Όταν το 2010 η Μαρινέλλα έκανε στο Παλλάς το «The musical», έφτανε στις πρόβες με σκουρόχρωμα, απλά ρούχα, ως μια γυναίκα που θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Βέβαια, όχι απαρατήρητη ακριβώς, γιατί ήταν μια γυναίκα ευθυτενής, το σώμα της, είτε στα αδύνατα είτε στα πιο γεμάτα της ήταν αρμονικό, περπατούσε πάντα με το κεφάλι ψηλά, είχε αέρα και θεωρία, όπως θα έλεγαν οι παλιότεροι.
Εμείς δουλεύαμε τότε στην Ελληνική Θεαμάτων, την παραγωγό εταιρεία, και όταν πηγαίναμε στις πρόβες μέναμε με ανοιχτό το στόμα· για τη φωνή της, την αντοχή της αλλά και τη μεταμόρφωσή της, όταν φορούσε τα ρούχα της. Αυτό συνέβαινε από τη μια στιγμή στην άλλη. Νομίζω τότε είχε ένα πρόβλημα στο γόνατο, γι’ αυτό είχε φτιαχτεί ένα ισόγειο καμαρίνι δίπλα στη σκηνή, για να μην ανεβαίνει και κατεβαίνει σκάλες. Με το που ξεπρόβαλλε στη σκηνή με τα ρούχα που είχε διαλέξει, μεταμορφωνόταν σε μια άλλη, δεν υπήρχαν πόνοι, η ηλικία μηδενιζόταν, σάρωνε τη σκηνή και ό,τι έκανε ήταν στο όριο του απίθανου.
Ο Σταμάτης Φασουλής, που τη σκηνοθετούσε και η συνεννόησή τους γινόταν με τα μάτια, είχε επιλέξει να υπάρχει ένα κατακόκκινο τριαντάφυλλο ως φόντο ‒το κόκκινο ήταν το χαρακτηριστικό χρώμα της παράστασης‒ και η Μαρινέλλα πιάστηκε από αυτήν τη χρωματική λεπτομέρεια για να στήσει όλες τις ενδυματολογικές της εμφανίσεις και τις αλλαγές. Δεν ήταν μόνο η κίνηση, το στήσιμο και η σκηνική της άνεση αλλά και το θηριώδες ένστικτο που είχε και σχετιζόταν με την αρμονία. Είχε αίσθηση του χώρου, των χρωμάτων της αίθουσας ‒τα κατακόκκινα καθίσματα του Παλλάς‒, των ρούχων που φορούσαν οι γύρω της, των σκηνικών. Έστησε έναν ρόλο αυτοβιογραφικό και για μια ακόμα φορά τα ρούχα, οι τουαλέτες που φορούσε, έγιναν μέρος των τραγουδιών της. Αυτή η παράσταση έκανε 100.000 εισιτήρια.
Η θεατρικότητά της μέσα στα χρόνια όταν ερμήνευε τα τραγούδια, όταν τα μετέτρεπε σε μικρό μονόπρακτο με εκείνη πρωταγωνίστρια, έφτανε σε απίθανα ύψη. Χορογραφούσε και σκηνογραφούσε τα τραγούδια της, με το ρούχο να είναι βασικό εργαλείο της μεταμόρφωσής της.
Επειδή μας άρεσε να μπαίνουμε δειλά-δειλά στο καμαρίνι της, εκεί γνωρίσαμε έναν άνθρωπο με τόση λάμψη που απορροφούσε ό,τι υπήρχε γύρω της, μια γυναίκα τρυφερή και αστεία που δεν έκρυβε τον εκνευρισμό ή τον θυμό της αν κάτι δεν πήγαινε καλά, αλλά είχε συμπόνια, ενσυναίσθηση, μεγάλη καρδιά και πάθος.
Εκτός από μια θρυλική τραγουδίστρια, γνωρίσαμε και μια γυναίκα με αξεπέραστο γούστο. Δεν έχω δει πιο τακτικά οργανωμένα, καθαρά και φροντισμένα στην τελευταία λεπτομέρεια ρούχα στις κρεμάστρες από τα ρούχα της Μαρινέλλας. Μπαίναμε στο καμαρίνι και τα χαϊδεύαμε, υφάσματα που γλιστρούσαν στα χέρια μας με κεντήματα μοναδικά.
