Το σπίτι του Φοίβου Κούτσικου και της Ιωάννας Παπαδοπούλου στο Παλαιό Φάληρο έχει κάτι ζωντανό και ανεπιτήδευτο. Είναι ένα χαρούμενο σπίτι, γεμάτο προσωπικά αντικείμενα που του δίνουν χαρακτήρα και μια αίσθηση οικειότητας. Λειτουργεί ως παλίμψηστο, γιατί δεν ξεκίνησε από το μηδέν. Τόσο τα παλιά ξύλινα πατώματα όσο και τα εντυπωσιακά πράσινα μάρμαρα Τήνου ήρθαν από τη μονοκατοικία όπου ζούσαν ο παππούς και η γιαγιά του Φοίβου, η οποία έδωσε τη θέση της στην πολυκατοικία που χτίστηκε το 1978, με την υπογραφή του αρχιτέκτονα Γιώργου Δρίνη, θείου του Φοίβου. «Ο θείος μου ανήκει σε μια γενιά που συνομιλεί με τη σχολή του Κρόκου και του Παπαϊωάννου», μου εξηγεί. Πρόκειται για τη χαρακτηριστική αθηναϊκή αρχιτεκτονική των late ’70s, με μπετόν, σκούρα μάρμαρα, δυνατές γραμμές και μια αίσθηση λιτότητας που, χρόνια μετά, εξακολουθεί να μοιάζει σύγχρονη.
Από τη μονοκατοικία των παππούδων προέρχονται και οι πόρτες και αρκετά ακόμη ξύλινα στοιχεία του σπιτιού. «Θέλαμε να κρατήσουμε αυτά τα ωραία στοιχεία», λέει ο Φοίβος. Όταν εκείνος και η Ιωάννα ανακαίνισαν το σπίτι, δεν τα αντικατέστησαν, τα συντήρησαν. Αυτό είναι ίσως και το πιο γοητευτικό στοιχείο του διαμερίσματος, ότι δεν ξεκίνησε σαν «λευκό χαρτί» αλλά έχει χτιστεί πάνω σε προηγούμενες ζωές και αγκαλιάζει τις αναμνήσεις χωρίς να βαραίνει από την πατίνα του χρόνου.
Στο διαμέρισμα έμενε για χρόνια η γιαγιά του Φοίβου. «Δεν μοιάζει πια με τότε», μου λέει, «αλλά έχει κάτι από την αύρα της». Ήταν μια καλοσυνάτη γυναίκα και ο Φοίβος το περιγράφει ποιητικά: σαν οι τοίχοι να έχουν ποτίσει με την καλοσύνη της.
Η Ιωάννα και ο Φοίβος δεν αντιμετώπισαν ποτέ το σπίτι ως ένα έτοιμο σκηνικό. Πολλά από τα στοιχεία του σχεδιάστηκαν ή προσαρμόστηκαν από τους ίδιους στις ανάγκες τους. «Μας αρέσει το ωραίο, αλλά κυρίως μας αρέσει το βολικό», λένε χαρακτηριστικά.
Κάποια από τα έπιπλα ήταν ήδη εδώ, τα «πείραξαν» όμως δημιουργικά, δίνοντάς τους νέα θέση μέσα στο σπίτι, όχι ως μουσειακά κειμήλια αλλά ως αντικείμενα που εξακολουθούν να ζουν και να χρησιμοποιούνται.
Ένα παλιό ξύλινο έπιπλο ξύστηκε, βάφτηκε και μεταφέρθηκε στο υπνοδωμάτιο. Τα σιδερένια φερ φορζέ της βεράντας βρήκαν νέα ζωή στην τραπεζαρία. Ένας καθρέφτης της γιαγιάς τοποθετήθηκε στο δωμάτιο της κόρης τους, της Χλόης, ενώ ένα ξύλινο έπιπλο σχεδιασμένο από τον πατέρα του Φοίβου κουβαλά ακόμη μια οικογενειακή χειρονομία που συνεχίζεται μέσα στον χρόνο.
