ΓΙΑΤΙ ΕΡΧΕΤΑΙ ΒΑΡΥΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ; Με ποιους τρόπους μπορούν τα νοικοκυριά να μειώσουν το ενεργειακό κόστος, που έχει εκτιναχθεί; Τι φταίει για την ενεργειακή κρίση; Υπάρχουν λύσεις;
Είναι γεγονός ότι οι τιμές χονδρικής του φυσικού αερίου όπως και του ηλεκτρικού ρεύματος έχουν πλέον εκτοξευτεί, με αποτέλεσμα πολίτες σε όλη την Ευρώπη να ανησυχούν και να σκέφτονται συνεχώς τρόπους προκειμένου να μη δαπανήσουν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για την ενέργεια.
«Εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο η χώρα μας και η υπόλοιπη Ευρώπη βιώνουν μια σοβαρότατη “ενεργειακή” κρίση. Το ενεργειακή μπαίνει σε εισαγωγικά διότι δεν σχετίζεται με την ύπαρξη ή την έλλειψη ενέργειας, αλλά κυρίως με τον τρόπο που την αντιμετωπίζουμε», λέει στη LiFO ο Μιχάλης Βραχόπουλος, καθηγητής του τμήματος Αγροτικής Ανάπτυξης, Αγροδιατροφής και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και διευθυντής του Εργαστηρίου Ενεργειακών και Περιβαλλοντικών Ερευνών του ΕΚΠΑ.
Και συνεχίζει: «Αρχικά, εδώ και πολλά έτη αναπτύσσεται μια πολιτική για αντικατάσταση των μορφών ενέργειας που διαχρονικά έχουν χρησιμοποιηθεί με άλλες μορφές, και κυρίως με πυρηνική και Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Αυτό ξεκίνησε μετά την πρώτη ενεργειακή κρίση της δεκαετίας του ‘70 και στη συνέχεια με την ανάπτυξη των κινδύνων και της προσπάθειας για αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την κλιματική αλλαγή. Επί της ουσίας, ειδικά το τελευταίο, δηλαδή η κλιματική αλλαγή, οδήγησε σε μια προοπτική επαναχρησιμοποίησης των φυσικών πόρων μέσω της αλλαγής των μοντέλων εκμετάλλευσης. Γι’ αυτόν το λόγο δημιουργήθηκαν νέα αντικείμενα επιχειρηματικού ενδιαφέροντος που είχαν ως αποτέλεσμα τη σημαντική οικονομική δυσχέρεια στις κοινωνίες διεθνώς, με σημαντική αύξηση των οικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των πολιτών».
Η τελευταία κρίση έχει επιφέρει ακόμα μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση στις κοινωνίες και μάλιστα στα οικονομικά ασθενέστερα στρώματα, τα οποία αποκλειστικά καλούνται να χρεωθούν όλο το κόστος, σε αντίθεση με τους οικονομικά ισχυρούς, οι οποίοι ζουν σε μια περίοδο με νέες ευκαιρίες για αύξηση του πλουτισμού.
Ο κ. Βραχόπουλος επισημαίνει όχι μόνο την οικονομική επιβάρυνση των πολιτών αλλά και την ανισότητα που δημιουργείται, σημειώνοντας: «Η τελευταία κρίση έχει επιφέρει ακόμα μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση στις κοινωνίες και μάλιστα στα οικονομικά ασθενέστερα στρώματα, τα οποία αποκλειστικά καλούνται να χρεωθούν όλο το κόστος, σε αντίθεση με τους οικονομικά ισχυρούς, οι οποίοι ζουν σε μια περίοδο με νέες ευκαιρίες για αύξηση του πλουτισμού.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ καλείται όλος ο πληθυσμός να προχωρήσει σε σημαντικού κόστους παρεμβάσεις για εφαρμογή μεθόδων εξοικονόμησης ενέργειας, αυτό επιφέρει παράλληλα σημαντικά κέρδη στις εταιρείες παραγωγής υλικών, κατασκευής έργων και διαχείρισης. Γι’ αυτό οι εθνικές οικονομίες από το δημόσιο περίσσευμα, δηλαδή το περίσσευμα που συγκεντρώνεται για την υποστήριξη του κοινωνικού ρόλου τους, επιβαρύνονται σημαντικά με το κόστος αυτό προς όφελος μικρής μερίδας των οικονομικά ισχυρών.
