1.
Βουτιά στο βραζιλιάνικο exploitation cinema σε μια διεθνή πρεμιέρα του Διεθνούς Διαγωνιστικού
Για πρώτη φορά φέτος, το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης καθιερώνει Διεθνές Διαγωνιστικό Πρόγραμμα. Ανάμεσα στις ταινίες που θα προβληθούν είναι και οι «Ιστορίες που (δεν) είπε το σινεμά μας» (Βραζιλία) σε σκηνοθεσία-σενάριο Φερνάντα Πεσόα.
Βραζιλία, δεκαετία του 1970. Η χώρα βρίσκεται υπό το δικτατορικό καθεστώς που διήρκεσε 21 χρόνια. Το πιο διαδεδομένο κινηματογραφικό είδος εκείνης της περιόδου ήταν οι pornchanchadas, ένα πολύμορφο είδος που συνδύαζε την ερωτική ατμόσφαιρα με τη λαϊκή απήχηση. Μια ιστορική αναδρομή σε μια σκοτεινή περίοδο μίας από τις πιο γοητευτικές χώρες του πλανήτη που γίνεται με τον πιο απρόσμενο τρόπο – αποκλειστικά μέσα από τις εικόνες και τους ήχους μιας επιλογής των ταινιών του είδους, σε ένα καυστικό, ηδονικό mash-up.
2.
Τρεις ελληνικές ταινίες στο Διεθνές Διαγωνιστικό
The Extra Mile
Ελλάδα, 2016, Έγχρωμο, 74'
Σκηνοθεσία-Σενάριο: Βικτώρια Βελλοπούλου
Ο Λευτέρης Παρασκευάς, ένας κομμωτής που ζει στην Ελλάδα εν μέσω οικονομικής κρίσης και capital controls, θα πάρει μέρος στο πιο δύσκολο τρίαθλο του κόσμου, το Arch to Arc. Θα τρέξει, θα κολυμπήσει και θα κάνει ποδήλατο από το Λονδίνο μέχρι το Παρίσι. Σκοπός του είναι να ευαισθητοποιήσει το κοινό, ώστε να ενισχύσει οικονομικά ανθρώπους με κινητικές και νοητικές δυσκολίες. Το ψυχογράφημα ενός ανθρώπου που τολμά να ξεπεράσει τα όριά του για να βοηθήσει τους άλλους, επαναπροσδιορίζοντας παράλληλα την ιδέα του νικητή και ρίχνοντας φως στις σημαντικές πτυχές της ζωής.
Πού είσαι, Σινγκάλ; / Shingal, Where Are You? / Kani Shingal?
Ελλάδα - Αυστρία - Βέλγιο, 2016, Έγχρωμο, 103'
Σκηνοθεσία-Σενάριο: Άγγελος Ράλλης
Συνεργασία στη σκηνοθεσία και στο σενάριο: Hans Ulrich Gössl
Το 2014 το Ισλαμικό Κράτος κατέκτησε την πόλη Σινγκάλ και απήγαγε 3.000 γυναίκες Γεζίντι. Σ' ένα έρημο ορυχείο άνθρακα στα τουρκικά σύνορα, Γεζίντι πρόσφυγες προσδοκούν την ασφαλή επιστροφή τους. Μέσα από τα μάτια ενός ηλικιωμένου, ενός εφήβου και μιας οικογένειας, το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τα διλήμματα αυτής της διωκόμενης θρησκευτικής μειονότητας. Η οικογένεια Χαβίντ μιλάει στο τηλέφωνο με την απαχθείσα κόρη της και προσπαθεί απεγνωσμένα να εξαγοράσει την ελευθερία της μέσα από ένα δίκτυο μεσαζόντων. Ο πόνος γίνεται ακόμα πιο ανυπόφορος όταν επισκέπτονται τη Σινγκάλ, που έχει καταστραφεί ολοσχερώς.