Τα ρούχα της τα λάτρευε και μπορούσε να μιλά ώρες γι’ αυτά. Η Mαρινέλλα ήταν one of a kind, καμία δεν μπόρεσε να τη φτάσει, τα ρούχα ήταν προέκταση του εαυτού της, αναδείκνυαν την προσωπικότητά της, γι’ αυτό και σε μια καριέρα που κράτησε πολλές δεκαετίες τόλμησε όσο καμία να αλλάξει ξανά και ξανά στυλ, συνδυάζοντάς τα με κάθε εμφάνιση και με την παραμικρή κίνηση που έκανε. Καμία άλλη δεν είχε τόσο προσωπική και ειδική σχέση με τα ρούχα, δεν άφησε ποτέ να τα διαλέξει κάποιος άλλος για εκείνη, όσο αρμονικά κι αν συνεργαζόταν με τους σκηνογράφους και τους άλλους συνεργάτες της. Η επιλογή τους ήταν μια αυστηρά προσωπική της υπόθεση.
Η Μαρινέλλα φύλαγε όλα τα ρούχα που φόρεσε στις εμφανίσεις της, ιδιαίτερα τις τουαλέτες της, με ευλάβεια. Ήταν δεμένη με τα ρούχα της, θυμόταν όλες τις παραστάσεις. Τα πρόσεχε, τα φρόντιζε και τα φύλαγε στις ντουλάπες της. Το προσωπικό της βεστιάριο ήταν τόπος αναμνήσεων.
Και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι δούλεψε τόσο στενά με σκηνοθέτη τον Σταμάτη, που το είχε «πιάσει» αυτό, τη λάτρευε και είχε καταπληκτικές ιδέες πώς να την αναδείξει. Και η Μαρινέλλα, μια γυναίκα που δεν έμπαινε ποτέ σε καλούπια, ήξερε να ακούει τους ανθρώπους που εμπιστευόταν, το δούλευε μέσα της αυτό που της έλεγαν και ήταν πολύ τυχερή γιατί γύρω της είχε συνεργάτες απόλυτα αφοσιωμένους που τη θαύμαζαν και τη νοιάζονταν, που δεν θα την άφηναν να εκτεθεί ποτέ.
Κάποτε, στο ΡΕΞ, που εκείνη ήταν η αιτία που μετατράπηκε σε Music Hall το 1988 και φράκαρε η Πανεπιστημίου από τα αυτοκίνητα των θεατών, φορούσε ένα από τα πιο εντυπωσιακά ρούχα πίστας που έχουμε δει, ένα στενό μαύρο φόρεμα με μεγάλη ουρά που τέλειωνε σε γούνα, όπως και τα στενά του μανίκια. Το ξαναφόρεσε αυτό το φόρεμα και στο Αθηνών Αρένα ‒ ο Σταμάτης την είχε βάλει να ανεβαίνει με αναβατόριο, άνοιγε το ρούχο και νόμιζες ότι βρισκόσουν σε σόου στο Λας Βέγκας.
Η Μαρινέλλα είναι η μοναδική τραγουδίστρια που πήγαινες να δεις και να ακούσεις. Καθόλου τυχαία ο Γιάννης Ξανθούλης την αποκαλεί οπτικοακουστικό φαινόμενο, μια γυναίκα που όχι μόνο σάρωνε στη σκηνή αλλά προόδευσε μέσα στα χρόνια με εκπληκτικά και τολμηρά άλματα που καμία δεν θα ρίσκαρε. Δούλεψε πολύ σκληρά γι’ αυτή την εικόνα, ένα brand που εδραιώθηκε στο μουσικό στερέωμα και στη συνείδησή μας.
