Μια παραλία στους Οθωνούς μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στον προϊστορικό άνθρωπο και τη σύγχρονη βιομηχανία εξορύξεων. Στο «Κυνήγι», τη νέα μεγάλης κλίμακας land art εγκατάστασή του, ο The Krank τοποθετεί δύο κυνηγούς απέναντι σε μια πετρελαϊκή πλατφόρμα, λίγα μόλις χιλιόμετρα από το σημείο όπου σχεδιάζονται οι υπεράκτιες εξορύξεις στο Ιόνιο.
Το έργο, που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Ionian Lab Residency στους Οθωνούς, χρησιμοποιεί τη γλώσσα της προϊστορικής σπηλαιογραφίας για να μιλήσει για ένα από τα πιο πιεστικά ζητήματα του παρόντος: τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, την τεχνολογία και τις δυνάμεις που ο ίδιος έχει απελευθερώσει. Με αφορμή το «Κυνήγι», μιλήσαμε με τον καλλιτέχνη για τη μυθολογία, την αρχαιολογία, την οικολογική κρίση, την τέχνη στον δημόσιο χώρο και τη στιγμή που το βλέμμα μετατοπίζεται από το έργο στον ίδιο τον ορίζοντα.
— Το «Κυνήγι» φέρνει αντιμέτωπο τον προϊστορικό κυνηγό με τη σύγχρονη βιομηχανία εξορύξεων. Ποιος είναι τελικά ο κυνηγός και ποιο το θήραμα στον κόσμο που ζούμε σήμερα;
Όλα ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2025 σε ένα δείπνο στους Παξούς. Μια κάτοικος του νησιού, σε μια συζήτηση σχετικά με τις γεωτρήσεις στο Ιόνιο, ανέφερε το εξής: «Όταν ξεκίνησαν να ψάχνουν, το βράδυ ένιωθες τις δονήσεις. Έτρεμε ολόκληρο το σπίτι μου». Δεν θυμάμαι τίποτα άλλο από τα επόμενα λεπτά της κουβέντας. Είχα μείνει παγωμένος σε εκείνη τη στιγμή, ενώ το μυαλό μου σχημάτιζε την εικόνα. Νύχτα, και ένα σπίτι μέσα στη φύση που δονείται. Όχι έντονα και στιγμιαία όπως σε έναν σεισμό, αλλά σαν κάτι που υπάρχει σταθερά και πλησιάζει ξανά και ξανά τα βράδια. Λες και κάτι πολύ μεγάλο και επικίνδυνο να βρίσκεται έξω από τους τοίχους του σπιτιού σου, που βγαίνει παγανιά μόνο όταν πέφτει το φως του ήλιου. Ένας σύγχρονος τεχνολογικός κυνηγός, μια παρουσία δημιούργημα του ίδιου του ανθρώπου, που κάνει ένα ολόκληρο νησί να δονείται. Μια δύναμη που δεν λειτουργεί πια ως εργαλείο, αλλά με τη δική της δυναμική, που είναι ικανή να στραφεί εναντίον εκείνου που τη δημιούργησε. Ο άνθρωπος πάντα κυνηγούσε. Αυτό που άλλαξε δεν είναι η πράξη αλλά η κλίμακα του κυνηγιού και οι συνέπειες. Τα όρια πλέον όμως δεν είναι καθαρά, γιατί ο άνθρωπος παραμένει κυνηγός αλλά ταυτόχρονα και θήραμα των συστημάτων που ο ίδιος δημιούργησε. Εκεί βρίσκεται για μένα η τραγικότητα του έργου.
«Δεν με απασχολεί τόσο αν θα συμφωνήσει κάποιος μαζί μου, αλλά αν φεύγοντας έχει προσπαθήσει να δει ένα γεγονός με λίγο διαφορετικό τρόπο από πριν».
