«Κλασικές» ταινίες και άλλες φαινομενικά πιο «δεύτερες» αλληλοσυγκρούονται για να διεκδικήσουν μια θέση σ’ αυτήν τη λίστα. Τελικά, δεν είναι πάντα τα αριστουργήματα που επιβάλλονται. Για διαφορετικούς λόγους κάθε φορά, η μνήμη μπορεί να επιβραβεύει κάποια έργα –σε όλες τις τέχνες, όχι μόνο στο σινεμά– που έχουν κάτι πιο πλάγιο να πουν σε πιο προσωπικό επίπεδο. Γι' αυτό παραμέρισα, αν και με βαριά καρδιά, αναγνωρισμένες ταινίες που με σημάδεψαν κι εμένα («L’ avventura», «Persona», «Ιβάν ο Τρομερός» –ταινία που περικλείει όλη τη φωτογραφία–, τις γιαπωνέζικες, τη Νουβέλ Βαγκ κ.λπ.) για να δώσω μια ευκαιρία σε πιο παραγνωρισμένα έργα, που με σημάδεψαν εξίσου.
1.
LINO BROCKA
Bona
Αυτή η ταινία του εξαιρετικού Φιλιπιννέζου σκηνοθέτη μου καρφώνεται αμέσως στο μυαλό, πριν από κάθε άλλη, όταν πρόκειται ν’ αξιολογήσω παλιές αγαπημένες ταινίες. Έχω δει άλλη μια ταινία του Lino Brocka, τo «Jaguar», και πολλά άλλα αριστουργήματα άλλων σκηνοθετών. Το «Bona» είναι ένα μυστήριο. Ίσως να εντυπωσιάστηκα «οριστικά» από τη σκηνή της εκδίκησης στο τέλος, όταν η πρωταγωνίστρια –η εθνική σταρ Nora Aunor–, μια μαθήτρια ερωτευμένη μ’ έναν ακαμάτη, έναν ζιγκολό που την κοροϊδεύει, τον σκοτώνει με φρικτό τρόπο. Ίσως και να σοκαρίστηκα από την είδηση του θανάτου του Lino Brocka σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα, όταν τον αναζήτησα μετά από χρόνια.
2.
CLEMENS KLOPFENSTEIN
Geschichte der Nacht
Νυχτερινή περιήγηση σε πόλεις της Ευρώπης, από το ηλεκτρισμένο Μπέλφαστ μέχρι τη χαλαρή Αθήνα. 8 χρόνια και 150 νυχτερινά γυρίσματα χρειάστηκαν για να αποδοθεί αυτή η μοναδική ποιητική αίσθηση της νύχτας που εξομοιώνει σε μια γλυκιά προσμονή της μέρας όλες τις πόλεις από τις οποίες πέρασε ο σκηνοθέτης. Ο σχεδόν σταματημένος χρόνος –εδώ έχει ένα πραγματικό νόημα!– ταράζεται μόνο από τα ξέφτια ενός πάρτι, την εισβολή μιας αστυνομικής αύρας ή τη βόλτα ενός περαστικού που αψηφεί το χιόνι. Η ταινία υπάρχει σχεδόν ολόκληρη στο UBU Web (λέω σχεδόν επειδή λείπει το πλάνο της Πανεπιστημίου με τους οδοκαθαριστές, που δεν μπορεί να το φαντάστηκα!)
3.
JACQUES TATI
Mon Oncle
Για πολλά χρόνια είχα πιστέψει ότι το μέλλον –το ορόσημο του 2000– θα έμοιαζε με αυτό το παράξενο αυτοματοποιημένο σπίτι όπου ο Τατί εγκατέστησε τη φαντασμένη αστική οικογένεια που μάταια πασχίζεi να αποκαταστήσει τον ονειροπαρμένο Θείο. Η Βίλα Αρπέλ με τον χάι-τεκ εξοπλισμό και την καταναγκαστική γεωμετρία της, ως γαλλικό πρότυπο της μικροαστικής ιδιοκτησίας, απέκτησε κι εδώ άπειρους μιμητές, σε βόρεια και νότια προάστια. Η κουζίνα του σπιτιού, όμως, συνεχίζει να μ’ ενθουσιάζει. Σ’ αυτό το επίπεδο, η σύγχρονη ρομποτική έχει καθυστερήσει.