Η Ιωάννα και ο Φοίβος δεν αντιμετώπισαν ποτέ το σπίτι ως ένα έτοιμο σκηνικό. Πολλά από τα στοιχεία του σχεδιάστηκαν ή προσαρμόστηκαν από τους ίδιους στις ανάγκες τους. «Μας αρέσει το ωραίο, αλλά κυρίως μας αρέσει το βολικό», λέει η Ιωάννα. Το μάτι μου πέφτει σε μια πολύχρωμη δερμάτινη design πολυθρόνα. «Είναι βολική;» τη ρωτάω. Γελάει και μου απαντάει «όχι πάντα».
Το μεγάλο γραφείο, η κουζίνα, αλλά και το τραπέζι του σαλονιού που ενώνει τους δύο καναπέδες είναι δικές τους ιδέες, δικός τους και ο σχεδιασμός. Το τραπέζι, μάλιστα, λύνει και ένα πρακτικό ζήτημα του μεγάλου τετράγωνου σαλονιού. «Στα πάρτι έχει και αυτήν τη χρήση», μου λέει η Ιωάννα. Βάζει ένα μαξιλάρι επάνω και μου δείχνει πως μπορεί κανείς να καθίσει άνετα πάνω στο τραπέζι. Με εντυπωσιάζει η πολυχρηστικότητά του. Έχει ρόδες και μετακινείται εύκολα μέσα στον χώρο.
«Το καλό είναι ότι ξέραμε από την αρχή τι θέλαμε. Διαπιστώσαμε ότι από τον έναν καναπέ στον άλλον ήταν σχεδόν επτά μέτρα απόσταση, άρα έπρεπε να βρεθεί μια λύση ώστε να βολεύονται γύρω του οι φίλοι μας», λέει γελώντας.
Τους παρατηρώ και σχολιάζω ότι βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την ιδέα ενός «έξυπνου» σπιτιού που δεν σχεδιάζεται μόνο για τους ιδιοκτήτες του αλλά και για τους ανθρώπους που αγαπούν. Η Ιωάννα απαντά σοβαρά: «Οι φίλοι είναι μέρος του σπιτιού».
Η φράση αυτή μου δίνει την αφορμή να τους ρωτήσω αν πρόκειται για ένα ανοιχτό σπίτι. «Παλιότερα είχαμε συνέχεια κόσμο και γίνονταν τέσσερα μεγάλα πάρτι τον χρόνο. Πλέον σίγουρα γίνεται ένα στα γενέθλια του Φοίβου. Έχει γίνει θεσμός».
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για ένα τυχαίο πάρτι. Τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη. Είναι σχεδόν σκηνοθετημένο: ποιοι ετερόκλητοι άνθρωποι θα γνωριστούν, τι κοινά μπορεί να έχουν, τι θα φάνε, πώς θα κινηθεί η βραδιά, ποια μουσική θα ακουστεί. «Όπως τα σπίτια έχουν τις δικές τους ιστορίες, έτσι θέλουμε και στα πάρτι μας να δημιουργούνται νέες ιστορίες, νέοι διάλογοι μεταξύ ανθρώπων. Μας αρέσει να ενώνουμε ανθρώπους που δεν γνωρίζονται», λένε.
Αυτό φαίνεται και στη διακόσμηση του σπιτιού. Δεν είναι στημένο για να το κοιτάς. Είναι φτιαγμένο για να συμβαίνουν πράγματα.
Η μουσική είναι μία από τις βασικές γλώσσες αυτού του διαμερίσματος. Στο δωμάτιο εργασίας, με τον βαθύ μπλε τοίχο, τα ηχοαπορροφητικά πάνελ και τον εξοπλισμό, ο Φοίβος έχει στήσει το προσωπικό του home studio. Εκεί γράφει μουσική, δουλεύει και οργανώνει ήχους. Είναι, όπως μου λέει, το αγαπημένο του δωμάτιο. Η Ιωάννα βολεύεται κυρίως στην τραπεζαρία, που τη χρησιμοποιεί και ως γραφείο.
Στο υπόλοιπο σπίτι η μουσική συνεχίζει να υπάρχει πιο διακριτικά, σαν σταθερή υπόκρουση. Τζαζ, πιάνο, πιο ήρεμες μελωδίες, πάντα όμως επιλεγμένες με προσοχή. «Δεν μας αρέσει η μουσική ασανσέρ», λένε γελώντας. Ακόμη και στα πάρτι, η playlist έχει αρχή, μέση και τέλος, όπως ακριβώς μια καλή αφήγηση.