— Επέλεξες να δημιουργήσεις το έργο απέναντι από το σημείο όπου σχεδιάζονται οι εξορύξεις στο Ιόνιο. Πόσο καθοριστικός ήταν ο ίδιος ο τόπος για τη σύλληψη του έργου; Θα μπορούσε να υπάρξει οπουδήποτε αλλού;
Η ανάμνηση εκείνης της μαρτυρίας ανασύρθηκε όταν προσκλήθηκα να συμμετάσχω στο Ionian Lab Residency, μια συνεργασία του Space52 και του Kalogerou 1844 στο νησί των Οθωνών. Μέχρι τότε υπήρχε μόνο ένα έντονο συναίσθημα, όχι όμως το έργο. Όταν άρχισα να ερευνώ το νησί, συνειδητοποίησα ότι η παραλία της Λευκής Άμμου βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το Block 2, μόλις μερικά χιλιόμετρα από το σημείο όπου σχεδιάζονται οι υπεράκτιες εξορύξεις. Τα γιγάντια βράχια της παραλίας με οδήγησαν στη μορφή της σπηλαιογραφίας και εκεί ξεκίνησαν τα πρώτα προσχέδια, τα οποία μετατοπίστηκαν τελικά από τον βράχο στο έδαφος. Προσπάθησα να συμπιέσω χιλιάδες χρόνια ανθρώπινης ιστορίας σε μία εικόνα. Δύο προϊστορικοί κυνηγοί απέναντι σε μια πετρελαϊκή πλατφόρμα, εκεί ακριβώς που η ακτή συναντά την περιοχή των εξορύξεων. Εκεί που ο άνθρωπος συναντά το είδωλό του. Θυμάμαι να στέκομαι μόνος στην παραλία και να σκέφτομαι ότι δεν θα μπορούσα να δημιουργήσω αυτό το έργο πουθενά αλλού, γιατί το συγκεκριμένο μέρος δεν λειτουργεί ως φόντο σε αυτό που προσπαθούσα να πω. Είναι ο ίδιος ο λόγος ύπαρξής του. Δεν είχα ανάγκη να μιλήσω απλώς για ένα μέρος που αλλάζει. Ήθελα το ίδιο το έργο να βρίσκεται μέσα σε αυτό το τοπίο και να κοιτάζει προς τον ορίζοντα όπου πρόκειται να συμβεί αυτή η αλλαγή.
— Οι φιγούρες μοιάζουν με αρχαιολογικά κατάλοιπα, σαν μάρτυρες ενός κόσμου που χάνεται. Πώς μπορείς χρησιμοποιώντας τη μυθολογία και την αρχαιολογία να μιλήσεις για πολύ σύγχρονα ζητήματα;
Δίπλα στην παραλία βρίσκεται η Σπηλιά της Καλυψώς, που σύμφωνα με την παράδοση είναι το σημείο όπου η νύμφη κράτησε τον Οδυσσέα για επτά χρόνια. Όσο ήμουν στους Οθωνούς και ερχόμουν σε επαφή με το περιβάλλον και την τοπική κοινωνία, ένιωθα ότι η μυθολογία δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Σε ένα μέρος τόσο απομακρυσμένο και ήρεμο ο χρόνος μοιάζει να λειτουργεί διαφορετικά. Οι άνθρωποι εμφανίζονταν και εξαφανίζονταν από τη ζωή σου σχεδόν σαν οπτασίες. Κάποιους τους συναντούσες μία φορά και μετά χάνονταν για μέρες ή δεν τους ξανάβλεπες ποτέ, και πολλές φορές έμοιαζαν σαν να ήταν κομμάτι του ίδιου του μύθου. Ένιωθα πολλές φορές ότι περπατούσα σε ένα μέρος όπου το παρόν και ο μύθος συνυπήρχαν χωρίς σαφή όρια. Οι μύθοι δεν μας μιλούν μόνο για το παρελθόν· μας βοηθούν να κατανοούμε το παρόν. Με τον ίδιο τρόπο χρησιμοποιώ και την αρχαιολογία στο έργο μου, ως προσπάθεια ανασκαφής της πραγματικότητας σε ένα νέο, πολυεπίπεδο περιβάλλον που φανερώνει τις εσωτερικές αναζητήσεις, τις ανησυχίες και το βίωμα. Δεν με ενδιαφέρει να αναπαραστήσω κάτι από το παρελθόν, αλλά να δώσω μορφή σε κάτι που υπάρχει ήδη θαμμένο μέσα μας προτού ακόμα βγει την επιφάνεια.
