Γη!
Να κυριαρχήσουμε πάνω στη φύση; Ο άνθρωπος είναι ακόμη ανίκανος να ελέγξει την ίδια του τη φύση, της οποίας η τρέλα τον ωθεί να κυριαρχήσει πάνω στη φύση χάνοντας την κυριαρχία του πάνω στον εαυτό του.
Να κυριαρχήσουμε πάνω στον κόσμο; Όμως αυτός δεν είναι παρά ένα μικρόβιο μέσα στο γιγάντιο και αινιγματικό σύμπαν.
Να κυριαρχήσουμε πάνω στη ζωή; Αλλά ακόμη κι αν ο άνθρωπος μπορέσει μια μέρα να κατασκευάσει ένα βακτηρίδιο, μόνο ως αντιγραφέας θα μπορούσε να το κάνει, αντιγράφοντας έναν οργανισμό που αλλιώς θα του ήταν αδύνατον και να τον φανταστεί ποτέ.
Και θα ήξερε άραγε να δημιουργήσει ένα χελιδόνι, έναν βούβαλο, ένα θαλάσσιο λέοντα, μια ορχιδέα;
Μπορεί να καταστρέφει τα βακτηρίδια κατά δισεκατομμύρια, αλλά δεν μπορεί να εμποδίσει τα βακτηρίδια που αντιστέκονται να πολλαπλασιαστούν.
Μπορεί να καταστρέψει τους ιούς, αλλά είναι άοπλος μπροστά στους νέους ιούς που τον περιγελούν και μεταμορφώνονται και ανανεώνονται συνέχεια...
Ακόμη και όσον αφορά τα βακτηρίδια και τους ιούς, οφείλει και θα οφείλει να διαπραγματεύεται με τη ζωή και τη φύση.
Ο άνθρωπος μεταμόρφωσε τη Γη, "εξημέρωσε" τα εδάφη που παράγουν τα φυτά, έγινε κύριος των ζώων. Όμως δεν είναι κύριος του κόσμου, ούτε καν κύριος της Γης.
Τσιγγάνος του κόσμου, ταξιδευτής της άγνωστης περιπέτειας, αυτό είναι το ανθρωπολογικό πεπρωμένο που αποκαλύπτεται και εμφανιζεται μέσα από τα βάθη, σήμερα, στον πέμπτο αιώνα της πλανητικής εποχής, μετά από χιλιετίες περιορισμού στον επαναληπτικό κύκλο των παραδοσιακών πολιτισμών, των πεποιηθήσεων για αθανασία, των υπερφυσικών μύθων: ο άνθρωπος ριγμένος εκεί, πάνω σ' αυτή τη Γη, ο άνθρωπος της περιπλάνησης, της πορείας πάνω σε αδιαμόρφωτους δρόμους, της έγνοιας, της αγωνίας, αλλάεπίσης και της ώθησης, της ποίησης, της έκστασης.
Είναι ο homo sapiens demens, απίστευτος, «χίμαιρα... ανανέωση... τέρας... χάος... υποκείμενο αντιφάσεων, θαύμα! Κριτής κάθε πράγματος, ηλίθιο σκουλήκι της γης, θεματοφύλακας της αλήθειας, λάκκος αβεβαιότητας και λαθών, δόξα και ακαθαρσία του σύμπαντος» όπως έλεγε ο Πασκάλ. Είναι ο άνθρωπος που ήταν ήδη γνωστός στον Ηράκλειτο, τον Αισχύλο, τον Σοφοκλ, τον Σαίξπηρ και χωρίς αμφιβολία και σε άλλους ανθρώπους άλλων πολιτισμών.
Αυτός ο άνθρωπος πρέπει να ξαναμάθει τους γήινους στόχους και να αρνηθεί το ψεύτικο άπειρο της τεχνολογικής παντοδυναμίας, της πνευματικής παντοδυναμίας, την ίδια του την προσδοκία για παντοδυναμία, για να αποκαλυφθεί μπροστά στο αληθινό άπειρο που είναι άφατο και ασύλληπτο.
Οι τεχνικές του δυνατότητες, η σκέψη του, η συνείδησή του, πρέπει από δω και μπρος να αφιερωθούν όχι στο να κυριαρχήσει αλλά στο να κατακτοποιήσει, βελτιώσει, κατανοήσει.
Πρέπει να μάθουμε να είμαστε εδώ, πάνω στον πλανήτη. Να μάθουμε να «είμαστε» δηλαδή να μάθουμε να ζούμε, να μοιραζόμαστε, να επικοινωνούμε, να κοινωνούμε.
Πρέπει πια να μάθουμε να είμαστε, να μοιραζόμαστε, να κοινωνούμε ως άνθρωποι του πλανήτη Γη.
Να μην ανήκουμε πλέον σ' έναν πολιτισμό, αλλά να είμαστε γήινοι.
Η κοινότητα του γήινου πεπρωμένου
Ένας πλανήτης για πατρίδα; Ναι, αυτές είναι οι ρίζες μας μέσα στο σύμπαν.