4.
FEDERICO FELLINI
Lo Sceicco Bianco
Eπιλέγω μια κλασική ταινία του Φελίνι (αλλά και ποια του Φελίνι δεν είναι κλασική;), από τις πρώτες του, όπου φαίνεται ήδη ο χαρακτήρας που θα τον ακολουθήσει σε όλη του την κωμική καριέρα. Είναι ο Ιταλός με τη μεγάλη καρδιά, ικανός ωστόσο και για όλες τις μικροπρέπειες και τις κρυφές δειλίες.
5.
LUIS BUNUEL
Cela s' appelle l' Αurore
Σχετικά άγνωστη ταινία του Buñuel που ο ίδιος τη θεωρούσε ωστόσο μια από τις τρεις ή τέσσερις καλύτερές του. Δύσκολο να πω αν συμφωνώ σ’ αυτό μετά από τόσα χρόνια – την είχα δει το 1969. Μάλλον ο γαλλικός της τίτλος («Αυτό ονομάζεται Αυγή»), σε συνδυασμό με την παρουσία της Lucia Bosè, την επέβαλε στο υποσυνείδητο της μνήμης με τέτοια ισχυρή ρομαντική αύρα. Το θέμα της; Ο έρωτας που σε συμφιλιώνει με την ιδέα της ζωής.
6.
TOD BROWNING
Freaks
Αν δεν μου είχε περάσει η μανία των συλλογών, θα μάζευα όλες τις ταινίες που έχουν σχέση με το τσίρκο, ως aficionado, κι ας θεωρείται το τσίρκο, όπως και οι ταυρομαχίες, κάτι το τελείως οπισθοδρομικό. Το σκηνικό του «Freaks» είναι μια «Αυλή των Θαυμάτων», όπου τα «τέρατα» εξυφαίνουν την εκδίκησή τους ενάντια στην όμορφη ακροβάτισσα Κλεοπάτρα, που με τη βοήθεια ενός Ηρακλή προσπαθεί να ληστέψει και να δηλητηριάσει έναν δικό τους. Φαίνεται τελικά πως μου αρέσουν πολύ οι ιστορίες εκδίκησης στο σινεμά, όταν οι αδύναμοι παίρνουν τσεκούρι και μαχαίρι.
7.
JEAN VIGO
L’ Atalante
Ό,τι ειναι ο Rimbaud στην ποίηση, είναι και ο Jean Vigo στο σινεμά. Δεν πρόλαβε να κλείσει τα τριάντα. Πέθανε απο σηψαιμία. Άφησε μόνο τέσσερις ταινίες, που είναι και οι τέσσερις αριστουργήματα. Σημάδεψε τόσο πολύ τη Νουβέλ Βαγκ που ο Truffaut δήλωνε πως σ’ αυτόν όφειλε το βλέμμα του. Ξαναείδα πρόσφατα την ταινία αυτή με τον φόβο μην απογοητευθώ. Αντίθετα, με άγγιξε ακόμη περισσότερο η βαθιά μελαγχολία της. Μια νύφη ξεμυαλίζεται και παρασύρεται κάποια στιγμή από το άπιαστο, από μια ζωή πέρα απ’ αυτήν, αλλά τελικά συμβιβάζεται –με έναν αισιόδοξο τρόπο ωστόσο– με αυτά που μπορούσε να έχει: τη ζωή με έναν άνδρα πάνω σε ένα ποταμόπλοιο.
8.