Η θεατρικότητά της μέσα στα χρόνια όταν ερμήνευε τα τραγούδια, όταν τα μετέτρεπε σε μικρό μονόπρακτο με εκείνη πρωταγωνίστρια, έφτανε σε απίθανα ύψη· δεν επαναπαύτηκε ποτέ. Ήθελε κάθε φορά να είναι όλο και καλύτερη, χορογραφούσε και σκηνογραφούσε τα τραγούδια της, με το ρούχο να είναι βασικό εργαλείο της μεταμόρφωσής της. Ήταν η μόνη τραγουδίστρια που σκεφτόταν πώς θα φαίνεται το ρούχο με τα φώτα, τι χρώμα θα πέφτει επάνω της, ψυχρό ή θερμό ‒ την έχω ακούσει η ίδια να το λέει. Φέρνω ως παράδειγμα την εμφάνισή της στην Τελετή Λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων. Σε ένα κατακόκκινο φωτισμένο στάδιο, σε ατμόσφαιρα θριάμβου και γιορτής, πάνω στην κόκκινη πασαρέλα που είχε στηθεί, η μεγάλη κυρία του ελληνικού τραγουδιού εμφανίστηκε με ένα λευκό απλό φόρεμα, με μανίκια που έδειχναν τα χέρια της σαν φτερά, τόσο απλή, τόσο καλοκαιρινή, στο ύφος του πανηγυριού που διαδραματιζόταν γύρω της με τα Ντάτσουν, τα καρπούζια και τα στάχυα, με την ίδια να λάμπει και να αποθεώνεται τραγουδώντας το «Άναψε το τσιγάρο». Γιατί για τη Μαρινέλλα δεν είχε σημασία μόνο ο εαυτός της, ήξερε καλά τη σημασία, την αξία της, είχε πλήρη επίγνωση, δεν τη βασάνιζαν ανασφάλειες, γι’ αυτό δεν βασάνιζε και τους γύρω της. Ήταν η πρωταγωνίστρια που έλαμπε σαν θεά μέσα από ένα σύνολο αρμονίας και ταιριάσματος.
Αυτό ήταν κάτι που την απασχολούσε διαρκώς, το περιβάλλον, η αισθητική, όπου κι αν εμφανίστηκε. Όπως ο τρόπος που αντιμετώπιζε τη δουλειά της την έκανε να ξεχωρίζει, ήθελε να συνεργάζεται με τους καλύτερους τραγουδιστές, μαέστρους μουσικούς, ορχήστρες. Είχε σταθερά τον ίδιο αγαπημένο της υπεύθυνο στον ήχο, έναν γκουρού της ακουστικής, τον Γιάννη Σμυρναίο, τον οποίο άκουγε και σεβόταν σαν μαθήτρια ‒δεν είναι και λίγες οι φορές που τον ρώτησαν αν τραγουδάει πλέι μπακ, τόσο τέλεια ήταν ο ήχος και η ερμηνεία‒, δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι εκείνη θα ήταν ντυμένη πολυτελώς, θα τραγουδούσε, θα χόρευε, θα έπαιζε πάνω στην πίστα και δεν θα έλαμπαν όλα γύρω της εξίσου.
Είναι γνωστή η εμμονή της στη λεπτομέρεια, όσο και η τελειομανία της. Από το ρεπερτόριο που διάλεγε για να ταιριάζει με τον παρτενέρ της μέχρι τα τραπεζομάντιλα στα τραπέζια, είχε ισχυρή άποψη για όλα. Σκεφτόταν σαν θαμώνας, ήθελε να είναι τα γκαρσόνια καθαρά, στην πένα, κοίταζε τα παπούτσια των μουσικών αν είναι καλογυαλισμένα, πώς φαίνεται ο πάτος των παπουτσιών από το κοινό, αν το πάτωμα είναι καθαρό, να λάμπει σαν καθρέφτης, να μη σέρνεται το ρούχο στη σκόνη. Όλα έπρεπε να υποστηρίζονται, να μη νιώθει κάποιος ότι έχει δώσει άδικα τα χρήματά του και αυτή η σημασία που έδινε στη λεπτομέρεια τη χαρακτήριζε μέχρι το τέλος. Ήταν ένα στοιχείο του χαρακτήρα της, να φροντίζει τους πάντες και το μάτι της να πέφτει παντού· και να σέβεται απόλυτα το κοινό της, ένα κοινό που της το ανταπέδιδε με τον πιο γενναιόδωρο τρόπο.