Ως εκ τούτου, φτάσαμε στην ενεργειακή κρίση του 2021, οικονομική επί της ουσίας, ως συνέχεια της κρίσης της επιδημίας, που επίσης δημιούργησε αντίστοιχα οικονομικά αποτελέσματα. Η κρίση αυτή προέκυψε μετά από την προσπάθεια αποκλεισμού των στερεών καυσίμων και τη μονοκρατορία (σε επίπεδο συμβατικών πηγών) του φυσικού αερίου, που πλέον καταλάμβανε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό από το ενεργειακό μείγμα και που με την πρώτη ευκαιρία εκτίναξε το κόστος ζωής.
Αρχές του 2022, με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, το ενεργειακό πρόβλημα επίσης εκτινάχθηκε εκ νέου, χωρίς τα κράτη, και κυρίως η Ευρωπαϊκή Ένωση, να βάλουν φραγμούς στην οικονομική εκμετάλλευση, αφήνοντας απροστάτευτους τους πολίτες. Η δικαιολογία του οικονομικού αποκλεισμού της Ρωσίας και του αντίστοιχου οικονομικού πολέμου δεν έχει ούτε λογική ούτε ουσιαστικό αποτέλεσμα (σε ό,τι αφορά στην πίεση στη Ρωσία) και επί της ουσίας λειτουργεί μόνο ως μέσο επιπλέον κοινωνικής επιβάρυνσης».
Έτσι, φτάσαμε στην αναμονή ενός πολύ δύσκολου χειμώνα τόσο σε ό,τι αφορά στο κόστος όσο και σε ό,τι αφορά στη διαθεσιμότητα της ενέργειας. «Σήμερα, λοιπόν, καλούμαστε ως κοινωνία να δούμε τρόπους υποστήριξης των πολιτών σε ό,τι αφορά στη διαθεσιμότητα και χρήση της απαραίτητης ενέργειας για την αντιμετώπιση των αναγκών της χειμερινής περιόδου», επισημαίνει και απαριθμεί λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν.
Ποιες είναι οι λύσεις;
Η προώθηση και εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών διατάξεων στις ταράτσες των κτιρίων μπορεί άμεσα και σε ελάχιστο χρονικό διάστημα να αποδώσει σημαντικές ποσότητες «δωρεάν» ενέργειας στους πολίτες και να τους ανακουφίσει από το πρόβλημα. Βεβαίως, η ανάπτυξη αυτού του έργου θα έπρεπε ήδη να έχει ξεκινήσει, χωρίς να σημαίνει ότι δεν είναι εφικτό και σήμερα, και βεβαίως να χρηματοδοτηθεί άμεσα από κρατικούς πόρους.
Η πολιτεία είναι έτοιμη να διαθέσει το ποσό των 1,9 έως 2,9 δισ. ευρώ για την αποπληρωμή των λογαριασμών ενέργειας μιας περιόδου. Με ένα τέτοιο ποσό θα μπορούσε να δημιουργήσει εγκαταστάσεις μεγέθους από 1,5-2,4 GWel σε φωτοβολταϊκά στις στέγες, με ετήσια απόδοση τουλάχιστον 2-3 δισ. ηλεκτρικές κιλοβατώρες (kWh). Δηλαδή, ετήσιο έσοδο με την έννοια της ανταλλαγής με σημερινές τιμές (μέση τιμή 0,48 €/ kWh) 1000-1500 εκατ. ευρώ. (Σημειώνεται ότι ακόμα και με τιμές προ κρίσης, 0,11€/ kWh, το όφελος θα ήταν περί τα 200-300 εκατ. ευρώ).
Αυτή η πρόταση, ειδικά σε περίοδο πανικού, δίνει μια πρώτη λύση ως προς τη διαθεσιμότητα και το κόστος ενέργειας. Δυστυχώς όμως η ουσία του συστήματος συγκριτικά με τα πιο πάνω αναπτυσσόμενα δεν αλλάζει, αλλά μερικώς ανακουφίζει άμεσα την κοινωνία από μια τέτοια λεηλασία. Είναι γνωστό στην επιστημονική αλλά και στην τεχνική κοινότητα ότι με συστηματικές πράξεις σε βάθος χρόνου μπορεί να υποστηριχθεί η κοινωνία και παράλληλα να διαμορφωθούν οι συνθήκες αντιμετώπισης ή καλύτερης προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, ενώ ταυτόχρονα η παγκόσμια κοινότητα να αναπτύσσει τεχνολογίες φιλικές προς το περιβάλλον.
