Η συνομιλήτριά μου βρίσκεται δεκατέσσερις μήνες τώρα στο Σαχέλ, απασχολούμενη σε προγράμματα μεγάλης διεθνούς οργάνωσης. Έχοντας ως «βάση» το Αμπιτζάν, πρωτεύουσα της Ακτής Ελεφαντοστού, δραστηριοποιείται κυρίως στις γειτονικές χώρες, τον Νίγηρα, το Μάλι και την Μπουρκίνα Φάσο –από τις φτωχότερες της Αφρικής– με αντικείμενο την εκπαίδευση και την ενδυνάμωση των πιο ευάλωτων πληθυσμιακών ομάδων όσον αφορά τη διαχείριση κρίσεων και την οικοδόμηση σχέσεων συνεργασίας και εμπιστοσύνης.
Τον τελευταίο καιρό συμμετέχει εθελοντικά σε μια πρωτοβουλία για την εξασφάλιση των σπουδών και της σίτισης των παιδιών του ορφανοτροφείου Saga που βρίσκεται στη Νιαμέι, πρωτεύουσα του Νίγηρα. H απήχησή της στην Ελλάδα μέσα από τους λογαριασμούς της στα κοινωνικά δίκτυα ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Αποτέλεσμα, οι χορηγίες πολλών τροφίμων του αλλά και το νέο, υπό κατασκευή σχολείο του ιδρύματος να έχουν ελληνικό «χρώμα», όπως και η απέραντη ευγνωμοσύνη των ωφελούμενων που, εκτός από το εξασφαλισμένο πλέον καθημερινό φαγητό, αποκτούν, μέσα από τη μόρφωση, δικαίωμα στην ελπίδα.
Το τρίγωνο Μπουρκίνα Φάσο - Μάλι - Νίγηρας είναι δυστυχώς από τα πιο επικίνδυνα σημεία του πλανήτη κι όμως οι άνθρωποι σε αυτές τις χώρες είναι πράοι, γλυκύτατοι, ακόμα και οι μουσουλμάνοι, που είναι η μεγάλη πλειοψηφία, είναι γενικά μετριοπαθείς, απόδειξη ότι έχουν κοσμικές κυβερνήσεις και όχι «χαλιφάτα».
Με αφορμή την αξιέπαινη αυτή πρωτοβουλία αλλά και τη μακροχρόνια εμπειρία της στα αφρικανικά πράγματα κάναμε μια ενδιαφέρουσα online συζήτηση για την κατάσταση στην περιοχή, το πρόβλημα της τρομοκρατίας και της διαφθοράς, την ασύλληπτη φτώχεια και τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες παρά τους πλούσιους φυσικούς πόρους. Για τη γενικευμένη αδικία και τη φτήνια της ανθρώπινης ζωής που σε κάνουν «να θέλεις να ουρλιάξεις», τις ξένες επεμβάσεις και τα συμφέροντα που λυμαίνονται το Σαχέλ, το αποτύπωμα της κλιματικής κρίσης και βέβαια το μεταναστευτικό, μια ακόμα μεγάλη τραγωδία. Όμως αυτή δεν ήταν μια εγκυκλοπαιδική κουβέντα, περισσότερο μια εικόνα για το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιείται μια αλληλέγγυα προσπάθεια που μάλιστα γίνεται «από τα κάτω», χωρίς μεσάζοντες, μια προσπάθεια από αυτές που αποδεικνύουν ότι κανένα σκοτάδι δεν είναι αδιαπέραστο, ότι τίποτα δεν είναι «γραμμένο» αν εμείς οι ίδιοι δεν το υπογράψουμε.
