το άλλο θέμα, όπως και είναι θεμιτό και αναμενόμενο σε μια δημοκρατία διαλόγου, το μόνο που ξέρουμε να κάνουμε είναι να εξευτελιζόμαστε οι ίδιοι και να εξευτελίζουμε τους άλλους, ωσάν να ήταν οι χειρότεροι εχθροί μας.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

1 σχόλια
Όταν νιώθεις ηττημένος έχεις δύο επιλογές, που είναι κατ' ουσίαν μία: ο ετεροπροσδιορισμός. Ή γίνεσαι λοιπόν ορκισμένος αντιμνημονιακός ή, κι αυτό είναι πιο ενδιαφέρον, γίνεσαι φανατικός μεταρρυθμιστής. Έτσι έχουμε πολιτικούς που μιλούν για μια Ελλάδα η οποία θα γίνει φυσιολογική ξανά (!) και πολίτες που παπαγαλίζουν το πρόβλημα της χώρας όπως το αποτυπώνει ο ξένος τύπος με τα δικά του κάθε φορά συμφέροντα.Αυτά κάνεις όταν νιώθεις ηττημένος. Τώρα, τι κάνεις όταν νιώθεις νικητής είναι μια άλλη ιστορία.
Σωστό. Και όλα αυτά ενώ με την θεωρία του νεο-οριενταλισμού -που είναι σην περίπτωσή μας ένας εγκυβωτισμένος εξωτικός Δυσισμός/Δυτικισμός, δηλαδή παράγωγο μιας κάθετης αναδίπλωσης της Δύσης- οι δυο πλευρές θα πρεπε να λένε τα αντίστροφα. Οι πολίτες καταφέρονται με δυτικιστικά επιχειρήματα κατά των "δυτικίσιων" πολιτικών τους, οι οποίοι προσπαθουν να δαμάζσουν τους πολίτες αυτούς λέγοντάς τους πόσο οριενταλισττικές μπαναλαρίες είναι. Δηλαδή όλοι είναι κατα τον εαυτό τους Δυτικοί και κατηγορούν τους άλλους ως οριεντάλ. Το μόνο που απορρέει από αυτό, είναι το πόσο πολύ κατασκευασμένος-ακούσια/εκούσια- είναι αυτός ο νεο-οριενταλισμός, ο οποίος δεν εξυπηρετεί και τίποτα πέρα από αυτήν την ίδια, εξίσου αφηρημένη νεο-δυτικότητα που προκύπτει(αυτήν που βρίσκεται έξω δηλαδή από το νεο-οριενταλιστικό πλαίσιο που ορίζει), να παίρνει τον ρόλο του Ιεραπόοστολου αποικιοκράτη που θα εξημερώσει ότι η ίδια ...εξαγριώνει. Δεν γίνεται να μαστε και τα δυο αν αυτά δεν είναι ένα και το αυτό. Γι αυό και η Ελλάδα είναι το σημείο που μπαίνεις στην Δύση αλλά και το ημείο που βγαίνεις από αυτήν.Μέσα σε όλο αυτό, δεν έχουμε ορίσει ΕΜΕΙΣ τους εαυτούς μας ακόμα και αν αυτή η προσπάθεια ξεφούσκωνε τις αξιώσεις για τον εαυτό μας: αν αποτελούμε κάτι το εξωτικό(πράγμα που δεν γίνεται να το ξέρεις αν είσαι) ή έχουμε τόσο πολύ παρεξηγήσει την έννοια "Δυτικό" που να την καπηλευτήκαμε. Την καπηλευτήκαμε όμως; Και ποιος μπορεί να μιλάει τάχα εν ονόματι των Δυτικών; Ποιοι είναι οι Δυτικοί πια, και πόσο ξεκάθαρη είναι αυτή η έννοια εν τη εξελίξει της. Άρα πόσο και από ποιον στεγνά αποδεκτή; Ταιριαστή;Στην ουσία είμαστε απλώς μια κοινωνία που λειτουργεί από ανασφάλεια με μοντελάκια.Στην πραγματικότητα δεν υπάρχουμε.Υπάρχουμε μόνο στη φαντασία μας.Ως κάτι που ποτέ δεν είμαστε. Έτσι δεν δύναται να νοηθεί ότι έχουμε αυτοσυνειδησία. Του ίδιου του κοινωνικου μας σώματος(υπάρχει;), της αυτοκυρίαρχης μας οντότητας(έχουμε;), της πολιτικής μας ύπαρξης(περιέχεται;). Μπορούμε ετσι να χουμε και συναίσθηση της πραγματικότητας;Άρα και της όποιας θέσης μας σε αυτήν; Τάχα και ποιο να ναι δα το περιεχόμενο του μετα-νεοελληνικού πολιτισμού; Ή του transhellenic culture, να πω αδόκιμα.Ε αυτό, λυπάμαι, δεν λέγεται κάπως. Ούτε οριενταλ, ούτε νεο-οριεντάλ, ούτε δυτικό, ούτε νεοδυτικό, ούτε τίποτα. Δεν λέγεται βασικα.Βολευόμαστε σε ένα υποκατάστατο του τίποτα που το λένε "ελληνικό". Που πάντα θα περιγράφει κάτι που υπήρξε ίσως όντως κάποτε και πουυ τώρα δεν υπάχει, από τον Περικλή αν θες μέχρι τον "παλιό καλό ελληνικό κινηματογράφο".Άλλωστε, το κάτι εκείνο που υπήρχε, απέχει και στηρίζει έτσι τόσο ρευστά το είναι μας στο τώρα, όσο και η σε αστήρικτες φαντασιώσεις ονείρωξη των Χρυσαυγιτών για την μεγάλη Ελλάδα που έρχεται απέχει από το τώρα. Την Ελλάδα του μέλλοντος...που ζούμε τώρα...

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