Village Potemkin
Ελλάδα, 2017, Έγχρωμο, 85'
Σκηνοθεσία-Σενάριο: Δομήνικος Ιγνατιάδης
Ο Δομήνικος, πρώην χρήστης ουσιών, περιπλανώμενος σε μια Αθήνα που καταρρέει με ένα ποδήλατο και μια κάμερα go-pro, συναντά ανθρώπους που κάνουν το ίδιο μ' εκείνον: μένουν καθαροί από ουσίες και ζουν συνειδητά τη ζωή τους. Η χαρά του πιώματος, η κατάρρευση, η αποδοχή του προβλήματος, η ανάρρωση... «Καθαροί» πια, μαρτυρούν την πορεία τους προς την αυτογνωσία και τον επαναπροσδιορισμό των αξιών και της αντίληψής τους για τη ζωή.
3.
Ένα πρώην μέλος των Femen μάς δίνει μία εκ των έσω άποψη της ΛΟΑΤ κοινότητας
Πέρα απ' τον ίσκιο / Upon the Shadow / Au-delà de l' ombre
Τυνησία, 2016
Σκηνοθεσία-Σενάριο: Ναντά Μεζνί Χαφαϊέντ / Nada Mezni Hafaiedh
Ένα ταξίδι ανακάλυψης στη μυστηριώδη πλευρά και στην καθημερινή ζωή της Αμίνα Σμπούι, πρώην μέλους των Femen. Οι φίλοι της τής ΛΟΑΤ κοινότητας, που μένουν στο σπίτι της, είναι ανεπιθύμητοι από τις οικογένειές τους και την κοινωνία. Μέσω της Αμίνα μαθαίνουμε τις ιστορίες της τραβεστί Σαντρά, του γκέι Ράμι, του γκέι Αγιούμπ, του γκέι και τραβεστί Ατέφ. Πολλά απρόσμενα περιστατικά συμβαίνουν και καταγράφονται ζωντανά από την κάμερα, καθώς ερευνούμε σε βάθος τη ζωή αυτής της κοινότητας με τους ιδιαίτερους δεσμούς.
4.
Οι τελευταίες μέρες του αγωνιστή Μπόμπι Σαντς μέσα από το προσωπικό του ημερολόγιο
Μπόμπι Σαντς: 66 μέρες / Bobby Sands: 66 Days
Μεγ. Βρετανία-Ιρλανδία, 2016, Έγχρωμο, 105'
Σκηνοθεσία: Μπρένταν Τζ. Μπερν / Brendan J. Byrne
Ο Μπόμπι Σαντς, εθελοντής του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού (IΡA), ξεκίνησε απεργία πείνας την 1η Μαρτίου του 1981. Θεωρώντας εαυτόν στρατιώτη σε πόλεμο, πέθανε διεκδικώντας το δικαίωμα να αναγνωριστεί ως πολιτικός κρατούμενος. Καθώς ακολουθούμε την αφήγηση μέρα προς μέρα, βλέπουμε τον άνθρωπο στο επίκεντρο αυτών των πολυτάραχων γεγονότων σε ένα διεισδυτικό πορτρέτο που διαχωρίζει τον άνθρωπο από τον μύθο και τα συμβάντα από τη μυθοπλασία. Συνομιλώντας με αυτόπτες μάρτυρες και κάνοντας χρήση αρχειακού υλικού που δεν έχει ξαναπαρουσιαστεί (δραματοποίησης και animation), η κινηματογραφική αυτή οδύσσεια αποτυπώνει μια συνταρακτική στιγμή στην ιστορία του 20ού αιώνα.
5.
Δυο ονειροπόλοι επίδοξοι αστροναύτες
Ερασιτέχνες στο Διάστημα / Amateurs in Space
Δανία, 2016
Σκηνοθεσία-Σενάριο: Μαξ Κέστνερ / Max Kestner
Ο βραβευμένος σκηνοθέτης Μαξ Κέστνερ παρακολουθεί για έξι χρόνια δύο κολλητούς φίλους και κορυφαίους μηχανικούς στην προσπάθειά τους να κατασκευάσουν έναν χειροποίητο πύραυλο για να ταξιδέψουν στο φεγγάρι – και γίνεται κι αυτός φίλος, συνεργάτης και... συνένοχος. Παρά τις αντιξοότητες, φτιάχνουν τον μικρότερο δυνατό πύραυλο με τα χρήματα που θα κόστιζε ένα μικρό αμάξι. Η ιστορία ενός από τα μεγαλύτερα όνειρα της ανθρωπότητας που αποδεικνύει πως δεν είναι τόσο η τεχνική του «φτιάξ' το μόνος σου», όσο η δύναμη της θέλησης που μπορεί να οδηγήσει τους κοινούς θνητούς πιο κοντά στ' άστρα.