— Πες μου καταρχάς για την εθελοντική δουλειά που γίνεται με το σχολείο του ορφανοτροφείου Saga στη Νιαμέι. Πώς ξεκίνησε όλο αυτό;
Βρέθηκα τυχαία εκεί, ακολουθώντας έναν φίλο που έκανε εθελοντισμό και έχοντας εμπειρία από ανάλογες δράσεις στην Ελλάδα και αλλού «κόλλησα», που λένε! Το Saga είναι ένα ορφανοτροφείο με 223 παιδιά τα οποία έχουν στερηθεί είτε και τους δύο γονείς είτε τον πατέρα τους από πολεμικές συγκρούσεις ή άλλες αιτίες, ακόμα και από διαζύγια, αφού εδώ επιτρέπεται η πολυγαμία. Το ίδρυμα περιλαμβάνει σχολείο που όμως δεν είναι δωρεάν: τις σπουδές στον Νίγηρα όπως και γενικότερα στην Αφρική τις πληρώνεις από το δημοτικό ακόμα με ποσά που φαντάζουν ευτελή σ' εμάς, αλλά εκεί είναι υπόθεση. Την πρωτοβουλία για να καλυφθεί οικονομικά η φοίτηση και η διατροφή των παιδιών αυτών –μεγάλη υπόθεση κι αυτό, γιατί, εκτός δομής, θα πεινούσαν– ξεκίνησε μια μικρή τοπική εθελοντική οργάνωση, η MKO Lale Lale, που έχει υπό την εποπτεία της το Saga. Στόχος είναι κάθε παιδί να αποκτήσει έναν χορηγό, που επιλέγει ο ίδιος ποιο θα αναλάβει. Στο πλαίσιο αυτό έκανα πριν λίγο καιρό ένα κάλεσμα από το fb, ανεβάζοντας βίντεο και φωτογραφίες. Η ανταπόκριση με εξέπληξε, ήταν τεράστια, μιλάμε για πάνω από χίλια άτομα μέχρι στιγμής! Αυτό ήταν πολύ συγκινητικό όσο και ενθαρρυντικό, και οδήγησε στη δημιουργία ενός ιντερνετικού γκρουπ χωρίς κανέναν μεσάζοντα, το οποίο έκτοτε μεγαλώνει διαρκώς.
— Ακούγεται πράγματι εντυπωσιακό.
Είναι, και μάλιστα χάρη στις δωρεές που συγκεντρώθηκαν το ορφανοτροφείο Saga εξοικονόμησε χρήματα για τη ριζική ανακαίνιση του σχολείου, το οποίο βρισκόταν σε άθλια κατάσταση, ενώ εξασφαλίστηκε η φοίτηση παιδιών και από άλλα ορφανοτροφεία. Δεδομένων των συνθηκών, μιλάμε για κατόρθωμα, μάλιστα στο σχολείο τοποθετήθηκε ήδη αναμνηστική πλάκα που ευχαριστεί τους Έλληνες πολίτες για τη συνδρομή τους! Εννοείται ότι υπάρχει απόλυτος έλεγχος και διαφάνεια όσον αφορά τα χρήματα που δίνονται τόσο για τις σπουδές όσο και για την αγορά τροφίμων και άλλων ειδών πρώτης ανάγκης, όπως εύκολα διαπιστώνει οποιοσδήποτε επιθυμεί να βοηθήσει. Εν όψει, μάλιστα, της νέας σχολικής χρονιάς υπάρχει κάλεσμα για συγκέντρωση στην Αθήνα σχολικών ειδών σε καλή κατάσταση που περισσεύουν ή δεν χρησιμοποιούνται πια για να αποσταλούν μέσω ΜΚΟ (ώστε να υπάρχει χαμηλό κόστος εκτελωνισμού) τον Σεπτέμβριο στο ορφανοτροφείο. Ευπρόσδεκτη είναι εδώ και η συνδρομή ιδιωτικών εταιρειών.
— Τα ίδια τα παιδιά πώς ανταποκρίνονται;
Χαίρονται απίστευτα και αυτά και οι συγγενείς τους –γιατί σχεδόν όλα έχουν κάποιον συγγενή μέσα στην κοινότητα, όπου και διανυκτερεύουν– και εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους με κάθε τρόπο γι’ αυτό το αναπάντεχο χέρι βοήθειας σε κάθε επικοινωνία με τους χορηγούς τους, οι οποίοι ενημερώνονται κιόλας για τις σχολικές προόδους τους. Οι δε συγγενείς, ως μια στοιχειώδη ανταπόδοση, μνημονεύουν τα ονόματα των ανθρώπων αυτών στις προσευχές τους! Προτεραιότητα παίρνουν τα πιο ευάλωτα παιδιά καθώς και όσα οι μητέρες τους έχουν δεσμευθεί ότι δεν θα διακόψουν πρόωρα τη φοίτησή τους. Τα ονόματα των παιδιών που διαθέτουν χορηγούς εκπαίδευσης γνωστοποιούνται στο υπουργείο Παιδείας της χώρας.