Γνωρίζουμε πια ότι ο μικρός χαμένος πλανήτης είναι κάτι περισσότερο από ένας κοινός δεσμός για όλα τα ανθρώπινα όντα.
Είναι το σπίτι μας, home, heimat, είναι η μήτρα μας και -περισσότερο ακόμη- είναι η Γη-Πατρίδα μας.
Γνωρίζουμε πια ότι μέσα στους ήλιους θα καιγόμαστε και μέσα στο διάστημα θα παγώναμε.
Σίγουρα, μπορούμε να φύγουμε, να ταξιδέψουμε, να αποικίσουμε άλλους κόσμους. Όμως αυτοί, πολύ ζεστοί ή πολύ παγωμένοι, δεν έχουν ζωή.
Εδώ, στο σπίτι μας, υπάρχουν τα φυτά μας, τα ζώα μας, οι νεκροί μας, οι ζωές μας, τα παιδιά μας. Πρέπει να διαφυλάξουμε, πρέπει να σώσουμε τη Γη-Πατρίδα.
Η "κοινότητα του γήινου πεπρωμένου" μάς εμφανίζεται λοιπόν σε όλο της το βάθος, το εύρος, την επικαιρότητα.
Όλοι οι άνθρωποι μετέχουν στο πεπρωμένο της απώλειας.
Όλοι οι άνθρωποι ζουν στον κοινό κήπο της ζωής, κατοικούν στο κοινό σπίτι της ανθρωπότητας.
Όλοι οι άνθρωποι περιπλέκονται στην κοινή περιπέτεια της πλανητικής εποχής.
Όλοι οι άνθρωποι απειλούνται από τον πυρηνικο θάνατο και τον οικολογικό θάνατο.
Πρέπει να θεμελιώσουμε την ανθρώπινη αλληλεγγύη όχι πια πάνω στην αυταπάτη της επίγειας σωτηρίας, αλλά πάνω στη συνείδηση της απώλειάς μας, πάνω στη συνείδηση του ότι ανήκουμε στον κοινό σύνθετο ιστό που υφαίνει η πλανητική εποχή, πάνω στη συνείδηση της αγωνιώδους κατάστασής μας στο τέλος αυτής της χιλιετίας.
Η συνειδητοποίηση της κοινότητας του γήινου πεπρωμένου πρέπει να είναι το γεγονός-κλειδί του τέλους της χιλιετίας: Είμαστε αλληλέγγυοι με αυτόν τον πλανήτη, η ζωή μας συνδέεται με τη δική του. Πρέπει να τον τακτοποιήσουμε ή να πεθάνουμε.
Να δεχθούμε τη γήινη υπηκοότητα σημαίνει να δεχθούμε την κοινότητα του πεπρωμένου μας.
Να συν-κυβερνήσουμε τη Γη
Συγρόνως, η ανακάλυψη της κοινότητας του πεπρωμένου ανθρώπου/φύσης δίνει μια γήινη υπευθυνότητα στον άνθρωπο.
Στο εξής οφείλει να εγκαταλείψει οριστικά το κατακτητικό σχέδιο που διατυπώθηκε από τον Descartes, τον Buffon, τον Marx.
Όχι πια να κυριαρχήσουμε τη Γη, αλλά να φροντίσουμε την άρρωστη Γη, να την κατοικήσουμε, να την τακτοποιήσουμε, να την καλλιεργήσουμε.
Η ανθρωπότητα πρέπει να επεξεργαστεί τη συν-ρύθμιση της γήινης βιόσφαιρας. Σίγουρα, διαθέτει σημαντικές δυνατότητες που μάλιστα θα αυξηθούν.
Όμως το ζήτημα δεν είναι να γίνουμε ο κυβερνήτης αλλά ο συγκυβερνήτης της Γης.
Η διπλή διακυβέρνηση είναι επιβεβλημένη: άνθρωπος/φύση, τεχνολογία/οικολογία, ενσυνείδητη ευφυϊα/ασυνείδητη ευφυϊα...
Η γη πρέπει να κυβερνά μέσω της ζωής ο άνθρωπος πρέπει να κυβερνά μέσω της συνείδησης.
Να βγούμε από τη σιδηρά πλανητική εποχή, να σώσουμε την ανθρωπότητα, να συγκυβερνήσουμε τη βιόσφαιρα, να εκπολιτίσουμε τη Γη είναι τέσσερις στόχοι δεμένοι αναπόσπαστα σε κύκλο, εφόσον ο καθένας είναι απαραίτητος για τους άλλους τέσσερις.
Η πλανητική αγωνία θα γινόταν τότε η διαχείριση που θα έφερνε την καινούργια γέννηση.
Η πολιτική θα μπορούσε να πραγματοποιήσει μια νέα πράξη-θεμέλιο υπέρ της ανθρωπότητας και επί της Γης.
Η πάλη ενάντια στον θάνατο του ανθρώπινου είδους, και η πάλη για τη γέννηση της ανθρωπότητας είναι μια και η αυτή πάλη.
Από το βιβλίο του Εντγκάρ Μορέν, Γη-Πατρίδα (Εκδόσεις Οδυσσέας 1996)
σχόλια