Η Γυναίκα με τα Άσπρα: το αριστούργημα του Ουίλκι Κόλινς μια αλυσίδα από ίντριγκες και μυστήριες συμπτώσεις

Η Γυναίκα με τα Άσπρα: το αριστούργημα του Ουίλκι Κόλινς μια αλυσίδα από ίντριγκες και μυστήριες συμπτώσεις Facebook Twitter
Henri Matisse, νεαρή γυναικα με λευκό φόρεμα (λεπτομέρεια)
0

Πρωτοδιάβασα τη «Γυναίκα με τα Άσπρα» με άλλον τίτλο –«Λάουρα», εκ του Laura– αρχές της δεκαετίας του ’80, την ίδια περίοδο που διάβαζα για τις Πανελλήνιες. Τι καταφύγιο, τι αντίδοτο στο μαρτύριο της αποστήθισης! Ήμουν ανύποπτη για το ομώνυμο ραδιοφωνικό σίριαλ που καθήλωνε γιαγιάδες και νοικοκυρές καθημερινά, μερικά χρόνια νωρίτερα. Tο μυθιστόρημα του Κόλινς βρισκόταν στη βιβλιοθήκη των δικών μου πλάι στο «Άλικο Γράμμα» του Χόθορν, σ’ έναν μαύρο, σκληρόδετο τόμο των εκδόσεων Δαρεμά, με χρυσά γράμματα στο εξώφυλλο. Ακόμα θυμάμαι με πόσες ενοχές το απολάμβανα. Από την πλοκή, εντούτοις, όπως διαπίστωσα πρόσφατα, ξαναπιάνοντάς το στην ωραία και κατατοπιστική έκδοση του Gutenberg (μτφρ. Ε. Μπαρτζινόπουλος), θυμόμουν ελάχιστα. Κι όπως τότε, έτσι και τώρα, δέσμια μιας αλυσίδας από ίντριγκες και μυστήριες συμπτώσεις, δεν μπορούσα να το αφήσω από τα χέρια μου.

Αγέραστη εδώ κι ενάμιση αιώνα, η «Γυναίκα με τα Άσπρα», πριν κυκλοφορήσει σε βιβλίο, είχε δημοσιευτεί σε συνέχειες από τον Νοέμβριο του 1859 ως τον Αύγουστο του 1860 σε δύο εβδομαδιαία περιοδικά ταυτόχρονα: στο “All The Year Round» του Ντίκενς, μέντορα και επιστήθιου φίλου του Κόλινς, στην Αγγλία και στο «Harper’s Weekly» στην Αμερική. Ήταν το πέμπτο μυθιστόρημα που υπέγραφε ο 36χρονος και όχι ιδιαίτερα γνωστός ακόμη συγγραφέας και, μολονότι χτυπήθηκε από αρκετούς κριτικούς, έγινε αμέσως ανάρπαστο. Κανένα άλλο ως τότε δεν είχε αγγίξει σε τέτοιο βαθμό τη λαϊκή φαντασία – «ακόμη και η “Καλύβα του μπαρμπα-Θωμά”, εκείνο το προ οκταετίας τρομερό μπεστ-σέλερ, επισκιάστηκε» επισημαίνει στην εισαγωγή του ο Βρετανός ακαδημαϊκός Τζον Σάδερλαντ. Πολύ γρήγορα, λέει, άρχισαν να εμφανίζονται στην αγορά καπέλα Woman in White, πανωφόρια Woman in White, αρώματα Woman in White, χώρια οι λογοτεχνικές απομιμήσεις που ακολούθησαν – Γυναίκες με τα Μαύρα, Γυναίκες με τα Κόκκινα, Γυναίκες με τα Γκρι, ως και μια Γυναίκα με… πορφυρές πιτζάμες.