Οι αίθουσες διδασκαλίας
— Είσαι δεκατέσσερις μήνες τώρα στο Σαχέλ. Πώς έχουν τα πράγματα σε αυτή την ξεχασμένη γωνιά του κόσμου;
Κάθε χώρα διαφέρει, κοινό τους χαρακτηριστικό όμως είναι ότι είναι φτωχές, εξαρτημένες και σχεδόν σε όλες υπάρχουν εμπόλεμες ζώνες καθώς στην ευρύτερη περιοχή δρουν χρόνια τώρα διάφορες τρομοκρατικές οργανώσεις και παραστρατιωτικές ομάδες, κυρίως ισλαμιστικές. Η ανατροπή του Καντάφι στη Λιβύη το 2011 αποσταθεροποίησε όλη την ευρύτερη περιοχή, με το οπλοστάσιό του να «μοιράζεται» σε λογής πολέμαρχους. Το Μάλι, ας πούμε, ελέγχεται κατά 60% από τέτοιες ομάδες, ο Νίγηρας πάλι δέχεται επιθέσεις από εξτρεμιστές που εδρεύουν σε γειτονικές χώρες όπως η Νιγηρία, με αποτέλεσμα λίγα μέρη να είναι ασφαλή έξω από την πρωτεύουσα Νιαμέι. Στη χώρα αυτή και ειδικά στον Βορρά δρούσε η Μπόκο Χαράμ, η οποία έχει πλέον ενσωματωθεί στην οργάνωση Ισλαμικό Κράτος της Δυτικής Αφρικής (ISIS-WA). Μια άλλη εξτρεμιστική φονταμενταλιστική οργάνωση είναι το Ισλαμικό Κράτος της Μεγάλης Σαχάρας (ISGS), που όμως βρίσκεται σε διαμάχη με τον ISIS-WA. Υπάρχει ακόμα η JNIM που πρόσκειται στην Αλ Κάιντα και δεκάδες μικρότερες ένοπλες ομάδες, συμβαίνουν επίσης ενδοκοινοτικές διαμάχες μεταξύ φυλών, κυρίως σε Μάλι και Νίγηρα, που τελευταία όμως έχουν υποχωρήσει. Η αξία της ανθρώπινης ζωής σε τέτοιες συνθήκες είναι, όπως καταλαβαίνεις, πολύ μικρή, κοστίζει λιγότερο και από τη σφαίρα που θα την αφαιρέσει, όπως έγραψε ένας ποιητής. Και όμως, οι άνθρωποι που συναντάς εδώ είναι τόσο ζεστοί και φιλικοί κι ας ζουν μέσα σε μια φτώχεια και μια αδικία που σε ξεπερνούν ως παρατηρητή, σε κάνουν να θες να ουρλιάξεις...
— Η αλήθεια είναι ότι όταν παίζει κάποια είδηση από αυτές τις χώρες που δεν αφορά ένοπλες συγκρούσεις ή τρομοκρατικές επιθέσεις θα σχετίζεται είτε με την κλιματική αλλαγή είτε με τη μετανάστευση και την προσφυγιά.
Δυστυχώς, έτσι είναι. Η κλιματική αλλαγή, ας πούμε, που συνδέεται άμεσα με το μεταναστευτικό, είναι δραματικά ορατή στην περίπτωση της λίμνης Τσαντ. Η κάποτε τέταρτη μεγαλύτερη αφρικανική λίμνη έχει χάσει πάνω από το 90% των υδάτων της εξαιτίας της μείωσης των βροχοπτώσεων και της υπεράντλησης, τόσο της ίδιας όσο και των ποταμών που εκβάλλουν εκεί.