Στο σαλόνι, ο λευκός καναπές από το Interni συνυπάρχει με ένα εντυπωσιακό ασπρόμαυρο χαλί από το Μαρόκο που φτιάχτηκε κατά παραγγελία, καθώς δεν μπορούσαν να βρουν τις διαστάσεις που χρειάζονταν.
Το φωτιστικό-σφαίρα του Tom Dixon είναι δώρο γάμου. Το ξύλινο τραπέζι με το μάρμαρο που σχεδίασε η Έλενα Ξανθοπούλου μοιάζει να συνομιλεί με το δάπεδο, τα βιβλία, τους δίσκους, τις φωτογραφίες και τα μικρά αντικείμενα που δίνουν στον χώρο μια αίσθηση ζωντάνιας.
Η τέχνη έχει επίσης σημαντική θέση στο σπίτι. Τα έργα δεν τοποθετήθηκαν με διακοσμητική λογική αλλά ως μέρος μιας καθημερινής σχέσης. Βλέπω έργα του Πάρη Κούτσικου, των Gilbert and George, του Enzo Ragazzini, του Παυλόπουλου. Τα έργα συνομιλούν με τα βιβλία, τα βινύλια και τις αναμνήσεις από ταξίδια, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που μοιάζει να εξελίσσεται συνεχώς.
Τη βιβλιοθήκη στην είσοδο τη σχεδίασε η Ιωάννα και λειτουργεί ως προσωπικό αρχείο ζωής. Τα βιβλία και τα βινύλια δεν είναι αντικείμενα επίδειξης αλλά εργαλεία καθημερινότητας. Ανάμεσά τους βρίσκονται μικρές φιγούρες, κουτιά, αναμνηστικά, οικογενειακές φωτογραφίες και αντικείμενα που έχουν συγκεντρωθεί με τα χρόνια και ακολουθούν μια λογική που μόνο οι ίδιοι γνωρίζουν.
Η κουζίνα, αντίθετα, κινείται σε μια πιο λιτή αισθητική. Λευκή λάκα, μαύρες λεπτομέρειες και δύο κρεμαστά φωτιστικά οργανώνουν έναν χώρο καθαρό και λειτουργικό. Εδώ μαγειρεύουν και οι δύο. «Ο Φοίβος φτιάχνει τα καλύτερα μπιφτέκια φούρνου», λέει γελώντας η Ιωάννα. «Μαγειρεύει λίγα πράγματα, αλλά ό,τι φτιάχνει είναι νόστιμο».
Τους λέω πως έχω την αίσθηση ότι και στη διακόσμηση ακολουθούν την ίδια φιλοσοφία. Δεν τους ενδιαφέρει να δοκιμάζουν τα πάντα. Επιλέγουν όσα αγαπούν πραγματικά και τα εξελίσσουν. Συμφωνούν. Ίσως γιατί και οι δύο ασχολούνται επαγγελματικά με τα ακίνητα. Ο Φοίβος καταπιάνεται με ανακαινίσεις και ανακατασκευές κατοικιών. Τα σπίτια αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς τους αλλά και προσωπικό τους πάθος.
Η Ιωάννα θυμάται τον εαυτό της παιδί να κάνει βόλτες με το ποδήλατο και να κοιτάζει πίσω από τις κουρτίνες των σπιτιών, προσπαθώντας να φανταστεί τους χώρους και τη ζωή των ανθρώπων που κατοικούσαν μέσα τους.
«Το σπίτι λέει πολλά για τον χαρακτήρα μας», παρατηρεί. «Και από τον χαρακτήρα μας δύσκολα ξεφεύγουμε», της λέω εγώ με στόμφο.
Η κουβέντα μας οδηγείται αναπόφευκτα και στη γειτονιά τους, το Παλαιό Φάληρο. Δεν ήταν εξαρχής ο προορισμός που ονειρεύονταν. «Δεν θέλαμε να ζήσουμε συγκεκριμένα στο Φάληρο», λέει ο Φοίβος. «Μας άρεσε όμως η ιδέα της θάλασσας».
Είχαν ζήσει στα βόρεια προάστια και αργότερα στο Κολωνάκι, μέχρι που η ανάγκη για περισσότερο φως, αέρα και επαφή με τη θάλασσα άρχισε να γίνεται πιο ισχυρή. «Εδώ οι πολυκατοικίες δεν είναι τόσο κοντά μεταξύ τους όσο στο κέντρο», εξηγεί. «Υπάρχει αέρας. Παίρνεις ανάσες».
