ΑΜΕΤΡΗΤΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ γλυκών τετράποδων πλημμύρισαν χθες τα απανταχού timeline των social media, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αδέσποτων Ζώων που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 4 Απριλίου.
Εκατοντάδες ήταν οι χρήστες που κοινοποίησαν τις αναμνήσεις και τα βιώματά τους με τα ζώα συντροφιάς που απέκτησαν, πολλές φορές βρίσκοντάς τα άρρωστα και παρατημένα σε κακή κατάσταση σε κάδους σκουπιδιών, άλλοτε αποστεωμένα η κακοποιημένα στους δρόμους της γειτονιάς τους, πάντοτε όμως συνειδητοποιώντας, μέσα από την αλληλεπίδραση μαζί τους, πως ο τρόπος που τους φερόμαστε αναδεικνύει καλύτερα από πολλούς άλλους δείκτες το επίπεδο του πολιτισμού μας.
Μαζί με το κύμα ενσυναίσθησης για τα ζώα, υπάρχει σήμερα και μια άλλη διάσταση που αποκτά ολοένα και περισσότερη δυναμική. Πρόκειται για το μέτωπο της κατοχύρωσης των νομικών δικαιωμάτων των ζώων, ένα κίνημα που εμφανίζεται και στην χώρα μας, είτε λόγω ωφελιμιστικών προσεγγίσεων όπως είναι οι διαστάσεις της βιωσιμότητας, της προστασίας του περιβάλλοντος και της προάσπισης της δημόσιας υγείας είτε λόγω της φιλοσοφικής στάσης πως ο σεβασμός στη ζωή, έστω και πλασμάτων διαφορετικών από εμάς, οφείλει να κωδικοποιείται νομικά.
«Συγκριτικά με τους ευρωπαϊκούς εταίρους μας και τους εν τη δύσει γείτονες μας, υστερούμε νομοθετικά, νομολογιακά αλλά κυρίως κοινωνικά, με την έννοια του πώς αντιμετωπίζουμε τα ζώα σε επίπεδο κοινωνίας και Πολιτείας.».
Σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκε πρόσφατα ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός Dogs’ Voice, ο οποίος με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα, ενεργοποίησε την πρωτοβουλία «Συνήγοροι για τα Ζώα Ελλάδος».
Πρόκειται για την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια προστασίας των ζώων μέσω του νομικού οικοσυστήματος στη χώρα μας, καθώς πολίτες και φιλοζωικές οργανώσεις μπορούν να υποβάλλουν αιτήματα παροχής νομικής βοήθειας μέσω της πλατφόρμας του οργανισμού και να λάβουν καθοδήγηση αλλά και δικαστική εκπροσώπηση σε υποθέσεις κακοποίησης ζώων μέσω του εξειδικευμένου δικτύου δικηγόρων σε όλη την Ελλάδα.
Στο τιμόνι της πρωτοβουλίας, στο πλάι της ιδρύτριας του οργανισμού Έλενας Δέδε, βρίσκεται εδώ και μερικούς μήνες η Τάμυ Δρακοπούλου, project manager του έργου «Συνήγοροι για τα Ζώα Ελλάδος», απόφοιτος της Νομικής σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και «αθεράπευτα ρομαντική και ιδεαλίστρια», όπως δηλώνει στη LiFO.
«Σύμφωνα με τη μητέρα μου, μικρή δήλωνα πως ήθελα να γίνω ψυχολόγος ζώων», δηλώνει γελώντας δυνατά, «μια ζωή ήθελα να συμβάλλω στην προστασία τους και χαίρομαι που κατέληξα να δουλεύω σε μια ονειρική θέση που συνδυάζει τις νομικές μου γνώσεις με την αγάπη μου για τα ζώα».
Τη συνάντησα για μια εφ’όλης της ύλης συζήτηση για τη νέα πρωτοβουλία του οργανισμού της, το αναδυόμενο και συναρπαστικό νομικό πεδίο του Δικαίου των Ζωών και τα πιθανά εργαλεία που θα ανοίξουν το μονοπάτι για τη βελτίωση και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των ζώων στην Ελλάδα.