— Θυμίζει της περίπτωση της λίμνης Αράλης στην Ασία.
Πράγματι. Η υπόλοιπη έκταση της λίμνης έχει ερημοποιηθεί, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τις καλλιέργειες, την κτηνοτροφία, το μικροκλίμα, το βιοτικό επίπεδο και την κοινωνική ειρήνη. Η επισιτιστική κρίση στο Σαχέλ κρατάει δεκαετίες τώρα και με τον πόλεμο στην Ουκρανία χειροτέρευσε. Σε όλα αυτά συνυπολόγισε τη διαφθορά, τα πραξικοπήματα, το εμπόριο όπλων και τα επικερδέστατα συμβόλαια στρατιωτικών εξοπλισμών, το «ξέπλυμα» χρημάτων, τις επιδημίες –όχι τόσο του Covid, που δεν ήταν μεγάλο πρόβλημα εδώ, όσο της ελονοσίας, της γαστρεντερίτιδας, του τυφοειδούς πυρετού και του Έμπολα–, τη διαρκή καταλήστευση των φυσικών πόρων από ξένες κυβερνήσεις και μεγάλες εταιρείες και τη στρατιωτική παρουσία όχι μόνο ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ αλλά και χωρών όπως η Γαλλία (επιχείρηση Barkhane) και οι ΗΠΑ. Σε τέτοιες συνθήκες πολύ εύκολα στρατολογούν νέους ανθρώπους οι εξτρεμιστικές οργανώσεις που στελεχώνουν ξένοι κυρίως μαχητές από τη Μέση Ανατολή, ακόμα και από τον Καύκασο.
— Απάγουν και παιδιά αυτές οι οργανώσεις, όπως έκανε η Μπόκο Χαράμ στη Νιγηρία;
Δεν έχουμε τόσο απαγωγές εδώ όσο βίαιη στρατολόγηση παιδιών στις επαρχίες όταν οι δικοί τους ή αυτά δεν πείθονται «με το καλό», κι αυτό είναι ένα ακόμα δράμα.
— Είναι γνωστό ότι υπάρχει έντονη εμπλοκή της Γαλλίας στο Σαχέλ που κάποτε υπήρξε αποικία της, κάτι που ξανάρθε στην επικαιρότητα με την είδηση για ενδεχόμενη αποστολή και Ελλήνων στρατιωτών στην περιοχή. Αλλά αποστολή των δυνάμεων αυτών είναι η αντιμετώπιση των εξτρεμιστών, όχι;
Ναι, υποτίθεται πως ήρθαν να πατάξουν την τρομοκρατία και το λαθρεμπόριο ναρκωτικών –το 1/3 της κοκαΐνης που εξάγεται από τη Λατινική Αμερική στην Ευρώπη περνά μέσω Σαχέλ–, να ελέγξουν επίσης τη μετανάστευση, όμως η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και ο γεωπολιτικός έλεγχος είναι οι κύριοι λόγοι της παρουσίας ξένων στρατών στην περιοχή. Γι' αυτό και το Μάλι, μετά την ανατροπή του τέως Προέδρου που είχε υπεξαιρέσει 13 δισ. δολάρια και είχε κάνει συμβόλαια στρατιωτικής συνεργασίας με τους Γάλλους, έδιωξε την Barkhane – πλέον το αρχηγείο της βρίσκεται στον Νίγηρα. Γάλλοι και Αμερικανοί έχουν μακροχρόνια παρουσία στην περιοχή, αλλά η τρομοκρατία και η διακίνηση ναρκωτικών καλά κρατούν. Πολλοί ντόπιοι τούς θεωρούν μέρος του προβλήματος και δεν τους θέλουν.
Οι κοιτώνες των παιδιών
— Όλα αυτά σχετίζονται, νομίζω, άμεσα με το μεταναστευτικό που απασχολεί την Ευρώπη περισσότερο από τη μοίρα αυτών των λαών.