6.
Η νέα ενότητα του Φεστιβάλ «Food vs. Food»: ντοκιμαντέρ από όλο τον κόσμο, γαστρονομικός διαγωνισμός σε 20 εστιατόρια της Θεσσαλονίκης» και μια έκθεση για τις γεύσεις στο ελληνικό σινεμά. Ανάμεσα στις ταινίες που θα παρουσιαστούν είναι και το «Θέατρο της Ζωής» («Theater of Life») του Πίτερ Σβάτεκ (Peter Svatek).
Ο Μάσιμο Μποτούρα, ένας από τους μεγαλύτερους σεφ του κόσμου, οργανώνει κατά τη διάρκεια της Παγκόσμιας Έκθεσης στο Μιλάνο το 2015 ένα συσσίτιο που όμοιό του δεν έχει ξαναγίνει. Ο Μάσιμο προσκάλεσε στο Refettorio Ambrosiano 60 από τους πιο διάσημους σεφ του κόσμου, οι οποίοι, χρησιμοποιώντας αποκλειστικά τα τρόφιμα από τα περίπτερα της EXPO που θα πήγαιναν για πέταμα, μαγείρεψαν για τους φτωχούς πρόσφυγες και άστεγους του Μιλάνου. Η πρωτάκουστη συνάντηση δύο διαφορετικών κόσμων που δίνει άφθονη τροφή για σκέψη.
7.
Μια λεσβία πρόσφυγας από τη Συρία σε αναζήτηση νέας ζωής. Φέτος, οι μειονότητες που διεκδικούν και αγωνίζονται για ίσες ευκαιρίες κι ένα καλύτερο μέλλον πρωταγωνιστούν στο αφιέρωμα «Μειονότητες», με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Μη χάσετε το «Για μια άλλη ζωή» του Λόρεν Λάφλιν (Ελλάδα). Μια λεσβία πρόσφυγας από τη Συρία διεκδικεί ένα καλύτερο μέλλον. Θα φτάσει με μια «βάρκα του θανάτου» στη Λέσβο και έπειτα στο γερμανικό Κοινοβούλιο για να πει την ιστορία της.
8.
Αφιέρωμα στον ασυμβίβαστο Βιτάλι Μάνσκι
Ο ουκρανικής καταγωγής Ρώσος ντοκιμαντερίστας δεν διστάζει να αποκαλύψει τους μηχανισμούς προπαγάνδας της Βόρειας Κορέας ή να αποτυπώσει τις πολιτικές εξελίξεις στη Ρωσία και τον αντίκτυπό τους στην κοινωνία. Το ντοκιμαντέρ του «Πατρίδα ή θάνατος» (2011) είναι ένα διαφορετικό πορτρέτο της Κούβας και των ανθρώπων της. Ξεπερνώντας τα στερεότυπα, το φιλμ καταγράφει την κουλτούρα, τη φτώχεια, τον αποκλεισμό αλλά και το ανίκητο πνεύμα των Κουβανών, που πορεύονται εδώ και μισό αιώνα με το σύνθημα-δίλημμα «Πατρίδα ή θάνατος».
9.
Με το βλέμμα του Τζον Μπέρτζερ
Μέσα από δύο ντοκιμαντέρ και μια έκθεση με σχέδια ο θεατής προσκαλείται να συνομιλήσει με το διεισδυτικό πνεύμα μιας υπέροχης προσωπικότητας. Ανάμεσα στις ταινίες του αφιερώματος, το ντοκιμαντέρ «Οι εποχές στο Κενσί: Τέσσερα πορτρέτα του Τζον Μπέρτζερ» σε σκηνοθεσία των Τίλντα Σουίντον, Κρίστοφερ Ροθ, Κόλιν ΜακΚέιμπ και Μπάρτεκ Ντζιάντοζ. Μια τετραλογία που ξεκινά από το «Way of Listening», όπου ο Μπέρτζερ, ως φιγούρα μέντορα και πατέρα, μοιράζεται σκέψεις και στιγμές με τη Σουίντον, με την οποία τους ενώνουν πολύ περισσότερα από την 5η Νοεμβρίου, ημέρα γέννησής τους. Στο «Spring» κυριαρχεί η αγάπη του για τη φύση και τα ζώα, στο «A song for politics» συζητά με μια ομάδα αριστερών διανοητών περί σύγχρονης πολιτικής και καπιταλισμού, ενώ στο «Harvest» περνά τη σκυτάλη στη νέα γενιά, που φέρει τον σπόρο της αμφισβήτησης και της ελπίδας.