Τεχνικές και καινοτομίες όπως η θερμομόνωση των κτιρίων, η χρησιμοποίηση της περιβαλλοντικής θερμότητας μέσω των συστημάτων κανονικής γεωθερμίας και άλλες τέτοιες πράξεις, εφόσον παράλληλα συνδυαστούν και με συστηματική προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας, κυρίως μέσω της μεταβολής της συμπεριφοράς των πολιτών, θα μπορούσαν σε βάθος χρόνου να μειώσουν ή και να εξαλείψουν το πρόβλημα. Όπως έχει διαπιστωθεί, η περισσότερη ενέργεια σπαταλάται αλόγιστα μέσω των συμπεριφορών μας ως πολιτών και ως καταναλωτών.
Ο Αντώνης Παπαβασιλείου είναι επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην ορθολογική χρήση των ενεργειακών πόρων και την υψηλής κλίμακας διείσδυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στα συστήματα ηλεκτρικής ενέργειας. Ο ίδιος μας αφηγήθηκε όλα όσα έμαθε ανοίγοντας τον λογαριασμό του ρεύματος.
Κάποια πράγματα που δεν γνώριζα για τον λογαριασμό του ηλεκτρικού μου
Προ ημερών έλαβα τον τελευταίο μου λογαριασμό για την κατανάλωση ηλεκτρισμού. Δεδομένων των χρεώσεων, επικοινώνησα με τον πάροχό μου, και έλαβα κάποιες ενδιαφέρουσες διευκρινίσεις τις οποίες δεν γνώριζα μέχρι πρότινος. Ιδού κάποια πράγματα που αξίζει να έχουμε υπόψη μας τους ερχόμενους μήνες.
Μεταβλητά τιμολόγια
Λόγω των έκτακτων συνθηκών, για τους επόμενους μήνες οι πάροχοι θα παρέχουν τιμολόγια με χρέωση η οποία θα ανανεώνεται κάθε μήνα, και θα ανακοινώνεται από τους παρόχους (π.χ. στις ιστοσελίδες τους). Αξίζει να αποκτήσουμε μια ιδέα για τη μηνιαία μας κατανάλωση σε kWh, ώστε να έχουμε μια εκτίμηση της μηνιαίας μας χρέωσης στην αρχή του μήνα.
Ενιαία χρέωση για όλη την ημέρα
Τα τιμολόγια διαφοροποιούνται συχνά μεταξύ πρωϊνής και νυχτερινής χρέωσης. Η ιδέα πηγάζει από τη δεκαετία του 1950 και την Electricité de France, και σκοπεύει στο να παροτρύνει τους καταναλωτές να μεταθέσουν την κατανάλωσή τους σε περιόδους μειωμένης ζήτησης (ήτοι τη νύχτα). Λόγω των έκτακτων συνθηκών, μερικοί πάροχοι θα παρέχουν σταθερή τιμή για όλη την ημέρα στους επόμενους μήνες, χωρίς διαφοροποίηση μεταξύ πρωϊνής και νυχτερινής κατανάλωσης.
Πολλοί μετρητές, ακόμη και οι παλιοί, έχουν ξεχωριστή ένδειξη για τις δύο καταναλώσεις, και αυτές αποτυπώνονται συνήθως και στους λογαριασμούς μας. Στον βαθμό που μπορούμε να ανακουφίσουμε το σύστημα με το να μεταθέτουμε κάποιες ευέλικτες καταναλώσεις τη νύχτα, αυτό συνήθως βοηθά.
Έναντι και εκκαθαριστικός λογαριασμός
Λαμβάνουμε δύο ειδών λογαριασμούς από τους παρόχους μας: έναντι και εκκαθαριστικούς. Ένας λόγος είναι ότι οι πάροχοι μάς χρεώνουν μηνιαίως, αλλά η κατανάλωση σε πολλούς μετρητές, ιδίως παλιού τύπου, μετράται κάθε τέσσερις μήνες, ή λιγότερο συχνά, από τον διαχειριστή του δικτύου διανομής ηλεκτρικής ενέργειας (ΔΕΔΔΗΕ).