Αν ρωτήσετε τους ανθρώπους που τη γνωρίζουν και έχουν συνεργαστεί μαζί της να σας πουν τις λέξεις-κλειδιά για τις εμφανίσεις της, η απάντηση είναι «ένστικτο» και «γούστο». Το κορίτσι από τη Θεσσαλονίκη που φορούσε απλά φουστάνια και καθόταν στην καρέκλα δίπλα στον Καζαντζίδη μεταμορφώθηκε από χρυσαλλίδα σε πεταλούδα όταν αποφάσισε να προχωρήσει μόνη της. Ποια δύναμη την προίκισε με αυτό το αλάθητο γούστο θα παραμείνει πάντα ένα μυστήριο.
Κούρεψε τα μαλλιά της κοντά από πείσμα, όταν όλοι της έλεγαν να μην το κάνει. Όταν τα κεφάλια των γυναικών είχαν όγκο από το κρεπάρισμα και μήκος για να γίνονται φουσκωτοί κότσοι, η Μαρινέλλα έμοιαζε με αγοροκόριτσο, είχε κοντό μαλλί με φαβορίτα, ξανθό που το άνοιγε μέσα στα χρόνια, φορούσε παντελόνια με πουκάμισα ή τουνίκ ‒ ποια άλλη θα μπορούσε να φοράει παντελόνι στην πίστα; Καμία, ειδικά εκείνη την εποχή. Από πείσμα το έκανε κι αυτό, και από ένα ένστικτο που δεν την διέψευσε. Φόρεσε πολύ το παντελόνι στα κέντρα, στη Νεράιδα, στις ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου και σε φωτογραφίσεις, ακόμα και στη Γιουροβίζιον, όταν όλες φορούσαν τουαλέτες.
Της ταίριαζε το ανδρόγυνο λουκ, αλλά το παντελόνι το φόρεσε αργότερα και με πιο θηλυκό τρόπο ‒ φορούσε μέχρι το τέλος παντελόνες που της έδιναν αέρα και τη βοηθούσαν στην κίνηση. Αγαπούσε πολύ τα παντελόνια, ήταν από τα αγαπημένα της ρούχα, μαζί με τα μεσάτα μαντό, γιατί τη βοηθούσαν στην κίνηση. Η Μαρινέλλα δεν στεκόταν ποτέ, ήταν αεικίνητη, έβγαινε στην πίστα και σάρωνε, αλώνιζε από τη μια άκρη ως την άλλη. Τα παντελόνια τής έδιναν μια αίσθηση ελευθερίας, αέρα και ύψος, όταν τα φορούσε και άνοιγε το βήμα της νόμιζες ότι είναι 1,80. Και το παντελόνι ήταν πάντα ένα μέρος της σκηνοθεσίας του προγράμματος που έκανε.
Όταν χώρισε με τον Καζαντζίδη και συνδέθηκε με τον Τάκη Ηλιάδη, πήγαινε στο Παρίσι. Υπάρχει μια σχετική μυθολογία γύρω από αυτό ή αυτά τα ταξίδια, για το τι είδε και άκουσε και με τι ιδέες επέστρεψε, γιατί αποκλείεται να ψώνισε μόνο ρούχα. Ωστόσο ήταν η πρώτη που φόρεσε υψηλή ραπτική. Οι αγαπημένες της τουαλέτες ήταν από τον Dior και τον Yves Saint Laurent, κάτι που δεν συνεχίστηκε για μεγάλο διάστημα, αν και αυτά ήταν αγαπημένα της ρούχα. Υπάρχει μια ιστορία γύρω από αυτό. Ένα βράδυ στη Νεράιδα, όπου τραγουδούσε φορώντας μια τέτοια τουαλέτα, εμφανίστηκε για να την ακούσει μια διάσημη γυναίκα της Αθήνας, μια προσωπικότητα, γυναίκα εφοπλιστή, που φορούσε το ίδιο φόρεμα, ένα μοντέλο υψηλής ραπτικής από το Παρίσι. Η Μαρινέλλα στην πίστα δεν μπορούσε να αλλάξει και η έξοχη αυτή γυναίκα τυλίχτηκε με μια εσάρπα για να μην την κάνει να νιώσει άσχημα. Πολλά χρόνια αργότερα η Μαρινέλλα έλεγε αυτή την ιστορία.