10.
Ένα σπάνιο αφιέρωμα σε δύο πρωτοπόρους της εικόνας, στους κορυφαίους Ιταλούς κινηματογραφιστές Γιερβάντ Τζανικιάν και Άντζελα Ρίτσι Λούκι λίγο πριν από τη συμμετοχή τους στη Documenta 14 που ξεκινά στις 8 Απριλίου 2017 στην Αθήνα. Οι Τζανικιάν και Ρίτσι Λούκι θεωρούνται παγκοσμίως δεξιοτέχνες στην ανασύνθεση, αφηγηματική και αισθητική, σπάνιου αρχειακού υλικού από τον 20ό και 21ο αιώνα. Μη χάσετε την τελευταία δουλειά τους «Βάρβαρη Χώρα» (2013) που εστιάζει στην αιματηρή απόβαση του Μουσολίνι στην Αιθιοπία στα μέσα του '30. «Ο φασισμός ξαναέρχεται. Βυθιζόμαστε σε μια κατασκότεινη νύχτα, δεν ξέρουμε πού πάμε» αναφέρει χαρακτηριστικά ο επίλογος του φιλμ.
11.
Μουσική, έρωτας κι ένα έγκλημα με φόντο τα υπόγεια τζαζ κλαμπ των '70s. Ένα ερωτικό έγκλημα, ο φόνος του τρομπετίστα Λι Μόργκαν, ενός από τα σπουδαιότερα ταλέντα της τζαζ, στα 33 του χρόνια, από τη σύζυγό του Έλεν, σε ένα κλαμπ της Νέας Υόρκης το 1972 συγκλόνισε τον κόσμο της μουσικής. Όλη η αλήθεια ξετυλίγεται στο «Τον έλεγα Μόργκαν» του Κάσπερ Κόλιν (Σουηδία, ΗΠΑ).
12.
Καλωσήλθατε στη θρυλική La Fémis!
Πόσο δύσκολο είναι να μπει κανείς στην πιο διάσημη σχολή κινηματογράφου της Ευρώπης; Αγωνία και ένταση για μια θέση στη θρυλική La Fémis, απ' όπου έχουν αποφοιτήσει όλοι οι μεγάλοι του κλασικού γαλλικού σινεμά, στο ντοκιμαντέρ «Η Αποφοίτηση» της Κλερ Σιμόν. Από τις εισαγωγικές εξετάσεις, στα απαιτητικά μαθήματα και στο πολυπόθητο πτυχίο.
ΦΑΓΗΤΟ
Το φαγητό –απόλαυση αλλά και εργαλείο εκμετάλλευσης, πολύτιμο αγαθό σε αφθονία ή έλλειψη– είναι ο απόλυτος πρωταγωνιστής στο νέο τμήμα «Food vs. Food» του 19ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Συναρπαστικά ντοκιμαντέρ απ' όλο τον κόσμο συναντούν έναν πρωτότυπο γαστρονομικό διαγωνισμό που εμπνέεται από τη μεγάλη γευστική παράδοση της Θεσσαλονίκης, καθώς και μια ξεχωριστή έκθεση που θα φιλοξενηθεί στο Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ιστορίες που συνδέουν γεύσεις, ζωή, έρωτα, αλλά και τη σκοτεινή όψη του ανθρώπου αποτυπώνονται στα ντοκιμαντέρ τα οποία πιάνουν το νήμα του φαγητού από την καλλιέργεια, περνούν στην παραγωγή και φτάνουν είτε στο τραπέζι μας είτε σε νέα γαστρονομικά επίπεδα. Η γευστική μνήμη αλλά και ο πολιτισμός που κουβαλά μέσα του το φαγητό αναδεικνύονται μέσα από την αποκαλυπτική ματιά των δημιουργών. Ιδιαίτερο είδος του ντοκιμαντέρ, το culinary cinema υπάρχει πλέον ως ξεχωριστό τμήμα σε μεγάλα φεστιβάλ όπως η Μπερλινάλε και το Σαν Σεμπαστιάν. Ας περιπλανηθούμε, λοιπόν, μαζί στο σύμπαν του φαγητού. Τα ντοκιμαντέρ του 19ου ΦΝΘ μας προσκαλούν να ανακαλύψουμε:
- Την περιπέτεια του Noma, ενός από τα κορυφαία εστιατόρια του πλανήτη, το οποίο πριν από δύο χρόνια μετακόμισε από τη Δανία στην Ιαπωνία. Στο ντοκιμαντέρ «Μυρμήγκια σε μια γαρίδα» του Μαουρίς Ντέκερς (Ολλανδία) καταγράφεται η μεγάλη πίεση και η πρόκληση που αντιμετώπισε ο χαρισματικός σεφ του Ρενέ Ρετζέπι, ώστε το εστιατόριο να παραμείνει αντάξιο της φήμης του.