— Το έργο είναι εφήμερο, ενώ οι παρεμβάσεις που σχολιάζει ενδέχεται να είναι μόνιμες. Τι σημαίνει για σένα αυτή η αντίθεση ανάμεσα στην προσωρινότητα της τέχνης και τη διάρκεια των ανθρώπινων επεμβάσεων στη φύση;
Ορισμένοι άνθρωποι που βρίσκονταν στην παραλία όσο ολοκλήρωνα την εγκατάσταση ανησυχούσαν αρχικά για το ίδιο το έργο. Με ρωτούσαν τι είναι αυτό το μαύρο υλικό, αν θα προκαλέσει ζημιά και αν θα απομακρυνθεί. Εκεί συνειδητοποίησα μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Κάτι προσωρινό που είχε σχεδιαστεί εξαρχής για να εξαφανιστεί, το οποίο σχολιάζει κάτι που ενδέχεται να αποτελέσει μια μόνιμη αλλαγή, προκαλούσε μεγαλύτερη ανησυχία από μια παρέμβαση που ενδέχεται να μεταβάλει το ίδιο το τοπίο για δεκαετίες. Ίσως αυτή να είναι και η ήρεμη δύναμη του εφήμερου έργου. Δεν προσπαθεί να ανταγωνιστεί τη μονιμότητα των ανθρώπινων παρεμβάσεων, ούτε να αφήσει το δικό της αποτύπωμα στον χώρο, αλλά μπορεί να δημιουργήσει μια στιγμή ικανή να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε έναν τόπο προτού εκείνος αλλάξει οριστικά.
— Στο προσωπικό σου σημείωμα γράφεις ότι οι λουόμενοι ανησυχούσαν μήπως το έργο βλάψει το περιβάλλον, μέχρι που το βλέμμα τους στράφηκε προς τον ορίζοντα και τις εξορύξεις. Ήταν αυτή η μετατόπιση του βλέμματος το πραγματικό έργο;
Όταν τους εξηγούσα για την ιδέα και για το Block 2, πηγαίναμε μαζί προς τα βράχια και ξανακοιτούσαμε το έργο σε σχέση με τον ορίζοντα. Εκεί η συζήτηση έφευγε από το ίδιο το έργο και περνούσε στο τοπίο. Εκεί έμαθα για τον ιδιαίτερο πλούτο της περιοχής και για το γεγονός ότι ο Ζακ Κουστό είχε επισκεφθεί επανειλημμένα τους Οθωνούς με το ερευνητικό του σκάφος «Calypso»· τον τραβούσε η θαλάσσια ζωή της περιοχής και ο μοναδικός βυθός του νησιού. Οι δύο κυνηγοί και η παρουσία της πλατφόρμας αποκτούσαν σιγά σιγά λόγο ύπαρξης και η εικόνα γινόταν ένας κοινός τόπος συζήτησης. Ίσως εκεί να ολοκληρώθηκε πραγματικά η χειρονομία μου. Όχι πάνω στην παραλία, αλλά τη στιγμή της μετατόπισης, όταν κανείς δεν κοιτούσε πια τον ορίζοντα όπως πριν.
— Τα έργα σου συχνά παρεμβαίνουν στον δημόσιο χώρο και ζητούν από τον θεατή να πάρει θέση. Πιστεύεις ότι η τέχνη μπορεί ακόμη να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα ή να ανοίξει έναν διάλογο;
Βρισκόμαστε στην εποχή όπου η μία πληροφορία διαδέχεται την άλλη με τόσο γρήγορο ρυθμό που πολλές φορές δεν προλαβαίνουμε ούτε να τη σκεφτούμε. Οτιδήποτε συμβαίνει γύρω μας μάς επηρεάζει, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι. Κάθε εμπειρία αφήνει ένα μικρό αποτύπωμα και μπορεί να αλλάξει, έστω και λίγο, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τη θέση μας σε αυτόν. Πιστεύω ακράδαντα πως η τέχνη μπορεί να διακόψει για λίγο αυτήν τη συνεχή ροή και να δημιουργήσει έναν χώρο όπου θα μπορούμε να σταθούμε, να αναρωτηθούμε και να προβληματιστούμε. Οι παρεμβάσεις μου πραγματοποιούνται στον δημόσιο χώρο αλλά δεν περιορίζονται σ’ αυτόν. Με ενδιαφέρει να λειτουργούν και ως παρεμβάσεις σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, στοχεύοντας στη συνείδηση όσων έρχονται σε επαφή με τη δουλειά μου. Δεν με απασχολεί τόσο αν θα συμφωνήσει κάποιος μαζί μου, αλλά αν φεύγοντας έχει προσπαθήσει να δει ένα γεγονός με λίγο διαφορετικό τρόπο από πριν.