Ο έναντι λογαριασμός εκδίδεται σε χρονικό διάστημα πριν τη μέτρηση του ΔΕΔΔΗΕ, βάσει του πόση προβλέπει ο πάροχος ότι θα είναι η κατανάλωσή μας για τον μήνα. Αυτή η πρόγνωση μπορεί να βασίζεται σε ιστορικά δεδομένα ή άλλες πηγές. Επειδή η πραγματική μας κατανάλωση διαφέρει κατά κανόνα από την εικονική κατανάλωση στην οποία βασίζεται ο έναντι λογαριασμός, η διαφορά χρεώνεται ή πιστώνεται στον εκκαθαριστικό λογαριασμό. Άρα, αν έχουμε κάνει σημαντική εξοικονόμηση σε έναν μήνα, αυτή αποτυπώνεται με κάποια καθυστέρηση στον εκκαθαριστικό λογαριασμό, αλλά εν τέλει αποτυπώνεται.
Ρήτρα αναπροσαρμογής
Ο ηλεκτρισμός αγοράζεται και πωλείται καθημερινά στο πανευρωπαϊκό χρηματιστήριο ενέργειας. Οι πάροχοι αγοράζουν ηλεκτρισμό σε αυτήν τη χονδρεμπορική αγορά, σε μια τιμή που αλλάζει από ώρα σε ώρα, ανάλογα με τις συνθήκες προσφοράς και ζήτησης.
Η ρήτρα αναπροσαρμογής είναι ένας όρος σε ορισμένα συμβόλαια οικιακής κατανάλωσης που περιορίζει την έκθεση των παρόχων στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρισμού. Η ρήτρα προβλέπει ότι αν η μέση τιμή της χονδρεμπορικής αγοράς είναι πάνω από μια ανώτατη τιμή (αντίστοιχα, κάτω από μια κατώτατη τιμή) σε ένα διάστημα χρόνου, τότε η διαφορά χρεώνεται (αντίστοιχα, πιστώνεται) στον οικιακό καταναλωτή.
Οι ρήτρες αναπροσαρμογής κυριαρχούσαν στο τιμολόγιό μας τους περασμένους μήνες, γιατί οι τιμές στην αγορά ηλεκτρισμού ήταν ασυνήθιστα ψηλές. Η ρήτρα αναπροσαρμογής χρεωνόταν μηνιαίως στον έναντι λογαριασμό. Ο εκκαθαριστικός λογαριασμός, που βασίζεται στην πραγματική μέτρηση του ΔΕΔΔΗΕ για το περασμένο διάστημα (π.χ. τετράμηνο), υπολογίζει τη ρήτρα βάσει της συνολικής κατανάλωσης του εν λόγω διαστήματος και της μέσης τιμής της χονδρεμπορικής αγοράς για το ίδιο αυτό διάστημα (π.χ. τετράμηνο). Οι ρήτρες καταργούνται, τουλάχιστον σε κάποιους παρόχους, από 01.08.2022.
Επιδοτήσεις
Υπάρχει πλήθος επιδοτήσεων που έχουν ενεργοποιηθεί τους περασμένους μήνες. Συμπεριλαμβάνονται το energy pass σε περασμένους μήνες, και ίσως επόμενους, το οποίο απαιτεί αίτηση από τον καταναλωτή, η πίστωση ταμείου ενεργειακής μετάβασης, η οποία περνάει αυτόματα στον λογαριασμό, και στους ερχόμενους μήνες οι απευθείας εκπτώσεις στην τιμή του παρόχου που επίσης θα περνάνε απευθείας στον λογαριασμό μας.
Αυτοματισμός στο σπίτι
Υπάρχουν απλοί αυτοματισμοί που μπορούν να βελτιώσουν τις συνθήκες για το σύστημα, αλλά και για τους λογαριασμούς μας. Για παράδειγμα, πρόσφατα εγκατέστησα έναν αυτόματο διακόπτη θερμοσίφωνα στο σπίτι μου. Κοστίζει €50 περίπου, ελέγχεται από το smart phone μου, και επιτρέπει τη χρήση χρονοδιακόπτη για να μην ξεχνάω ανοιχτό τον θερμοσίφωνα όλη τη μέρα. Πολλές σύγχρονες συσκευές διαθέτουν αντίστοιχους αυτοματισμούς.