Κοιτάζω έξω από το παράθυρο. Πράγματι, βλέπεις πράσινο. Ακούγονται πουλιά. Υπάρχει μια ηρεμία που δύσκολα συναντά κανείς στην Αθήνα.
Τους αρέσει αυτή η αίσθηση γειτονιάς αλλά και η εύκολη πρόσβαση στη θάλασσα. Παρακολουθούν το Φάληρο να αλλάζει, να γεμίζει νέες πολυκατοικίες, νέους κατοίκους και ξένους αγοραστές, λόγω της ανάπτυξης του Ελληνικού, διατηρώντας όμως ακόμη κάτι από την ξεχωριστή του ταυτότητα, που εύχονται να μην αλλοιωθεί.
Η Ιωάννα υπήρξε για χρόνια χειμερινή κολυμβήτρια. Ξεκινά συχνά τη μέρα της στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, όπου παρακολουθεί δωρεάν μαθήματα γιόγκα και πιλάτες. Εκεί γνωρίζει ανθρώπους από το Φάληρο, την Καλλιθέα, του Ρέντη και άλλες γειτονιές της περιοχής. «Είμαι κάθε πρωί στη φύση», λέει με ευγνωμοσύνη. Η αγάπη της για τη φύση και τα φυτά είναι εμφανής στο καταπράσινο μπαλκόνι του σπιτιού. Φροντίζει τα φυτά της με αφοσίωση και μοιάζουν να αποτελούν προέκταση της προσωπικότητάς της. «Μας αρέσει να φροντίζουμε ό,τι αγαπάμε», μου λένε σχεδόν ταυτόχρονα.
Ίσως αυτή να είναι η φράση που περιγράφει καλύτερα όχι μόνο τη σχέση τους με τα φυτά αλλά και τη σχέση τους με το σπίτι, τη μουσική, τους φίλους, τις παρέες και τις ιδέες τους.
Λίγο προτού φύγω, ζητώ να δω το υπνοδωμάτιο. «Φυσικά», απαντούν. Στο σπίτι τους δεν φαίνεται να υπάρχει τίποτα κρυφό. «Δεν υπάρχει το μυστικό δωμάτιο του Κυανοπώγωνα;» τους πειράζω. Γελούν. Το υπνοδωμάτιο είναι ήσυχο και ξεκούραστο. Ένα λευκό κρεβάτι, γκρι τοίχοι, μια παλιά ντουλάπα που μεταμορφώθηκε, λίγες μοβ πινελιές και ελάχιστα αντικείμενα. «Θέλαμε έναν χώρο που να μας ηρεμεί», λένε.
Το δωμάτιο της κόρης τους, της Χλόης, έχει τη δική του νεανική ταυτότητα, ενώ στο μπάνιο η Ιωάννα μού δείχνει μια συλλογή από στρογγυλές πέτρες που έχουν μαζέψει από τα αγαπημένα τους Κύθηρα.
Προτού αποχαιρετιστούμε, τους κάνω την ερώτηση που κάνω πάντα: «Τι είναι για εσάς το σπίτι;». Κοιτάζονται και απαντούν σχεδόν μαζί. «Ο χώρος της αποφόρτισης. Ο χώρος όπου χαλαρώνεις και επιστρέφεις απαλά στον εαυτό σου». Τους παρατηρώ καθώς μιλούν. Υπάρχει ανάμεσά τους μια ήσυχη συνεννόηση, μια οικογενειακή συμμαχία που δεν χρειάζεται πολλές λέξεις για να εκφραστεί.
Αυτό είναι ένα σπίτι που πέρασε από τη γιαγιά στον εγγονό, από τη μονοκατοικία στην πολυκατοικία, από τα late ’70s στο σήμερα, από την οικογενειακή μνήμη στη μουσική, από τα παλιά δάπεδα στα νέα πάρτι, από τα βινύλια στα home studios, από το Φάληρο της παραλίας στο Φάληρο μιας νέας αστικής ζωής. Είναι ένα σπίτι που σε προσκαλεί να φας και ίσως να γνωρίσεις κάποιον. Ένα σπίτι φτιαγμένο για να φέρνει κοντά τους ανθρώπους.