— Νιώθω πως παρότι έχουν γίνει κάποια πρόσφατα βήματα, το Δίκαιο των Ζώων στη χώρα μας παραμένει ακόμα περιοχή αχαρτογράφητων νερών. Πού ακριβώς βρίσκεται τελικά η Ελλάδα σχετικά με τα δικαιώματα των ζώων –συντροφιάς και μη– συγκριτικά με την ευρωπαϊκή οικογένεια, αλλά και τον υπόλοιπο πλανήτη;
Θα κάνω τη διαφορά ξεκινώντας από τα θετικά δεδομένα: Η Ελλάδα, μέσω του προϊσχύσαντος νόμου 4039/2012, ήταν η πρώτη χώρα στην Ευρώπη και μία από τις πρώτες παγκοσμίως που απαγόρευσε τη χρήση ζώων σε τσίρκο αλλά και σε κάθε είδους ψυχαγωγικά ή εκπαιδευτικά προγράμματα.
Ακόμη, από το 2004 οι δοκιμές σε ζώα για καλλυντικά προϊόντα απαγορεύονται στην Ε.Ε. –συνεπώς και στη χώρα μας– και το ίδιο ισχύει για συστατικά καλλυντικών από το 2009. Την ίδια χρονιά η Ε.Ε. απαγόρευσε και τη διάθεση στην αγορά καλλυντικών που έχουν δοκιμαστεί σε ζώα, ανεξαρτήτως αν η δοκιμή έλαβε χώρα σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Τέλος, ο πρόσφατος Ν. 4830/2021 αναβάθμισε κάποιες πράξεις που εμπίπτουν στην κακοποίηση ζώων σε κακούργημα, ενώ αναγνώρισε ρητώς τις 5 ελευθερίες που επιτάσσει το να ζει ένα ζώο σε καθεστώς ευζωίας.
Είναι ευτύχημα ότι στις διατάξεις περί κακοποίησης και ευζωίας δεν διευκρινίζεται η κατηγορία ή το είδος του ζώου και επομένως προστατεύονται θεωρητικά όλα τα ζώα σε αντίθεση με το γενικότερο πνεύμα του νόμου που ευνοεί ξεκάθαρα τα ζώα συντροφιάς.
Περνώντας στη «σκοτεινή» πλευρά της αλήθειας, έχουμε να διανύσουμε μακρύ δρόμο σε διάφορα μέτωπα, όπως είναι π.χ. η βιομηχανία της γουνοποιίας, τα ζώα που εκτρέφονται στη βιομηχανική κτηνοτροφία, η διαχείριση αδέσποτων ζώων, η παράνομη εκτροφή ζώων συντροφιάς, το λαθρεμπόριο ειδών που ανήκουν κυρίως στην άγρια πανίδα, η αντιμετώπιση ζώων «εργασίας» –διαφωνώ με τον όρο– όπως είναι τα ιπποειδή. Ο κατάλογος, δυστυχώς, είναι μακρύς...
Γενικότερα θα έλεγα πως γίνονται ορισμένες προσπάθειες προς τη σωστή κατεύθυνση. Εννοώ πως έχουμε κατοχύρωση δικαιωμάτων των ζώων με γνώμονα το δικό τους συμφέρον και την ευζωία τους, και όχι μόνο για λόγους που επιτάσσει η προστασία της δημόσιας υγείας και της οικονομίας.
Παρόλα αυτά, το νομικό πλαίσιο που αφορά την προστασία των ζώων και την κατοχύρωση των δικαιωμάτων τους παραμένει εξαιρετικά ελλιπές και απαρχαιωμένο. Τα ζώα, σύμφωνα με τον Αστικό μας Κώδικα, υπάγονται στη διάταξη 947 ΑΚ, δηλαδή στην έννοια των πραγμάτων, με τη νομική τους θέση να διαφέρει ελάχιστα από αυτήν, φέρ’ ειπείν, ενός τραπεζίου. Σε άλλες διατάξεις αναφέρονται ως κτήνη!
Συγκριτικά με τους ευρωπαϊκούς εταίρους μας και τους εν τη δύσει γείτονες μας, υστερούμε νομοθετικά, νομολογιακά αλλά κυρίως κοινωνικά, με την έννοια του πώς αντιμετωπίζουμε τα ζώα σε επίπεδο κοινωνίας και Πολιτείας.
— Στην ανακοίνωση του οργανισμού σας αναφέρετε πως δέχεστε καταιγιστικό αριθμό καταγγελιών για κακοποίηση ζώων. Στο ενημερωτικό οικοσύστημα ακούμε μεν συχνά για υποθέσεις κακοποίησης ζώων συντροφιάς, ποια όμως είναι μερικά από τα παραδείγματα ή φαινόμενα κακοποίησης ζώων που αγνοούμε στον δημόσιο διάλογο; Και τι μπορείτε να κάνετε νομικά για να τα προστατέψετε;
Καταρχάς έχουμε τις «προφανείς» περιπτώσεις ενεργητικής κακοποίησης, με θύματα γάτες, σκύλους, άντε και κανένα γαϊδουράκι (βλ. Ζίτσα), όπου ζώα βασανίζονται ή δολοφονούνται, όπου ασκείται τέτοιου είδους βία που συγκλονίζει την κοινωνία. Κατ’ επέκταση αυτή ευαισθητοποιείται περισσότερο λόγω και της εγγύτητας που έχουμε ως άνθρωποι με τα ζώα συντροφιάς, και εν τέλει καταφέρνουν να γίνουν είδηση.