Ποιες συσκευές ανεβάζουν τον λογαριασμό του ρεύματος;
Κλίμακα από τη μικρότερη στη μεγαλύτερη κατανάλωση:
Θερμοσίφωνας 3.000W – 5.500W
Φούρνος 2.000W – 4.000W
Αερόθερμο 2.000W – 3.000W
Πιστολάκι μαλλιών 1.800W – 2.500W
Μάτι κουζίνας 1.500W – 2.000W
Βραστήρας 1.200W – 3.000W
Πλυντήριο πιάτων 1.200W – 1.500W
Στεγνωτήριο ρούχων 1.000W – 4.000W
Σίδερο 1.000W – 2.000W
Πρακτικές συμβουλές
Ηλεκτρική κουζίνα
Η πιο ενεργοβόρα ηλεκτρική συσκευή είναι η κουζίνα. Μερικές απλές συμβουλές που μπορούμε να εφαρμόσουμε είναι: τα μαγειρικά σκεύη πρέπει να εφαρμόζουν ακριβώς στην επιφάνεια του ματιού της κουζίνας, διαφορετικά σπαταλάμε 20-30% περισσότερη ενέργεια. Όταν βράζουμε νερό σκεπάζουμε την κατσαρόλα με το καπάκι της, διότι πραγματοποιείται πιο γρήγορα ο βρασμός.
Επίσης, μπορούμε να κλείνουμε το μάτι της κουζίνας ή τον φούρνο 5-10 λεπτά πριν τελειώσει το μαγείρεμα. Η θερμοκρασία που ήδη υπάρχει είναι αρκετή για να τελειώσει το μαγείρεμα του φαγητού. Τέλος, μπορούμε να αποκομίσουμε κέρδος έως 30 ευρώ στον εκκαθαριστικό 4μηνου λογαριασμού, αν δεν βάζουμε στο τέρμα τη θερμοκρασία του ματιού ποτέ ή δεν χρησιμοποιούμε το μεγάλο μάτι.
Ψυγείο
Ρυθμίζοντας τον θερμοστάτη του σύμφωνα με τις προτεινόμενες τιμές του κατασκευαστή, αποφεύγεις την υπερβολική ψύξη και μπορεί να εξοικονομήσεις έως και 15% ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα, η συχνή απόψυξη του ψυγείου σας, στην περίπτωση που δεν το κάνει μόνο του, μπορεί να αποφέρει μείωση κατά 15% στην κατανάλωση.
Θερμοσίφωνας - Πλυντήριο
Στην περίπτωση που δεν υπάρχει στην κατοικία η δυνατότητα του ηλιακού θερμοσίφωνα, τότε μπορείτε να έχετε κέρδος έως €20 στον εκκαθαριστικό, αν τον κλείνετε μετά από 20 με 30 λεπτά. Για το πλυντήριο έχουμε κέρδος έως €15 αν επιλέγουμε πλύση στους 30 βαθμούς.
Led τεχνολογία
Εάν στο σπίτι σας διαθέτετε ακόμη συμβατικές λάμπες, τότε αναμφίβολα υπάρχουν μεγάλα περιθώρια μείωσης του κόστους της ενέργειας εάν επιλέξετε να τοποθετήστε λάμπες led. Οι λαμπτήρες led προσφέρουν μεγάλη απόδοση με χαμηλή κατανάλωση ρεύματος, που δεν συγκρίνεται με παραδοσιακές λάμπες. Αντικαθιστώντας όλες τις λάμπες του σπιτιού σας, τόσο στα φωτιστικά εσωτερικού χώρου όσο και σε αυτά του εξωτερικού, θα μειώσετε καταλυτικά την κατανάλωση ενέργειας.
Θέρμανση
Υπάρχουν πολλοί τρόποι θέρμανσης με ηλεκτρικό που επιλέγουν αρκετοί πολίτες, όπως σόμπες, καλοριφέρ λαδιού ή αερόθερμα. Η κατανάλωση ρεύματος για τη θέρμανση μπορεί να είναι πολύ υψηλή. Έτσι, όταν το θερμαντικό σώμα χρησιμοποιείται συνεχώς, τότε το κόστος κατανάλωσης του ηλεκτρικού μπορεί να φτάσει και 54 λεπτά του ευρώ την ώρα, ανάλογα με τον τύπο του σώματος.
Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η χρήση του κλιματιστικού. Το κλιματιστικό έχει την ικανότητα να παράγει θερμότητα πολύ οικονομικότερα από ένα συμβατικό σώμα θέρμανσης με ηλεκτρικό. Έτσι η θέρμανση με κλιματιστικό μπορεί να είναι και 70% φθηνότερη. Επίσης, ρυθμίζουμε σωστά το κλιματιστικό μας, περίπου στους 26 βαθμούς Κελσίου, ειδικά για τους ήπιους μήνες του χρόνου. Για μεγαλύτερη οικονομία αλλά και απόδοση θέρμανσης, μπορεί να συνδυαστεί θέρμανση με ηλεκτρικό σώμα και κλιματιστικό, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες και τις απαιτήσεις του σπιτιού.
