ΤΟ ΝΑ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΕΙΣ ότι το μυαλό σου επιβραδύνεται ή δεν λειτουργεί «σωστά» μπορεί να είναι ιδιαίτερα ενοχλητικό. Μετά την ηλικία των 45 ετών, ας πούμε, ο καθένας μπορεί να αρχίσει να ξεχνά ονόματα, να χάνει αντικείμενα ή να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί, και η εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων συχνά οδηγεί σε επίσκεψη στον γιατρό, έστω και μόνο για να επιβεβαιωθεί η υποψία του ασθενούς ότι πιθανότατα φταίει το πέρασμα του χρόνου. Ωστόσο, καθώς όλο και περισσότεροι μεσήλικες και άνω εισέρχονται στη φάση της ζωής τους που αναρωτιούνται «τι συμβαίνει στο μυαλό μου;», πολλοί ασθενείς θέτουν ένα νέο ερώτημα: «Γερνάω ή έχω ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας);».
Τα τελευταία χρόνια, η ευαισθητοποίηση για τη ΔΕΠΥ έχει αυξηθεί δραματικά – εκτιμήσεις του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης (CDC) στις ΗΠΑ από το 2020 έως το 2022 έδειξαν ότι περίπου το 11% των ανηλίκων 5 έως 17 ετών διαγνώστηκαν με ΔΕΠΥ. Τώρα, πολλοί άνθρωποι μέσης ηλικίας και άνω έχουν αρχίσει να αναρωτιούνται αν η σύγχυση είναι απλώς ένα σύμπτωμα της γήρανσης ή μη διαγνωσμένη ΔΕΠΥ. Επειδή η πάθηση εκδηλώνεται διαφορετικά καθώς οι άνθρωποι μεγαλώνουν, η απάντηση μπορεί να είναι «και τα δύο».
Οι αλλαγές που σχετίζονται με τη «φυσιολογική» γήρανση μπορούν εν μέρει να αποδοθούν στη φυσιολογική συρρίκνωση του εγκεφάλου και τη μείωση του αριθμού των νευρωνικών συνδέσεων.
Ιστορικά, η ΔΕΠΥ συσχετιζόταν στενά με τα υπερκινητικά αγόρια. Ωστόσο, παγκόσμιες μελέτες υποδεικνύουν ότι περίπου το 3% των ατόμων άνω των 50 ετών πάσχει από ADHD, όπως λέει ο Ντέιβιντ Γκούντμαν, ειδικός σε θέματα ΔΕΠΥ σε ενήλικες στο Πανεπιστήμιο «Τζον Χόπκινς». Εξακολουθούν, βεβαίως, να υπάρχουν εντάσεις σχετικά με το αν, σε γενικές γραμμές, η ΔΕΠΥ είναι υπερδιαγνωσμένη ή υποδιαγνωσμένη παθηση. Ωστόσο, καθώς η ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινού αυξάνεται, οι διαγνώσεις αυξάνονται σε κατηγορίες του πληθυσμού που προηγουμένως είχαν παραβλεφθεί.
Ωστόσο, η μέση ηλικία μπορεί να περιπλέξει την ήδη δύσκολη διαδικασία διάγνωσης της ΔΕΠΥ. Η ΔΕΠΥ σε ενήλικες εμφανίστηκε στο DSM-5, το εγχειρίδιο διαγνώσεων της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, μόλις το 2013 για πρώτη φορά, ενώ ελάχιστα εξετάζεται στις ιατρικές σχολές. Οι μόνες κλινικές κατευθυντήριες γραμμές για τη διάγνωση ή τη θεραπεία της εστιάζουν στην παιδική ηλικία, ενώ η διαταραχή μπορεί να εκδηλώνεται με πολύ διαφορετικό τρόπο κατά τη διάρκεια ολόκληρης της ζωής. Για παράδειγμα, αυτό που μοιάζει με υπερκινητικότητα στην παιδική ηλικία μπορεί να εκδηλωθεί ως εσωτερική ανησυχία σε μεταγενέστερη ηλικία. Λίγοι γιατροί έχουν εκπαιδευτεί για τη θεραπεία της ΔΕΠΥ σε ενήλικες, και ακόμη κι εκείνοι μπορεί να δυσκολεύονται να διαχωρίσουν τα συμπτώματα της διαταραχής από αυτά άλλων παθήσεων που εμφανίζονται στη μέση ηλικία.