Φυσικά. Χώρες όπως το Μάλι και ο Νίγηρας δεν αποτελούν τόσο πηγή όσο πέρασμα μεταναστευτικών ροών, ο δε Νίγηρας έχει γίνει με τη συνεργασία της Ε.Ε. κέντρο επιστροφής. Τέτοια «στρατόπεδα» υπάρχουν τόσο στη Νιαμέι όσο και στην Μπαμακό, πρωτεύουσα του Μάλι. Οι άνθρωποι εκεί απλώς κάθονται και περιμένουν την επόμενη ευκαιρία να φτάσουν στην Ευρώπη, είτε διά θαλάσσης, αν καταφέρουν να φτάσουν στο Σενεγάλη, είτε μέσα από την έρημο. Οι διακινητές, οι οποίοι σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τους εξτρεμιστές, τους κατευθύνουν με φορτηγά στη Σαχάρα για να συνεχίσουν προς Λιβύη ή Αλγερία, ζητώντας ξεχωριστό αντίτιμο για κάθε πόλη που προσεγγίζουν, αλλιώς τους εγκαταλείπουν ή τους εκβιάζουν, όμως στα σύνορα και των δύο αυτών χωρών γίνονται βίαιες επαναπροωθήσεις. Οι συνοριοφύλακες αρπάζουν από τους πρόσφυγες και τους μετανάστες ό,τι έχουν πάνω τους και τους διώχνουν πίσω στην καυτή έρημο χωρίς τρόφιμα, νερό, παπούτσια. Πολλοί κακοποιούνται, πολλές γυναίκες κάθε ηλικίας βιάζονται, αγόρια επίσης, κι αν κάποια γυναίκα με μωρό αντισταθεί, της το παίρνουν και το πετάνε. Κανείς δεν ξέρει πόσοι άνθρωποι χάνονται κάθε χρόνο σε αυτήν τη διαδρομή, μιλάμε για μεγάλη, απερίγραπτη ανθρωπιστική τραγωδία. Υπάρχει επίσης το φαινόμενο των παιδιών που περνάνε από τη μία χώρα του Σαχέλ στην άλλη για να ζητιανέψουν – η Σενεγάλη πρόσφατα απέλασε χίλια τέτοια παιδιά στον Νίγηρα.
— Κι όμως οι χώρες αυτές έχουν, διαβάζω, πλούσιο υπέδαφος.
Το Μάλι, ας πούμε, έχει χρυσό, ο Νίγηρας ουράνιο, υπάρχουν επίσης κοιτάσματα με ασήμι, λιγνίτη, φώσφορο, πετρέλαιο κ.ά., εξαιτίας της πολιτικής αστάθειας και των ένοπλων συγκρούσεων όμως ούτε σοβαρές κρατικές επενδύσεις μπορούν να γίνουν ούτε υπάρχει κάποιος έλεγχος στις εξορύξεις. Η συνθήκη αυτή εξυπηρετεί βεβαίως συγκεκριμένα συμφέροντα συγκεκριμένων χωρών ή εταιρειών που συνεργάζονται με τις ντόπιες άρχουσες τάξεις. Η τρομοκρατία στο Σαχέλ δεν αφήνει πολλά περιθώρια για ανάπτυξη και μεσαία τάξη ουσιαστικά δεν υπάρχει. Εκτός από μια μικρή ελίτ, όλος ο υπόλοιπος πληθυσμός ζει στην ανέχεια, ενώ ο αναλφαβητισμός ξεπερνά το 80%. Το τρίγωνο Μπουρκίνα Φάσο - Μάλι - Νίγηρας είναι δυστυχώς από τα πιο επικίνδυνα σημεία του πλανήτη κι όμως οι άνθρωποι σε αυτές τις χώρες είναι πράοι, γλυκύτατοι. Ακόμα και οι μουσουλμάνοι, που είναι η μεγάλη πλειοψηφία, είναι γενικά μετριοπαθείς, απόδειξη ότι έχουν κοσμικές κυβερνήσεις και όχι «χαλιφάτα».