Μέσα από διαφορετικές οπτικές γωνίες ο Ουίλκι Κόλινς ενσωματώνει στην ιστορία του μικρές και μεγάλες παραβάσεις –από πλαστογραφίες, εκβιασμούς και δηλητηριάσεις μέχρι φόνους– και σημασία έχει πως σε κάθε κρίσιμο σημείο της πλοκής τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Ακόμη και το ίδιο το μυθιστόρημα ξεκινά ως ιστορία αγάπης και καταλήγει ιστορία κατασκόπων, εμπνευσμένο από τις πολιτικές δολοπλοκίες που ανθούσαν τότε στην Ευρώπη.

Ο Σάδερλαντ στοιχηματίζει πως αν ο Ουίλκι Κόλινς είχε κατοχυρώσει δικαιώματα ευρεσιτεχνίας για βασικά στοιχεία της πλοκής του βιβλίου που λεηλατήθηκαν από τους λιγότερο ευρηματικούς συγχρόνους του –το τέχνασμα του «νεκρού αλλά όχι πεθαμένου», για παράδειγμα– θα είχε γίνει πολύ πλουσιότερος. Το σίγουρο είναι πως, αρδεύοντας από νομικές υποθέσεις που έκαναν πάταγο εκείνα τα χρόνια, μιμούμενος το ύφος των δημοσιογραφικών ρεπορτάζ κι επιστρατεύοντας ως διαδοχικούς αφηγητές της ιστορίας πρόσωπα που υποτίθεται γνωρίζουν από πρώτο χέρι τα γεγονότα, ο Κόλινς έδωσε το καλύτερο ίσως γραπτό του, το μόνο δικό του που θέλησε να μνημονεύεται στην επιτύμβια πλάκα του. Ένα αισθηματικό μυθιστόρημα μυστηρίου-προάγγελος των αστυνομικών, το οποίο μπόλιασε τη βικτοριανή μυθιστοριογραφία με νέα μοτίβα, ενδεικτικά της δυστυχίας, της παραφροσύνης και της βίας που θα μπορούσαν να παραμονεύουν σε κάθε ευυπόληπτο σπιτικό.

Η γυναίκα του τίτλου, στη σκηνή που πρωτοφανερώνεται στον αναγνώστη, είναι λευκοντυμένη από την κορφή ως τα νύχια, δεν μοιάζει ούτε ακριβώς με κυρία ούτε με γυναίκα της κατώτερης τάξης και, όπως θα φανεί στη συνέχεια, έχει μόλις δραπετεύσει από ψυχιατρικό άσυλο. Είναι μια αλλόκοτη φιγούρα που εμφανίζεται νυχτιάτικα σ’ ένα σταυροδρόμι, μπροστά σ’ έναν από τους βασικούς αφηγητές της ιστορίας, τον Ουόλτερ Χαρτράιτ, και του ζητά την κατεύθυνση για την πρωτεύουσα. Εκείνος τη βοηθάει και από τις λιγοστές κουβέντες που ανταλλάσσουν καταλαβαίνει πως η συγκεκριμένη γυναίκα συνδέεται κατά κάποιον τρόπο με την οικογένεια στην οποία ο ίδιος ετοιμάζεται να δουλέψει ως εσωτερικός καθηγητής ζωγραφικής.

Όποια πέτρα κι αν σηκώνει εφεξής ο Χαρτράιτ, τη «γυναίκα με τα άσπρα» θα βρίσκει. Το παρελθόν της, οι πρωτοβουλίες της, το μεγάλο μυστικό που ισχυρίζεται πως κατέχει, θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στην πορεία του. Ωστόσο, δεν είναι αυτή που θα του κλέψει την καρδιά. Η κοπέλα που θα ερωτευτεί και στην προστασία της οποίας θα αναλώσει όλη την ενεργητικότητά του ο Χαρτράιτ είναι μία από τις μαθήτριές του, η Λόρα: η ορφανή κληρονόμος μιας αξιοζήλευτης περιουσίας, η οποία, αν και ανταποκρίνεται στα αισθήματά του, θα βρεθεί εγκλωβισμένη σ’ έναν άχαρο γάμο μ’ έναν βαρονέτο, τον ίδιο άντρα που είχε κλείσει τη «γυναίκα με τα άσπρα» στο άσυλο. Όλως παραδόξως, όπως μαθαίνουμε από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου, η Λόρα και η «γυναίκα με τα άσπρα» μοιάζουν εντυπωσιακά.