Οι πιθανές αιτίες της έκπτωσης των γνωστικών λειτουργιών στη μέση ηλικία είναι πολλές και συχνά αλληλοεπικαλύπτονται. Οι αλλαγές που σχετίζονται με τη «φυσιολογική» γήρανση μπορούν εν μέρει να αποδοθούν στη φυσιολογική συρρίκνωση του εγκεφάλου και τη μείωση του αριθμού των νευρωνικών συνδέσεων. Ψυχιατρικές διαταραχές που είναι συχνές στη μέση ηλικία, όπως η κατάθλιψη και το άγχος, μπορούν να έχουν επιπτώσεις στην ψυχική και γνωστική υγεία παρόμοιες με αυτές της ΔΕΠΥ. Η ήπια νευρογνωστική διαταραχή (ΗΝΔ), ένα στάδιο μεταξύ της υγιούς γνωστικής λειτουργίας και της άνοιας που είναι συχνό σε άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω, έχει επίσης παρόμοια συμπτώματα με τη ΔΕΠΥ. (Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι άτομα με ΗΝΔ, όχι ΔΕΠΥ, τείνουν να ξεχνούν λέξεις και την ορθογραφία τους.) Για ορισμένα άτομα, η πρόωρη άνοια ή το πρόωρο Aλτσχάιμερ μπορεί να είναι η αιτία τέτοιων συμπτωμάτων.
Η διάγνωση της ΔΕΠΥ είναι ιδιαιτέρως δύσκολη στις γυναίκες μέσης ηλικίας. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι τα κορίτσια διαγιγνώσκονται λιγότερο συχνά με ΔΕΠΥ απ' ό,τι τα αγόρια, οπότε πολλές ενήλικες γυναίκες ζουν όλη τους τη ζωή με τη διαταραχή χωρίς να το υποψιάζονται. Οφείλεται επίσης στο ότι πολλές γυναίκες μέσης ηλικίας αντιμετωπίζουν την περιεμμηνόπαυση, η οποία συνοδεύεται από γνωστικές αλλαγές, όπως διανοητική θολούρα, δυσκολία συγκέντρωσης και τάση να ξεχνάνε. Οι διακυμάνσεις στα επίπεδα των ορμονών που προκαλούν τα συμπτώματα της περιεμμηνόπαυσης μπορούν επίσης να επιδεινώσουν το ΔΕΠΥ, παρεμβαίνοντας στη σηματοδότηση της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο.
Η αυξημένη ευαισθητοποίηση σχετικά με τη ΔΕΠΥ στους ενήλικες, και χάρη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχει οδηγήσει πολλές γυναίκες να αναζητήσουν βοήθεια για τα συμπτώματά τους με συνέπεια οι συνταγές για διεγερτικά να έχουν αυξηθεί κατακόρυφα στις ηλικίες από 50 έως 54 ετών. Ωστόσο, τα διεγερτικά δεν συνταγογραφούνται τόσο συχνά σε μεγαλύτερους ενήλικες όσο σε νεότερους ανθρώπους. Τα περισσότερα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ έχουν εγκριθεί από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων μόνο για άτομα ηλικίας έως 55 ή 65 ετών, επειδή δεν έχουν δοκιμαστεί ακόμα σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Αυτά τα φάρμακα αυξάνουν επίσης την αρτηριακή πίεση και τον καρδιακό ρυθμό, κάτι που μπορεί να είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο στη μέση ηλικία και εξής, όταν είναι συχνά τα προβλήματα υγείας όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις και η παχυσαρκία. Για τους λόγους αυτούς, ορισμένοι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης διστάζουν να συνταγογραφήσουν διεγερτικά σε μεγαλύτερης ηλικίας άτομα.
Ορισμένοι επίσης θεωρούν ότι οι κίνδυνοι της θεραπείας με διεγερτικά δεν αντισταθμίζουν τα οφέλη, ενώ άλλοι ανησυχούν επειδή η συγκεκριμένη διάγνωση μπορεί συχνά να «κλινικοποιεί» τη φυσιολογική γήρανση. Ωστόσο, καθώς ο πληθυσμός γερνάει με όλο και πιο γρήγορους ρυθμούς, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε τι συνιστά φυσιολογική γήρανση. Η ιατρική βιβλιογραφία προσφέρει μόνο έναν αόριστο ορισμό: η ταχεία επιδείνωση των γνωστικών λειτουργιών δεν είναι φυσιολογική, αλλά η σταδιακή μείωση, με την ηλικία, είναι. Αν μη τι άλλο, η αύξηση των διαγνώσεων ΔΕΠΥ σε ενήλικες προσφέρει την ευκαιρία να αποσαφηνιστεί αυτός ο διαχωρισμός.
Με στοιχεία από το «Atlantic»
