KANEIΣ ΔΕΝ ΞΕΧΝΑ εκείνα τα – λίγα για τον καθένα – βιβλία που του άνοιξαν τα μάτια (και το μυαλό) και τον έκαναν να βλέπει διαφορετικά τον κόσμο. Ένα από αυτά ήταν για μένα το “No Logo” της Ναόμι Κλάιν που κυκλοφόρησε την τελευταία χρόνια του περασμένου αιώνα, πάνω στην κόψη του κινήματος κατά της (εταιρικής) παγκοσμιοποίησης, ένα κίνημα που κάποιοι το έβλεπαν τότε με μισό μάτι, εκ των υστέρων όμως μοιάζει συνταρακτικά προφητικό σε κάθε επίπεδο.
Η επιφανής Καναδή συγγραφέας και πολιτική αναλύτρια (και ακτιβίστρια) κυκλοφορεί την επόμενη εβδομάδα το δέκατο βιβλίο της, σε συνεργασία με την επίσης Καναδή συγγραφέα και σκηνοθέτρια Άστρα Τέιλορ, σύζυγο του ιδιοφυούς και ιδιοσυγκρασιακού μουσικού Τζεφ Μάνγκουμ του συγκροτήματος Neutral Milk Hotel (μια πληροφορία για τους απανταχού indie μύστες). Τίτλος του βιβλίου: ‘End Times Fascism’. Ο φασισμός των έσχατων καιρών. Της συντέλειας του κόσμου. Της Δευτέρας Παρουσίας. Της Αποκάλυψης.
Ο σύγχρονος φασισμός είναι μια επανάληψη του «αυθεντικού» ή ένα μοντέρνο, αλλόκοτο σίκουελ;
Ένας απολύτως ταιριαστός τίτλος για τους καιρούς μας, την ώρα μάλιστα που πολλοί θρηνούν από χθες για το τέλος της Ευρώπης, της φιλελεύθερης δημοκρατίας, και του κόσμου όλου, μετά τον θρίαμβο της ακροδεξιάς/νεοναζιστικής AfD στο «κρατίδιο» της Σαξονίας. Η τάση είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Σχεδόν ένας στους τέσσερις ψηφοφόρους στην Ευρώπη ψηφίζει πλέον κόμματα της ακροδεξιάς, σύμφωνα με πρόσφατη μεγάλη έρευνα του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 150 πολιτικοί επιστήμονες από 31 χώρες. Η έρευνα διαπίστωσε ότι το ποσοστό των Ευρωπαίων που ψήφισαν ένα ακροδεξιό κόμμα στις πιο πρόσφατες εθνικές εκλογές της χώρας τους είχε αυξηθεί το 2026 σε πάνω από 23%, από το 10% που βρισκόταν πριν από μια δεκαετία και από το 5% το μακάριο, μακρινό 1995.
Προοίμιο του βιβλίου ήταν ένα άρθρο που είχαν υπογράψει οι δύο συγγραφείς και είχε δημοσιευτεί πριν από ενάμιση χρόνο στον Guardian με τίτλο ‘The rise of end times fascism’. Εκεί εξηγούσαν ότι η σύγχρονη φασιστική απειλή στη Δύση προέρχεται από μια ανίερη, επισφαλής αλλά θανάσιμα επικίνδυνη συμμαχία τριών φατριών: των θρησκευτικών (Χριστιανών) φονταμενταλιστών, των θιασωτών της τεχνολογικής επιτάχυνσης και των σκληρών εθνικιστών. «Ο εσχατολογικός φασισμός του είναι ένας σκοτεινά εορταστικός φαταλισμός», σημείωναν, «ένα τελευταίο καταφύγιο για όσους βρίσκουν ευκολότερο να γιορτάσουν την καταστροφή παρά να φανταστούν μια ζωή χωρίς επικυριαρχία».
Το σαββατοκύριακο που μας πέρασε επανήλθαν στο θέμα, με ένα μεγάλο άρθρο στους Financial Times, λίγες μέρες πριν από την κυκλοφορία του βιβλίου, απαντώντας μεταξύ άλλων στο ερώτημα αν ο σύγχρονος φασισμός είναι μια επανάληψη του «αυθεντικού» ή ένα μοντέρνο, αλλόκοτο σίκουελ. «Οι σημερινές κρίσεις», γράφουν, «διαφέρουν πολύ από εκείνες που ώθησαν τους λαούς να αναζητήσουν αυταρχικούς ηγέτες και αποδιοπομπαίους τράγους πριν από έναν αιώνα. Έχουν μια πιο πλανητική κλίμακα και, ως εκ τούτου, ένα πιο υπαρξιακό και πιο αποκαλυπτικό εύρος… Αυτό σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζουμε την επανάληψη ενός αυταρχισμού του παρελθόντος, αλλά, αντίθετα, ένα σύγχρονο σίκουελ που μας πηγαίνει όλους σε μέρη που δεν έχουμε βρεθεί ποτέ πριν. Αυτή τη νέα εξέλιξη την ονομάζουμε ‘φασισμό του τέλους του κόσμου’».
«Στο μεταξύ», συνεχίζουν, «οι πολιτικοί και οι επιχειρηματικές ελίτ που καθοδηγούν αυτόν τον εσχατολογικό φασισμό φαίνονται να μην έχουν κανένα πλάνο για ένα μέλλον προσιτό σε όσους δεν είναι πλούσιοι. Αντίθετα, στοιχηματίζουν σε μόνιμους «δύσκολους καιρούς», όπως το έθεσε κάποτε ο διευθύνων σύμβουλος της Palantir, Άλεξ Καρπ, οραματιζόμενοι έναν κόσμο όπου μόνο κάποιες ελίτ επιβιώνουν, προστατεύοντας τον εαυτό τους και τον πλούτο τους ακόμη και εν μέσω απόλυτου χάους, σφοδρών συγκρούσεων και αλλεπάλληλων καταστροφών…»