Δεν χρειάζεται να ειπωθούν περισσότερα για την υπόθεση. Μέσα από διαφορετικές οπτικές γωνίες ο Ουίλκι Κόλινς ενσωματώνει στην ιστορία του μικρές και μεγάλες παραβάσεις –από πλαστογραφίες, εκβιασμούς και δηλητηριάσεις μέχρι φόνους– και σημασία έχει πως σε κάθε κρίσιμο σημείο της πλοκής τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται. Ακόμη και το ίδιο το μυθιστόρημα ξεκινά ως ιστορία αγάπης και καταλήγει ιστορία κατασκόπων, εμπνευσμένο από τις πολιτικές δολοπλοκίες που ανθούσαν τότε στην Ευρώπη. Η δε γυναίκα που κλέβει ουσιαστικά την παράσταση δεν είναι εκείνη του τίτλου ούτε το πιστό της αντίγραφό αλλά η Μάριαν, η ετεροθαλής αδελφή της Λόρα, που της στέκεται φύλακας άγγελος. Μια όχι ιδιαίτερα όμορφη αλλά γειωμένη, θαρραλέα και γοητευτική ηρωίδα, που έμελλε να κυριεύσει τις ερωτικές φαντασιώσεις χιλιάδων αναγνωστών του μυθιστορήματος.

Η «Γυναίκα με τα Άσπρα» γράφτηκε σε μια εποχή κατά την οποία οι γυναίκες, κοινωνικά υποβαθμισμένες, εκτός όλων των άλλων, δεν ήταν απαραίτητο να ποθούν τους άντρες που παντρεύονταν. Πολλές ήταν καταδικασμένες να συμβιώνουν με άντρες που είχαν απορρίψει, τους οποίους είτε μάθαιναν να αγαπούν είτε έφταναν να μισούν. Εκείνοι, από την πλευρά τους, είχαν δύο τρόπους για να τις κουμαντάρουν. Ο ένας ήταν με τη βία κι ο άλλος –«πιο αργός, πιο δύσκολος αλλά όχι λιγότερο ασφαλής»– ήταν να μην τις ξεσυνερίζονται. Ήρεμη αποφασιστικότητα – «ισχύει για τα ζώα, ισχύει για τα παιδιά, ισχύει και για τις γυναίκες, που δεν είναι παρά μεγάλα παιδιά» διατείνεται ένας από τους κακούς της ιστορίας. O ίδιος ο Κόλινς, πάντως, ως μυθιστοριογράφος, έχει τη φήμη του πιο φεμινιστή από τους βικτοριανούς, ενώ και ο τρόπος που πορεύτηκε ως άντρας ήταν λίαν σκανδαλώδης για τους συγχρόνους του. Τη χρονιά που δημοσιεύτηκε η «Γυναίκα με τα Άσπρα» άρχισε να συγκατοικεί με μια γυναίκα μεγαλύτερή του και πολύ σύντομα θα ’φερνε ανάμεσά τους μια αθώα, νεαρή επαρχιωτοπούλα, τη μόνη με την οποία θ’ αποκτούσε παιδιά. Ως τον θάνατό του, το 1889, ο Ουίλκι Κόλινς θα ζούσε με δύο γυναίκες σ’ ένα αρμονικό, όπως αποδείχτηκε, ménage à trois. Δεν ξέρω αν η ζωή του έγινε ποτέ μυθιστόρημα. Μια εικόνα, ωστόσο, του ίδιου, στην ακμή του, στο πλευρό του κολλητού του Τσαρλς Ντίκενς βρίσκει κανείς στην «Απουσία» του βραβευμένου με Man Booker, Ρίτσαρντ Φλάναγκαν (μτφρ. Γ. Μπλάνας, εκδόσεις Ψυχογιός).

