Η Ανάφη είναι ένα νησί που φημίζεται για την ηρεμία, την αυθεντικότητα και τον τρόπο με τον οποίο καταφέρνει να σε κάνει να νιώθεις πως ο χρόνος κυλά διαφορετικά. Φτάνοντας με το πλοίο στον Όρμο του Αγίου Νικολάου, το βλέμμα του επισκέπτη κεντρίζει πρώτα το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου κι ύστερα η υπέροχη Χώρα που απλώνεται αμφιθεατρικά στον λόφο. Μέσα σε αυτήν τη γαλήνια και σχεδόν χαλαρή ατμόσφαιρα, κρυμμένο διακριτικά δίπλα στη θάλασσα και σ’ ένα όμορφο σημείο του λιμανιού, υπάρχει ένα μέρος που κανείς δεν περιμένει να βρει σε ένα τόσο μικρό νησί: το Arsenale, το πιο ιδιαίτερο και σίγουρα ένα από τα πιο απρόσμενα βιβλιοπωλεία των Κυκλάδων.
Το όνομα δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στα ιταλικά σημαίνει «καρνάγιο» και παραπέμπει άμεσα στην ιστορία του χώρου, που άλλοτε λειτουργούσε ως μικρό ναυπηγείο. Το γεγονός ότι το βιβλιοπωλείο στεγάζεται σήμερα σε έναν παλιό ταρσανά προσδίδει μια ιδιάζουσα βαρύτητα, μια διάσταση ταυτόχρονα ιστορική και συμβολική. Ένας τόπος που στο παρελθόν υπηρετούσε το ταξίδι στη θάλασσα έχει μεταμορφωθεί σήμερα σε ένα αγκυροβόλι πολιτισμού, γνώσης και στοχασμού.
Τα ράφια φιλοξενούν τίτλους που εκτείνονται από την ποίηση και την πεζογραφία έως την τέχνη και την αρχιτεκτονική – μερικοί ολοκαίνουργιοι, άλλοι μεταχειρισμένοι, όλοι όμως διαλεγμένοι με φροντίδα.
Η ιδέα πήρε σάρκα και οστά τον περασμένο Ιούνιο, μέσα σε αυτό το παλιό καραβόσπιτο, χάρη στην πρωτοβουλία τριών φίλων: του Θεόδωρου, του Γιώργου και του Νικόλα. «Ήταν μια σκέψη που μοιραζόμασταν και οι τρεις, αφού ερχόμασταν συχνά στο νησί», μου λέει ο Νικόλας. «Θέλαμε να δημιουργήσουμε κάτι που να ξεφεύγει από τις τουριστικές τάσεις που κυριαρχούν. Έναν χώρο όπου ο καθένας μπορεί να εκφραστεί ή να αντλήσει έμπνευση. Αυτή είναι και η ουσία της φιλοσοφίας μας», προσθέτει.
Πράγματι, η παρέμβασή τους όχι μόνο δεν αλλοίωσε τον χαρακτήρα του χώρου αλλά, αντιθέτως, τον ανέδειξε. Ειδικότερα, οι πέτρινοι τοίχοι, τα χαμηλά δοκάρια, τα παλιά ξύλα, οι πόρτες και οι φθορές του χρόνου δεν καλύφθηκαν. Αντιθέτως, έγιναν μέρος της νέας ταυτότητας του χώρου. Έτσι, το Arsenale δεν μοιάζει με ένα τυπικό βιβλιοπωλείο πόλης, αλλά περισσότερο με μια φιλόξενη γωνιά που ενώνει το παρελθόν με το παρόν.
Στο κέντρο του βιβλιοπωλείου κυριαρχεί ένα λιτό, μαρμάρινο αναγνωστήριο – κομψό και εντυπωσιακό ταυτόχρονα. Εκεί μπορείς να καθίσεις, να ακουμπήσεις τον καφέ ή το σημειωματάριό σου και να αφεθείς στις σελίδες του αγαπημένου σου βιβλίου. Στο βάθος, ένας δίσκος γυρίζει σε ένα παλιό πικάπ, γεμίζοντας τον χώρο με μελωδίες που συνοδεύουν την ανάγνωση και ενισχύουν την αίσθηση χαλάρωσης. Γύρω απλώνονται ασυνήθιστα αντικείμενα: από παλιές φωτογραφικές μηχανές και βατραχοπέδιλα μέχρι καρτ ποστάλ και κεραμικά. Στους τοίχους κρέμονται ναυτικά καπέλα και τσάντες ενώ σε διάφορα σημεία υπάρχουν ακόμη και υλικά ζωγραφικής. Ανάμεσα σε όλα αυτά ξεχωρίζει κι ένα μανουάλι. Όλα μαζί συνθέτουν μια ατμόσφαιρα ιδιαίτερη, γεμάτη χαρακτήρα και μυστήριο, που κάνει την παραμονή εκεί μια εμπειρία πέρα από το συνηθισμένο. Άλλωστε μην ξεχνάμε ότι σε ένα νησί που μετρά λιγότερους από 300 μόνιμους κατοίκους, η δημιουργία ενός βιβλιοπωλείου αυτού του επιπέδου αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία.