Τα ίδια θύματα, ωστόσο, υφίστανται πολύ συχνότερα παθητική κακοποίηση, δηλαδή παραμέληση με τη μορφή μόνιμης αλυσόδεσης, στέρησης τροφής και νερού ή κτηνιατρικής περίθαλψης, εγκατάλειψης, έκθεσης σε αντίξοες καιρικές συνθήκες κ.λπ., η οποία μπορεί να μην ενέχει στοιχεία σαδισμού απαραίτητα – σπανίως βέβαια απορρέει από άγνοια, συχνότερα όλοι μας ξέρουμε πολύ καλά τι κάνουμε.
Αυτού του είδους η κακοποίηση είναι, εν γένει, λιγότερο κραυγαλέα, με αποτέλεσμα η κοινωνία και η δημοσιογραφία να επεμβαίνουν λιγότερο. Από την άλλη, η παθητική κακοποίηση είναι ένα τόσο συχνό φαινόμενο, με πολλαπλά πρόσωπα, που λίγο πολύ το έχουμε συνηθίσει και δεν αντιδρούμε τόσο. Εν κατακλείδι, ωστόσο, η ουσία παραμένει η ίδια: το ζώο υποφέρει.
Φτάνοντας στο δια ταύτα, θα έλεγα ότι όλες οι παραπάνω συμπεριφορές, και πολλές ακόμη, αποτελούν την καθημερινότητα των λεγόμενων «παραγωγικών ζώων» και των ζώων «εργασίας».
Ένα από τα μεγαλύτερα παράπονα που έχω ως χορτοφάγος, νομικός και εντέλει ως άνθρωπος είναι η άγνοια ή, ακόμη χειρότερα, η αδιαφορία που επιδεικνύουμε απέναντι στις πραγματικά άθλιες συνθήκες που επικρατούν στη βιομηχανία της κτηνοτροφίας. Η αλήθεια είναι πως η συλλογή πληροφοριών αναφορικά με τις συνθήκες στον χώρο της βιομηχανικής κτηνοτροφίας αποτελεί ένα τρομερά δύσκολο έργο, πρόκειται σχεδόν για «άβατο».
Νομικά, υπάρχει πλαίσιο που κατοχυρώνει τις ελάχιστες προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται στις εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής και οι οποίες αφορούν τους χώρους που διατηρούνται τα ζώα, την ελευθερία κίνησης, την ποιότητα, την ποσότητα και την πρόσβαση σε τροφή και νερό, τη μεταφορά τους, τις μεθόδους σφαγής και θανάτωσης.
Είναι εξαιρετικά δύσκολο να διαπιστωθεί το εάν και κατά πόσο πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, θα κατέληγα όμως με ευκολία στο συμπέρασμα ότι στη συντριπτική τους πλειονότητα τα παραγωγικά ζώα υφίστανται κακοποίηση σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους και είναι αποδέκτες ενός από τα σκληρότερα πρόσωπα του ανθρώπινου είδους.
Η ίδια πραγματικότητα ισχύει και για τα ζώα που χρησιμοποιούνται στην έρευνα και σε πειράματα, για τα ζώα σε αιχμαλωσία αλλά και για τα ζώα εργασίας, ιδίως τα δόλια ιπποειδή που τόσο φωτογραφίζονται και τόσο βασανίζονται παράλληλα. Είμαι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε αυτό το θέμα, καθώς ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι η Ύδρα.
— Στο όραμα του οργανισμού σας μιλάτε συχνά για τη σημασία της δημιουργίας ενός δικτύου – είτε με τη μορφή του Εργαστηρίου Δικαίου των Ζώων είτε του δικτύου συνηγόρων. Υπάρχει εύφορο έδαφος για τέτοιου είδους συνεργατικές πρωτοβουλίες στην Ελλάδα; Ποιες είναι οι προκλήσεις και ποια μερικά από τα οφέλη που έχετε δει στην πράξη;
Νομίζω ότι γενικώς στην Ελλάδα αντιμετωπίζουμε το εξής πρόβλημα: μεγάλη μερίδα του κόσμου είναι ευαισθητοποιημένη πάνω σε ζητήματα φιλοζωικά και φιλανθρωπικά και θέλει να συνδράμει ενεργά, αλλά δεν βρίσκει το κατάλληλο όχημα.