Βιβλίο
0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Έτσι μας πέταξαν μέσα στην Ιστορία

Βιβλίο / Το φιλόδοξο λογοτεχνικό ντεμπούτο του Κώστα Καλτσά είναι μια οικογενειακή σάγκα με απρόβλεπτες διαδρομές

«Νικήτρια Σκόνη»: Μια αξιοδιάβαστη αφήγηση της μεγάλης Ιστορίας του 20ού και του 21ου αιώνα στην Ελλάδα, από τα Δεκεμβριανά του 1944 έως το 2015.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Γκρέγκορ φον Ρετσόρι: Αποχαιρετώντας μια Ευρώπη που χάνεται

Βιβλίο / Γκρέγκορ φον Ρετσόρι: Αποχαιρετώντας μια Ευρώπη που χάνεται

Ένας από τους τελευταίους κοσμοπολίτες καλλιτέχνες και συγγραφείς αυτοβιογραφείται στο αριστουργηματικό, σύμφωνα με κριτικούς και συγγραφείς όπως ο Τζον Μπάνβιλ, βιβλίο του «Τα περσινά χιόνια», θέτοντας ερωτήματα για τον παλιό, σχεδόν μυθικό κόσμο της Ευρώπης που έχει χαθεί για πάντα.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
CARRIE

Βιβλίο / H Carrie στα 50: Το φοβερό λογοτεχνικό ντεμπούτο του Στίβεν Κινγκ που παραλίγο να καταλήξει στα σκουπίδια

Πάνω από 60 μυθιστορήματα που έχουν πουλήσει περισσότερα από 350 εκατομμύρια αντίτυπα μετράει σήμερα ο «βασιλιάς του τρόμου», όλα όμως ξεκίνησαν πριν από μισό αιώνα με την πρώτη περίοδο μιας ντροπαλής και περιθωριοποιημένης μαθήτριας γυμνασίου.
THE LIFO TEAM
Οι «Αρχάριοι» του Ρέιμοντ Κάρβερ, ήρωες τσακισμένοι από το κυνήγι του αμερικανικού ονείρου

Το πίσω ράφι / Οι «Αρχάριοι» του Ρέιμοντ Κάρβερ, ήρωες τσακισμένοι από το κυνήγι του αμερικανικού ονείρου

Γεννημένος στο Όρεγκον τα χρόνια που ακολούθησαν την οικονομική κρίση του '29, γιος μιας σερβιτόρας κι ενός εργάτη σε εργοστάσιο ξυλείας, ο κορυφαίος εκπρόσωπος του «βρόμικου ρεαλισμού» βίωσε στο πετσί του την αθλιότητα, τις δυσκολίες και την αποξένωση που αποτύπωσε στο έργο του.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Μιχάλης Μακρόπουλος: «Ζούμε σε μια εποχή βαθιάς μοναξιάς, μέσα σε μια θάλασσα διαδικτυακών “φίλων”».

Βιβλίο / Μιχάλης Μακρόπουλος: «Ζούμε στη βαθιά μοναξιά των διαδικτυακών μας “φίλων”»

Ο συγγραφέας και μεταφραστής μιλά για τη δύναμη της λογοτεχνίας, για τα βιβλία που διαβάζει και απέχουν απ’ όσα σήμερα «συζητιούνται», για τη ζωή στην επαρχία αλλά και για το πόσο τον ενοχλεί η «αυτοπροσωπολατρία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
To «παράνομο» σεξ στην Αθήνα του Μεσοπολέμου σε μια νέα μελέτη

Βιβλίο / To «παράνομο» σεξ στην Αθήνα του Μεσοπολέμου σε μια νέα μελέτη

Κόντρα στα κυρίαρχα ήθη, ο Μεσοπόλεμος υπήρξε διεθνώς μια εποχή σεξουαλικής ελευθεριότητας. Μια πρωτότυπη έκδοση από τους Τάσο Θεοφίλου και Εύα Γανίδου εστιάζει στις επιδόσεις των Αθηναίων στο «παράνομο» σεξ, μέσα από δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής, με τα ευρήματα να είναι εντυπωσιακά, ενίοτε και σπαρταριστά.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Εύα Στεφανή: «Με συγκινεί ακόμα ο «Πεισίστρατος» του Γιώργου Χειμωνά»