— Αντιδρούν οι ντόπιοι πληθυσμοί σε αυτά τα φαινόμενα;
Κοινωνία πολιτών δεν υπάρχει βέβαια στο Σαχέλ, ούτε δημοκρατική παράδοση κατά τα δυτικά πρότυπα, έτσι οι λαϊκές αντιδράσεις παίρνουν συνήθως τη μορφή πραξικοπημάτων, όπως αυτό στο Μάλι. Όμως το Ίντερνετ έχει φέρει τα τελευταία χρόνια σαρωτικές αλλαγές, οι νέοι άνθρωποι κυρίως έχουν μια πολύ διαφορετική κουλτούρα, πιο ανοιχτόμυαλη, πιο παγκοσμιοποιημένη. Έχουν μάθει επίσης να αμφισβητούν την εξουσία και τις επιλογές της.
— Διαβάζω ότι, εκτός από τους Δυτικούς, λόγο στα αφρικανικά πράγματα επιθυμούν να έχουν τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Κινέζοι.
Ναι, συμβαίνει αυτό, ειδικά με τους Κινέζους –οι Ρώσοι αρκούνται στον προσεταιρισμό κάποιων ηγετών–, όμως το Πεκίνο δεν επενδύει στρατιωτικά αλλά στο εμπόριο και την κατασκευή δρόμων, εργοστασίων κ.λπ. υποδομών. Αξιοπρόσεκτη είναι και η διείσδυση των Τούρκων στο Σαχέλ και γενικότερα στην Αφρική, επιχειρηματική και πολιτιστική. Φτιάχνουν σχολεία, τζαμιά, πολιτιστικά κέντρα, μπαίνουν στις μεταφορές –η Turkish Airlines είναι, για παράδειγμα, η μόνη αεροπορική εταιρεία που συνδέει όλες αυτές τις χώρες μεταξύ τους και με την Κωνσταντινούπολη–, χτίζουν «όνομα».
— Ελληνική παρουσία υπάρχει;
Εκτός από κάποιες ορθόδοξες ιεραποστολές, όχι, είναι πολύ μικρή, όσο για την πολιτεία, αυτή είναι απούσα ακόμα και από χώρες με μεγάλη και ιστορική ομογένεια! Η μοναδική πρεσβεία μας στην ευρύτερη περιοχή βρίσκεται στο Ντακάρ, πρωτεύουσα της Σενεγάλης, και άνοιξε πρόσφατα. Να όμως που το περίσσευμα αλληλεγγύης για την εκπαίδευση των παιδιών ενός ορφανοτροφείου στη Νιαμέι έκαναν διάσημη την Ελλάδα σε μια χώρα που οι περισσότεροι συμπατριώτες μας αγνοούν και την ύπαρξή της, ανοίγοντας ένα παράθυρο στον κόσμο και γι’ αυτά.
— Πώς μπορώ κι εγώ να συμβάλω στην εκπαίδευση των παιδιών του ορφανοτροφείου Saga στη Νιαμέι;
Μπορεί οποιοσδήποτε να αναλάβει ως χορηγός κάποιο παιδί για ένα ή περισσότερα χρόνια, καταβάλλοντας ετησίως 45 ευρώ (30,000CFA) για το νηπιαγωγείο, 67 ευρώ (45,000CFA) για το δημοτικό ή 105 ευρώ (70,000CFA) για το γυμνάσιο. Τα δίδακτρα καλύπτουν βιβλία, μαθητική στολή (είναι υποχρεωτική) και καθημερινή σίτιση. Μπορείτε να στείλετε τα χρήματα είτε στον τραπεζικό λογαριασμό της ΜΚΟ Lale Lale είτε απευθείας στον διευθυντή του ιδρύματος Issoufou Hamadou Gabra μέσω Western Union. Με κάθε πληρωμή σάς στέλνει την απόδειξη, τα στοιχεία του παιδιού και τη φωτογραφία του. Στέλνει επίσης αντίγραφα στη ΜΚΟ Lalé Lalé. Αναλυτικές πληροφορίες και επικοινωνία εδώ:
www.facebook.com/groups/1724250887911219
www.facebook.com/fragkiska.megaloudi
Γνωρίστε τα παιδιά