Ξεκινώντας από τον νομικό ακαδημαϊκό κόσμο και το Εργαστήριο Δικαίου των Ζώων, οι καθηγητές και τα μέλη ΔΕΠ αγκάλιασαν από την πρώτη στιγμή την πρωτοβουλία μας. Ξέρεις, είναι αλλιώς να συζητάς κάτι με τους συνεργάτες σου, να το πιστεύεις πολύ, να δουλεύεις ώρες, μέρες και μήνες πάνω σε αυτό, και αλλιώς όταν το επικοινωνείς στον «έξω κόσμο» και να τυγχάνει τέτοιας υποδοχής από ανθρώπους σοβαρούς, καταξιωμένους, μορφωμένους.
Όσον αφορά το Δίκτυο Δικηγόρων, πάλι η υποδοχή ήταν ιδιαίτερα θερμή. Υπολογίζω ότι σύντομα θα μετράμε εκατοντάδες συνηγόρους στο δίκτυο, από όλη την Ελλάδα, πρόθυμους και ενθουσιασμένους να προσφέρουν τις νομικές τους γνώσεις για την προάσπιση των δικαιωμάτων των ζώων.
Μία από τις προκλήσεις που έχουμε να αντιμετωπίσουμε είναι και η έλλειψη κατάρτισης στο εν λόγω αντικείμενο του Δικαίου των Ζώων, οπότε μέρος της πρωτοβουλίας είναι η δημιουργία Τράπεζας σχετικής νομοθεσίας και νομολογίας και η διοργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων για δικηγόρους αλλά και στο πλαίσιο της Εθνικής Σχολής Δικαστών, προκειμένου να συνδράμουμε τον συνάδελφο στον χειρισμό τέτοιου είδους υποθέσεων. Θέλουμε να ενισχύσουμε με νομικά εργαλεία τη φαρέτρα δικηγόρων και δικαστών προκειμένου να γίνουμε η νομική φωνή για όλα τα ζώα στην Ελλάδα.
Τέλος, δεν θα μπορούσα να μην αναφέρω τους συνοδοιπόρους και συμμάχους στο έργο μας αυτό, εταιρείες ηγέτιδες στους τομείς της Νομικής και των Κατοικίδιων. Η στήριξη της Νομικής Βιβλιοθήκης, του μεγαλύτερου οργανισμού νομικών εκδόσεων, στο Εργαστήριο Δικαίου των Ζώων, και η δωρεά της εταιρείας Pet City Group συνέβαλαν καθοριστικά στο να πραγματοποιηθεί το όραμά μας.
— Πώς βλέπεις τις γνωστές παθογένειες της ελληνικής δικαιοσύνης να εμφανίζονται στο κομμάτι της νομικής προστασίας των ζώων;
Υποστελέχωση του κλάδου, πολυάριθμος αριθμός εισαγόμενων υποθέσεων, αναποτελεσματική προστασία των μαρτύρων και των μηνυτών, απελπιστικά αργοί ρυθμοί στην απόδοση δικαιοσύνης και πολλές ακόμη παθογένειες που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και που εννοείται πως αντικατοπτρίζονται εξίσου και στο δικό μας πεδίο.
Δυστυχώς, η νομική προστασία των ζώων πλήττεται από επιπλέον παθογένειες, όπως ανέφερα προηγουμένως, όπως την έλλειψη εξειδίκευσης του νομικού κόσμου στο Δίκαιο αυτό (δεν υπάρχει μάθημα Δικαίου των Ζώων σε καμία από τις τρεις Νομικές σχολές της χώρας), το γεγονός πως θεμελιώδη ζητήματα που άπτονται του Δικαίου των Ζώων παραμένουν αρρύθμιστα στην Ελλάδα και η σχετική νομολογία περιορισμένη.
Θα σας δώσω δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το πρώτο αφορά την πραγματογνωμοσύνη στην αποδεικτική διαδικασία σε υποθέσεις παθητικής κακοποίησης ζώων. Πώς θα αποδείξεις ότι το σκυλί παρέμενε μονίμως στο μπαλκόνι ή δεμένο σε βαρέλι ή ότι το γαϊδούρι εργαζόταν 12 ώρες/ημερησίως υπό ακραίες θερμοκρασίες ή ότι φορτωνόταν τεράστιου βάρους φορτία; Μία οδός, που ασπαζόμαστε ως οργάνωση, είναι μέσω της εκπαίδευσης κτηνιάτρων και εκπαιδευτών σκύλων ως πραγματογνωμόνων.