The Book Lovers / Εύα Στεφανή: «Βρίσκω θεραπευτικά τα μυθιστορήματα της Άγκαθα Κρίστι»

Ο Νίκος Μπακουνάκης συζητάει με την Εύα Στεφανή, σκηνοθέτιδα και καθηγήτρια Κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, για τη διαδρομή της από την Δάφνη ντι Μοριέ στον Ε.Χ. Γονατά κι από τον Τσβάιχ στον Γιώργο Χειμωνά.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Το συναρπαστικό ντεμπούτο της Ρένας Λούνα είναι καλή λογοτεχνία

Βιβλίο / Το συναρπαστικό ντεμπούτο της Ρένας Λούνα είναι καλή λογοτεχνία

Οι «Αλεπούδες του Περ-Λασαίζ» είναι ένα μυθιστόρημα άριστα δομημένο, με πυκνό λόγο και πλήθος πραγματολογικών στοιχείων, που αναπλάθει τη γαλλική επαρχία των ’50s μέσα από μια απελπισμένη ερωτική ιστορία με φεμινιστική χροιά. 
M. HULOT
Η σημασία του Le Corbusier σήμερα

Βιβλίο / Η σημασία του Le Corbusier σήμερα

Ο σπουδαίος αρχιτέκτονας και στοχαστής, που έβαλε ποίηση στο σκυρόδερμα και συνέδεσε τα οράματα ενός σύγχρονου «Blade Runner» με τον Παρθενώνα, μοιάζει σήμερα να έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο και σημασία όσο ποτέ. Η «Συζήτηση με τους φοιτητές της αρχιτεκτονικής» από εκδόσεις ΠΕΚ αποδεικνύει γιατί.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Οι δεσποινίδες της Αβινιόν ήταν από το Τσανάκ Καλέ

Βιβλίο / Οι δεσποινίδες της Αβινιόν ήταν από το Τσανάκ Καλέ

Τα κεραμικά των Δαρδανελλίων, ο συσχετισμός τους με την ταυτότητα, με το συναίσθημα. Ένα γοητευτικό βιβλίο δείχνει πώς τα «λαϊκά», «αγροτικά» κεραμικά συνδέονται με το κίνημα Arts & Crafts, με τον ιαπωνισμό, με τις διακοσμητικές τέχνες και το ντιζάιν στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Τζούντιθ Μπάτλερ: Μιλώντας για το «φάντασμα του φύλου» χωρίς φόβο και πάθος

Βιβλίο / Τζούντιθ Μπάτλερ: Μιλώντας για το «φάντασμα του φύλου» χωρίς φόβο και πάθος

Mία από τις σημαντικότερες θεωρητικούς της εποχής μας, που έχει δεχθεί επιθέσεις και έχει λογοκριθεί για τις απόψεις της μόλις κυκλοφόρησε το τελευταίο της βιβλίο με τίτλο «Ποιος φοβάται το φύλο;» το οποίο αναμένεται να συζητηθεί, ενώ πολλοί αναρωτιούνται αν η ίδια έγινε mainstream.
EΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ντον Ντελίλο: «Άνθρωπος σε πτώση»

Το πίσω ράφι / «Άνθρωπος σε πτώση»: Το ρεαλιστικό έργο ενός από τους σπουδαιότερους εξερευνητές της μοντέρνας εποχής

Ο πολυβραβευμένος Ντον Ντελίλο γράφει για την ανάγκη των ανθρώπων να ανήκουν κάπου και να επικοινωνήσουν, όταν εισπράττουν από την Ιστορία οδύνη, απώλειες και χιλιάδες ερωτηματικά.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