Το ατμοσφαιρικό βιογραφικό ντοκιμαντέρ Ryuichi Sakamoto: Coda του 2018 (είχε παιχτεί και στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης εκείνης της χρονιάς) για τη διαδρομή του σπουδαίου Ιάπωνα δημιουργού που μας άφησε πριν από λίγες μέρες, ξεκινά με μια πανοραμική λήψη ενός τοπίου έρημου και δυσοίωνου, ιδανικού όμως κατά έναν τρόπο για κάποιον φανατικό θαυμαστή του σύμπαντος του Ταρκόφσκι όπως ο Ριουίτσι Σακαμότο. Θα μπορούσε να είναι η «Ζώνη» στο Στάλκερ, είναι όμως η νεκρή ζώνη που περιτριγυρίζει τον πυρηνικό σταθμό της Φουκοσίμα.
Εκεί κοντά υπάρχει μια γεωργική σχολή που φιλοξενεί ένα πιάνο που κατά μαγικό τρόπο επιβίωσε από το τσουνάμι που ακολούθησε το πυρηνικό ατύχημα. Η πρώτη εικόνα του μαέστρου στο ντοκιμαντέρ τον δείχνει να περιεργάζεται με στοργή αυτό το πιάνο που το πήραν τα κύματα, αλλά μετά την καταστροφή επέστρεψε σχεδόν άθικτο.
Είναι απόλαυση (αισθητική, διανοητική, συναισθηματική) να βλέπεις και να ακούς αυτόν τον υπέροχο μουσικό και υπέρκομψο άνδρα, ακόμα και όταν –ή ίσως, ειδικά όταν– συλλογίζεται φωναχτά στην ταινία περί θανάτου και θνητότητας.
Πόσες φορές ακόμη θα δεις την πανσέληνο να ανατέλλει; Ίσως είκοσι. Κι όμως, όλα μοιάζουν ατελείωτα.
Στα γυρίσματα, φαινόταν να έχει σκαπουλάρει τον καρκίνο του λάρυγγα με τον οποίον διαγνώστηκε το 2014, στη γωνία όμως περίμενε ύπουλα η μετάσταση και ο καρκίνος του εντέρου που τελικά απεδείχθη ολοκληρωτικός και μη αναστρέψιμος. «Μπορεί να ζήσω δέκα χρόνια ακόμα ή είκοσι ή μόνο ένα», λέει στην ταινία.
Μπορεί να μη νίκησε τελικά τον καρκίνο, έμοιαζε όμως να έχει νικήσει τον χρόνο ή έστω τα ηλικιακά ταμπού που έχουν να κάνουν με την εμφάνιση. Όσο «θεός» έμοιαζε στα νιάτα του (σε όλα τα στάδια της «ποπ» καριέρας του) τόσο απέριττα στυλάτος φαινόταν και στα φθινοπωρινά χρόνια, ως το τέλος.
Από τα πορτρέτα που του είχε κάνει ο Άντι Γουόρχολ στα '80s μέχρι τα ρούχα των συμπατριωτών του (και φίλων του) σχεδιαστών Yohji Yamamoto, Kenzō Takada και Rei Kawakubo που φορούσε στην ώριμη φάση του ως «συμφωνικός» συνθέτης, δεν θα ήταν υπερβολή να πει κανείς ότι ο Ριουίτσι Σακαμότο ήταν ένας από τους πιο κομψούς ανθρώπους στον κόσμο. Στην περίπτωσή του, το στυλ είχε απολύτως να κάνει με την ουσία, και το αντίστροφο.
Έναν χρόνο πριν από το ντοκιμαντέρ, είχε κυκλοφορήσει ένα από τα πιο εσωτερικά έργα της πολυποίκιλης δισκογραφίας του, το «async», σε ένα σημείο του οποίου ακούγεται ο μονόλογος του Πολ Μπόουλς από την τελευταία σκηνή του Sheltering Sky («Τσάι στη Σαχάρα»), τη μουσική του οποίου είχε γράψει ο Σακαμότο, 27 χρόνια πριν:
«Επειδή δεν ξέρουμε πότε θα συμβεί ο θάνατος, φτάνουμε να αντιλαμβανόμαστε τη ζωή σαν ένα ανεξάντλητο πηγάδι. Κι όμως, όλα συμβαίνουν κάποιες φορές μονό, λίγες φορές στην πραγματικότητα. Πόσες φορές θα θυμηθείς ένα συγκεκριμένο απόγευμα της παιδικής σου ηλικίας, ένα απόγευμα που αποτελεί τόσο βαθύ κομμάτι της ύπαρξής σου που δεν μπορείς να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς αυτό; Ίσως τέσσερις ή πέντε φορές ακόμα. Ίσως ούτε καν τόσες. Πόσες φορές ακόμη θα δεις την πανσέληνο να ανατέλλει; Ίσως είκοσι. Κι όμως, όλα μοιάζουν ατελείωτα».