SYDNEY POLLACK
Bobby Deerfield
Είναι μια ταινία που με συγκινεί μέχρι δακρύων γιατί ταυτίζω ένα αγαπημένο πρόσωπο με τον δραματικό ρόλο της Ελβετίδας ηθοποιού Marthe Keller που δίνεται σε έναν νέο έρωτα, παλινδρομώντας και υπεκφεύγοντας κάθε τόσο, κάτω από την επίγνωση της καταδικής της αρρώστιας. Μου άρεσε πολύ η Marthe Keller, που δεν την είχα ξαναδεί σε ταινία, και έκανα κάτι που δεν κάνω ποτέ με γνωστούς ηθοποιούς. Της ζήτησα να με κάνει φίλo στο facebook! Δεν με δέχτηκε βέβαια και στενοχωρήθηκα λίγο, αλλά μετά τη δικαιολόγησα. Το μήνυμα που της έστειλα θα πρέπει να της φάνηκε πέρα για πέρα συγχυσμένο.
9.
G. W. PABST
Lulu ή Το Κουτί της Πανδώρας
«Ευχαριστημένος, Άλβα; Παντρεύομαι τη Λούλου και υπογράφω τη θανατική μου καταδίκη». Ο διάλογος αυτός με έχει στοιχειώσει. Η Louise Brooks ως μοιραία και ασυνείδητα ανήθικη γυναίκα με θυελλώδη ερωτισμό (ακόμη και ο Τζακ ο Αντεροβγάλτης θα αφήσει κάτω προς στιγμήν το μαχαίρι του) ενσάρκωσε ιδανικά την ηρωίδα του μυθιστορήματος του Wedekind. Φανατικός θαυμαστής της ο Ado Kyrou (της γνωστής οικογενείας της «Εστίας», αλλά από την αντίπερα όχθη), που της έγραψε έναν ύμνο στο βιβλίο του «Ερωτισμός και κινηματογράφος». «Louise is the perfect apparition, the dream woman, the being without whom the cinema would be a poor thing. She is much more than a myth, she is a magical presence, a real phantom, the magnetism of the cinema».
10.
RENE VIENET, KUANG CHI TU
La dialectique peut-elle casser des briques?
O Kuang Chi Tu, σκηνοθέτης ταινιών kung-fu, υπογράφει άθελά του αυτήν την «εκτροπή» της ταινίας του μαζί με έναν Γάλλο σκηνοθέτη που συμμεριζόταν τις ιδέες των «situationnistes». Η δράση έχει διατηρηθεί εξ ολοκλήρου, αλλά έχουν αλλάξει όλοι οι διάλογοι. Οι μαχητές kung-fu γίνονται προλετάριοι που μάχονται τη γραφειοκρατία και την αστική εξουσία μέσω της διαλεκτικής και της... υποκειμενικής ριζοσπαστικότητας. Το αποτέλεσμα είναι φυσικά σουρεαλιστικό και πολύ αστείο.
11.
ALEXANDER MACKENDRICK
The Man in the White Suit
Η ενδέκατη ταινία... για μια μικρή παρασπονδία! Είχα λάθος σενάριο στο μυαλό γι' αυτήν την ταινία, ίσως επειδή η μόνιμη φαντασίωσή μου είναι ότι γίνομαι αόρατος για να περνάω απαρατήρητος όταν φωτογραφίζω. Τελικά, όπως εξακρίβωσα, δεν ήταν η ιστορία ενός αόρατου ανθρώπου, αλλά ενός εφευρέτη που ανακαλύπτει το ύφασμα που δεν χαλάει ποτέ. Σωστά όμως θυμόμουν ότι τον κυνηγάνε για να του αποσπάσουν το μυστικό. Αυτή η κωμωδία θεωρείται ένα από τα δύο καλύτερα δείγματα της αγγλικής χιουμοριστικής σχολής εκείνης της εποχής.
σχόλια