Ακόμα και όταν δεν πήγαινε πια στο Παρίσι, καταλάβαινε κάποιος ότι στις τουαλέτες της είχε μεταβολίσει αυτό που ερχόταν από τη γαλλική παράδοση και τη γαλλική μόδα, την πιο σπουδαία εκείνη την εποχή. Σήμερα, βλέποντας τα ρούχα που φορούσε στην πίστα, ξεχωρίζεις αυτήν τη μοναδικότητα των εμφανίσεών της, βλέπεις ρούχα που δεν έχεις δει αλλού, που μπορεί να μοιάζουν με κάτι που έχεις δει, αλλά δεν είναι τα ίδια· καμία άλλη δεν φορά ούτε μπορεί να τα υποστηρίξει όσο εκείνη. Πολύ ιδιαίτερα, πολύ καλόγουστα, πολύ προσεγμένα. Ωστόσο, κάποιες φορές αυτά που φορούσε ήταν στο όριο, μπορούσε να τα βάλει μόνο εκείνη, να κινηθεί μέσα σε αυτά και να χορογραφήσει τα χέρια της ‒το μεγάλο της ατού‒, έτσι ώστε να ορίσουν το ρούχο κινησιολογικά και να το απογειώσουν.
Αυτό που έκανε η Μαρινέλλα με τα χέρια της στην πίστα είναι χορογραφία υψηλού επιπέδου. Ακόμα και μέσα από ένα στενό μακρύ μανίκι οι παλάμες και τα δάχτυλά της έμοιαζαν με φτερά. Μέσα στον χρόνο καλλιέργησε αυτή την κίνηση τόσο που δεν έβλεπες τίποτε άλλο, παρακολουθούσες τα χέρια της σαν υπνωτισμένος.
Για πάρα πολλά χρόνια, δούλευε με μια μοδίστρα επιπέδου Dior, την Κάτια Σπηλιωτοπούλου, διάσημη και περιζήτητη ανάμεσα στις τραγουδίστριες ‒ ήταν προνόμιο να σε ράβει η Κάτια, υπήρχε λίστα αναμονής για να σε ράψουν αυτά τα χρυσά χέρια. Με τη Μαρινέλλα μεγαλούργησαν, ταίριαξαν, κοίταζαν περιοδικά και φαντάζονταν τα τραγούδια, πώς θα ήταν ωραίο να βγει στη σκηνή με ένα ρούχο με ουρά ή αν ανεβεί στη σκάλα πώς θα είναι ωραίο να φαίνεται με μισό μανίκι. Οι τουαλέτες της Κάτιας για τη Μαρινέλλα ήταν θρυλικές, κέντημα, τελείωμα, λεπτομέρεια. Η τελειομανία των δυο γυναικών έφτασε στο απόγειο, περνούσαν ώρες ατέλειωτες πάνω από δείγματα υφασμάτων, κεντητά και μεταξωτά που δεν πιάνονταν με το χέρι, για να διαλέξουν το τέλειο, το άψογο. Με όσες μοδίστρες συνεργάστηκε η Μαρινέλλα, τις έκανε να βγάζουν τον καλύτερό τους εαυτό, αυτό που ήθελε να βγάζουν όλοι γύρω της.
Είχε απόλυτη επίγνωση του χώρου γύρω της σε κάθε επίπεδο. Μιλάμε πολύ για το ένστικτο που είχε και για τα ρίσκα που έπαιρνε, αλλά δεν ήταν παρορμητική· ήταν μεθοδική, οργανωμένη και είχε τόλμη, ένα περίεργο κράμα μητρικής αγκαλιάς και δυναμικής γυναίκας στην οποία μπορούσες να στηριχτείς. Αυτή η επίγνωση την οδηγούσε στην επιλογή των συνεργατών της, της δουλειάς, των μαγαζιών, σε μεγάλες αποφάσεις. Όταν μεσουρανούσαν τα νυχτερινά κέντρα της παραλίας πήγε να τραγουδήσει με τον Κώστα Χατζή στον «Σκορπιό» στην Πλάκα, εκεί όπου δεν υπήρχαν λουλούδια, σπασίματα· εκεί στην ουσία κάθε βράδυ γινόταν μια συναυλία. Καθόλου τυχαία το πρόγραμμα που παρουσίαζαν ονομαζόταν «Ρεσιτάλ», ο τριπλός δίσκος που προέκυψε από αυτήν τη συνεργασία έφτασε τα 500.000 αντίτυπα και μέχρι και σήμερα ανήκει στους 10 εμπορικότερους ελληνικούς δίσκους όλων των εποχών. Ο κόσμος που την είχε συνηθίσει να φορά πολυτελείς τουαλέτες, εκεί την είδε να μεταμορφώνεται με ρούχα πιο απλά, τσιγγάνικες φούστες και υπέροχες πουκαμίσες, μεταξωτά φορέματα χωρίς στολίδια που τόνιζαν τη σιλουέτα της.