Τα ράφια φιλοξενούν τίτλους που εκτείνονται από την ποίηση και την πεζογραφία έως την τέχνη και την αρχιτεκτονική – μερικοί ολοκαίνουργιοι, άλλοι μεταχειρισμένοι, όλοι όμως διαλεγμένοι με φροντίδα. «Σκοπός μας δεν ήταν απλώς να δημιουργήσουμε μια αποθήκη βιβλίων», εξηγεί ο Νικόλας. «Μας ενδιέφερε το κλασικό ελληνικό βιβλίο που θα ήθελε να αναζητήσει ο αναγνώστης εδώ, αλλά παράλληλα θέλαμε να διατηρήσουμε και ένα διεθνές προφίλ. Για τον λόγο αυτόν, απευθυνθήκαμε σε αγαπημένα βιβλιοπωλεία του εξωτερικού και τους ζητήσαμε να μας προτείνουν τίτλους που θεωρούν ότι αξίζει να φιλοξενούνται στον χώρο μας. Κάθε βιβλίο υπάρχει μόνο σε ένα αντίτυπο, ώστε η συλλογή να θυμίζει περισσότερο μια ιδιότυπη βιβλιοθήκη παρά ένα κοινό βιβλιοφιλικό στέκι. Βασιστήκαμε στην ιδέα ότι, όπως κάποτε τα λιμάνια ήταν εμπορικοί κόμβοι, έτσι κι εδώ το βιβλιοπωλείο γίνεται ένας σταθμός ανταλλαγής πολιτισμού».
Το Arsenale, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στη διάθεση βιβλίων. Είναι ένας χώρος που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την τοπική κοινωνία αλλά και για τους επισκέπτες. Εδώ μπορεί κανείς να ανταλλάξει ιδέες, να παρακολουθήσει μια μικρή παρουσίαση, μια κινηματογραφική προβολή, να συζητήσει με τους ιδιοκτήτες και να νιώσει μέρος μιας κοινότητας που δεν συγκροτείται μόνο από μόνιμους κατοίκους αλλά και από περαστικούς ταξιδιώτες. Η ίδια η έννοια της φιλοξενίας παίρνει νέα διάσταση: δεν αφορά απλώς τη στέγη και το φαγητό, αλλά και τη φιλοξενία της σκέψης, της κουβέντας, της έμπνευσης.
Όταν βγαίνεις ξανά από το Arsenale στο φως του λιμανιού, νιώθεις ότι η εμπειρία της Ανάφης αποκτά μια νέα διάσταση. Δεν είναι μόνο η φύση, οι παραλίες, οι πεζοπορίες και η αίσθηση της απομόνωσης που μαγεύουν τον επισκέπτη. Είναι και το απροσδόκητο καταφύγιο πολιτισμού που συναντά στην καρδιά του νησιού. Ένα μέρος που θυμίζει ότι η ουσία του ταξιδιού δεν βρίσκεται μονάχα στην εξερεύνηση του τοπίου αλλά και στη συνάντηση με ιδέες, με ιστορίες και με ανθρώπους.
Λίγο πριν φύγω, ανοίγω ένα βιβλίο που μιλά για την Ανάφη και στο οποίο ξεχωρίζω ένα απόσπασμα: «Η Ανάφη είναι πάνω από όλα μια βιωμένη εμπειρία του άλλου και του αλλού. Ο χώρος της λειτουργεί ως ψυχογεωγραφία – ένας χάρτης του εσωτερικού χρόνου, μια αρχιτεκτονική αίσθησης». Κάπως έτσι και το Arsenale δεν είναι απλώς ένα βιβλιοπωλείο. Είναι ένας χώρος που σε προσκαλεί να ξεχαστείς, να στοχαστείς ή να ξεκουραστείς. Και ίσως, όταν θα έχεις επιστρέψει πια στην πόλη, μέσα στους γρήγορους ρυθμούς της καθημερινότητας, να θυμάσαι εκείνη τη στιγμή που άνοιξες ένα βιβλίο σε ένα παλιό καραβόσπιτο της Ανάφης.