— Η οικολογική κρίση έχει γίνει κεντρικό θέμα στη σύγχρονη τέχνη. Πώς καταφέρνεις να μη μετατραπεί ένα έργο σε απλή εικονογράφηση ενός πολιτικού μηνύματος;
Η αφετηρία μου δεν είναι η εικονογράφηση μιας πολιτικής θέσης αλλά το ίδιο το βίωμα. Η πολιτική διάσταση δεν προστίθεται εκ των υστέρων, υπάρχει ήδη μέσα στην ίδια τη ζωή. Στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν χρειάστηκε να επινοήσω μια σύγκρουση. Αυτή υπήρχε ήδη, απλώς το έργο την έκανε ορατή. Η εικόνα που δημιούργησα παρουσιάζει μια διαχρονική αφήγηση της ανθρώπινης ιστορίας, από το αρχέγονο ένστικτο του κυνηγιού έως τις σύγχρονες μορφές εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων. Δεν υποδεικνύει αν οι δύο φιγούρες βρίσκονται απέναντι ή στην ίδια πλευρά. Το νόημα ολοκληρώνεται μέσα από τις συνδέσεις που κάνει ο ίδιος ο θεατής. Έτσι το έργο μπορεί να λειτουργήσει πέρα από την επικαιρότητα, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο γύρω από τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον.
— Το κοινό συχνά έρχεται αντιμέτωπο με τα έργα σου έξω από μουσεία και γκαλερί. Τι αλλάζει όταν ο θεατής δεν επιλέγει να δει τέχνη αλλά τη συναντά απρόσμενα μέσα στην καθημερινότητά του;
Η παρουσία της τέχνης στον δημόσιο χώρο για μένα έχει κάτι μοναδικό. Είναι μια απρόοπτη συνάντηση που διακόπτει τη μονοτονία της καθημερινότητας και δημιουργεί μια μικρή ρωγμή στη ρουτίνα. Ο περαστικός δεν έχει επιλέξει να δει ένα συγκεκριμένο έργο, το έργο εμφανίζεται μπροστά του και γίνεται μέρος της ημέρας του. Αν η τέχνη υπήρχε μόνο μέσα σε μουσεία και γκαλερί, νιώθω πως ο κόσμος θα έμοιαζε φτωχότερος, όπως θα ήταν και χωρίς τη μουσική. Η μουσική μπορεί να σε βρει απρόσμενα στον δρόμο και να σου αλλάξει τη διάθεση. Κάπως έτσι αντιλαμβάνομαι και τις εικαστικές τέχνες, σαν μια μικρή παύση μέσα στην καθημερινότητα, ικανή να γεννήσει ένα συναίσθημα και να μετατρέψει έναν τόπο διέλευσης σε έναν τόπο εμπειρίας.
— Δουλεύεις από τη ζωγραφική και το βίντεο μέχρι τις εγκαταστάσεις και το land art. Τι σου προσφέρει η παρέμβαση στο ίδιο το τοπίο που δεν μπορεί να σου προσφέρει ένας εκθεσιακός χώρος;
Όταν δουλεύεις για έναν εκθεσιακό χώρο, δημιουργείς μέσα στο εργαστήριο. Όταν δουλεύεις στο τοπίο, το ίδιο το τοπίο γίνεται το εργαστήριό σου. Εκεί έρχεσαι αντιμέτωπος όχι μόνο με τις ιδέες σου αλλά και με τις καιρικές συνθήκες, τον χρόνο, την κλίμακα, τους ανθρώπους και όλα τα απρόβλεπτα που δεν μπορείς να ελέγξεις. Αυτή η διαδικασία σε βγάζει από το comfort zone σου και σε αναγκάζει να ανοιχτείς προς τα έξω. Δημιουργώντας σε συνεχή διάλογο με τη φύση, δεν ανακαλύπτεις μόνο νέους τρόπους να βλέπεις τον κόσμο, αλλά ανοίγεις και νέους δρόμους ώστε να κατανοείς τον ίδιο σου τον εαυτό. Γιατί στο τοπίο δεν διαμορφώνεις εσύ το έργο, αλλά αυτό διαμορφώνει εσένα.
The Hunt | 500m2 Land Art Intervention Facing Planned Offshore Drilling
Ionian Lab Residency, Οθωνοί 2026