Ήταν περίπου την ίδια εποχή που παντρεύτηκε τον Τόλη Βοσκόπουλο φορώντας τζιν γιλέκο και φούστα, ενώ σε πολλές φωτογραφίσεις της εποχής, που μεσουρανούσε και το unisex, φορούν παρόμοια ταιριαστά ρούχα, πουκάμισα και παντελόνια.
Και ενώ της άρεσε να δείχνει ένα κομμάτι δέρματος, με ένα άνοιγμα στο μπούστο ή στην πλάτη, η σέξι εμφάνιση δεν την απασχόλησε ποτέ, δεν την ήθελε. Μεγάλωνε και ήξερε τι ήθελε να κρύψει και τι να φανερώσει, δεν της άρεσε να νεάζει ή να φορά κάτι αταίριαστα νεανικό όσο και αν ήταν στη μόδα, γιατί η ίδια έφερνε τη μόδα στα μέτρα και στην προσωπικότητά της.
Η Μαρινέλλα, με το που έκλεινε μια δουλειά, δεν άφηνε τίποτα στην τύχη, ποτέ δεν σκέφτηκε «φόρα αυτό και φύγαμε». Ξεκινούσε να σκέφτεται τα ρούχα της, να είναι ωραία και εντυπωσιακά στην είσοδό της. Με το ρούχο τη χορογραφούσε επί σειρά ετών ο Δημήτρης Παπάζογλου, πώς φαίνεται, πώς ανοίγει, πώς φαίνονται μέσα από αυτό τα χέρια της. Φανταζόταν τι θα φορούσε και σκεφτόταν και τη σειρά με την οποία θα φορούσε τα ρούχα, αν είχε δύσκολες ή εύκολες αλλαγές ‒ μερικές έπρεπε να τις κάνει με τους ανθρώπους της αστραπιαία.
Όπως στη σκηνή δεν είχε ανασφάλεια, έτσι δεν είχε και με τα ρούχα που φορούσε στην καθημερινότητά της. Αγαπούσε τα αθλητικά και τις φόρμες, δεν σκεφτόταν ότι θα τη δουν άβαφη, πήγαινε στο σούπερ μάρκετ και ο κόσμος που την αναγνώριζε δεν πίστευε ότι αυτή που μιλούσε με τα κορίτσια στα ταμεία ήταν η Μαρινέλλα.
Όσοι την έζησαν συνομολογούν ότι ήταν ένας άνθρωπος πολύ ενωτικός, που της άρεσε να δουλεύει με το ίδιο επιτελείο, με τον Δημήτρη Σουλελέ που την έβαφε και τη χτένιζε για χρόνια, την Αλίντα Μαυρογένη που τη φωτογράφιζε κάνοντας υπερπαραγωγές από το τίποτα, τον φωτογράφο Ντίνο Διαμαντόπουλο στη συνέχεια και τον Τάσσο Βρεττό, τον μακιγιέρ Αχιλλέα Χαρίτο. Η Όλγα Κολοκοντέ ήταν κοντά της, να τρέχει για τα πάντα.
Ήταν κι εκείνη αφοσιωμένη στους ανθρώπους της όσο και στη δουλειά της, που δεν την αναβάθμισε απλώς αλλά την άλλαξε ριζικά και αυτό της το χρωστούν οι συνάδελφοί της που ακολούθησαν.
Εμείς τη βλέπουμε ακόμα πίσω από την αυλαία που έπεσε για πάντα, στην πρώτη γραμμή, να μας κλείνει το μάτι, να διορθώνει το μανίκι, να σηκώνει το κεφάλι και να απλώνει το χέρι στον ουρανό. Να ανοίγει σαν πέπλο μια τεράστια ασημένια ουρά και να απογειώνεται.