Το δεύτερο παράδειγμα αφορά υποθέσεις κακοποίησης ζώου συντροφιάς, όπου ενδέχεται η κατάσταση να επιβάλλει στον Εισαγγελέα να διατάξει την απομάκρυνση του ζώου από τον ιδιοκτήτη του. Πού θα πάει μετά το ζώο; Στα δημοτικά καταφύγια, που πολλάκις έχουν αποδειχθεί ότι προσιδιάζουν περισσότερο σε κολαστήρια (βλ. Δήμος Ζηρού και Δήμος Σπάρτης) ή στον δρόμο;
Τα προβλήματα ποικίλλουν και πολλές φορές νιώθουμε ότι παλεύουμε με μία «Λερναία Ύδρα» – λύνεις ένα και προκύπτουν δύο νέα. Ωστόσο το βλέπουμε σαν πρόκληση, και δεν πτοούμαστε.
— Υπάρχουν μερικοί που αντιδρούν αρνητικά στο κομμάτι της νομικής κατοχύρωσης δικαιωμάτων των ζώων – είτε λόγω έλλειψης ευαισθητοποίησης, είτε λόγω έλλειψης ενημέρωσης, είτε λόγω προκαταλήψεων. Πως μπορούμε να επικοινωνήσουμε την αξία του Δικαίου των Ζώων σε πιο δύσκολα κοινά και να τα κερδίσουμε με το μέρος μας ώστε να ασπαστούν τον σκοπό της προστασίας των ζώων;
Το Δίκαιο των Ζώων θα απασχολήσει κάθε πολίτη τα επόμενα χρόνια καθώς ήδη βιώνουμε την κλιματική κρίση και οι σύγχρονες κοινωνίες θα αναγκαστούν να προστατεύσουν τα ζώα και το περιβάλλον, αν θέλουν να επιβιώσουν. Εμείς εργαζόμαστε καθημερινά με το βλέμμα στραμμένο στη νέα γενιά και είμαστε αισιόδοξοι γιατί πράγματι το μεγαλύτερο μέρος της κοινότητας που μας υποστηρίζει είναι άνθρωποι 18 έως 40 ετών.
Σε εκείνους που αντιδρούν έχουμε να πούμε το εξής: το πραγματικό πρόβλημα που προσπαθούμε να μετριάσουμε είναι η βία, στη δική μας δράση η βία που στρέφεται κατά των ζώων. Κάθε οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών που παλεύει κατά της βίας προσφέρει κοινωνικό αντίκτυπο για όλους.
Έχω καταλάβει, στα τριάντα χρόνια παρουσίας μου σε αυτόν τον κόσμο, ότι όσο όμορφα και να τα λέω και όσο πειστικά επιχειρήματα και να επικαλούμαι, δεν θα συμμεριστούν όλοι ή ο εκάστοτε συνομιλητής μου ούτε την αγάπη μου για τα ζώα ούτε το όραμά μου για αλλαγή. Δεν με απασχολεί λοιπόν να γίνουμε όλοι φιλόζωοι με το ζόρι. Μου αρκεί να σταματήσει ο κύκλος βίας. Προστατεύοντας το ζώο προστατεύεται ενδεχομένως και μια γυναίκα, ένα παιδί ή ένας ηλικιωμένος από έναν βίαιο δράστη. Ας μην το ξεχνάμε αυτό.
Οι Συνήγοροι για τα Ζώα Ελλάδος παρέχουν νομικές υπηρεσίες σε πολίτες και φιλοζωικές οργανώσεις. Στο δίκτυο των Συνηγόρων για τα Ζώα Ελλάδος συμμετέχουν εν ενεργεία δικηγόροι (και ασκούμενοι) στους οποίους παρέχονται μηνιαία σεμινάρια κατάρτισης στο δίκαιο προστασίας των ζώων από δικηγόρους και καθηγητές Νομικών σχολών με έδρα στην Ελλάδα ή το εξωτερικό. Οι Συνήγοροι παραμένουν ανεξάρτητοι επαγγελματίες παροχής νομικών υπηρεσιών και επιλέγουν ελεύθερα τις υποθέσεις που επιθυμούν να εκπροσωπήσουν.
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την πλατφόρμα του οργανισμού εδώ.