- Το απίστευτο success story μιας ομάδας ιδεαλιστών οι οποίοι πριν από τριάντα χρόνια μετέτρεψαν μια πάμφτωχη περιοχή της Ισπανίας σε διεθνώς αναγνωρισμένο «ναό» του κρασιού, στο «Πριοράτ» του Νταβίντ Φερνάντεθ ντε Κάστρο (Ισπανία). Όπως λένε οι ίδιοι: «Το καλύτερο κρασί είναι αυτό που έχει να σου πει μια ιστορία».
- Την αδικία που κρύβεται πίσω από ένα δελεαστικό ποτήρι κρασί στο «Πικρά σταφύλια - Σκλαβιά στους αμπελώνες» του Τομ Χάινεμαν (Δανία). Μια ταινία η οποία ξεσκεπάζει τις συνθήκες μοντέρνας δουλείας που βιώνουν οι άνθρωποι που εργάζονται στη βιομηχανία του κρασιού στη Νότια Αφρική.
- Την ένοχη όψη της σοκολάτας ως προϊόν εργασίας παιδιών-σκλάβων σε αφρικανικές φυτείες κακάο στο ντοκιμαντέρ «Φάκελος: Σοκολάτα» της Μπέντε Φόρερ (Ολλανδία). Ή, αλλιώς, πώς το πιο ηδονικό έδεσμα του πλανήτη κρύβει συχνά τη γεύση του διεστραμμένου ανθρώπινου νου.
- Μια διεθνή γαστριμαργική τάση όχι για όλους, που ακούει στο όνομα εντομοφαγία, στο ντοκιμαντέρ «Μαμούνια» του Αντρέας Γιόνσεν (Δανία). Η ταινία τεστάρει τα γούστα και τις αντοχές μας μέσα από το ταξίδι τριών σεφ που αναζητούν ανά τον κόσμο έντομα και νέους τρόπους που αυτά μπορούν να ενταχθούν στη διατροφή μας.
- Τον διάσημο Ιταλό σεφ Μάσιμο Μποτούρα που πήρε την πρωτοβουλία μαζί με την ομάδα του να μαγειρέψει για πρόσφυγες και άστεγους στο Μιλάνο, στο ντοκιμαντέρ «Θέατρο της Ζωής» του Πίτερ Σβάτεκ (Καναδάς). Μια κοινωνική κουζίνα με υπογραφή και κυρίως ψυχή.
- Τη γενναιόδωρη και γεμάτη ανατροπές ιστορία του Κώστα, ο οποίος εμπνεύστηκε την κοινωνική κουζίνα «Ο άλλος άνθρωπος», χαρίζοντας δωρεάν γεύματα σε όσους συνανθρώπους μας τα έχουν ανάγκη στο ντοκιμαντέρ «Εγώ, ο άλλος άνθρωπος» του Λουκά Αγέλαστου.
- Την κουζίνα του Αγίου Όρους μέσα από ένα συναρπαστικό ταξίδι στον χρόνο και στις γεύσεις στο ντοκιμαντέρ «Αγιορείτικη μαγειρική κληρονομιά» του Χρήστου Ματζώνα. Παραδοσιακές συνταγές που διασώζονται και εξελίσσονται με τη μαεστρία των μοναχών και συνδέονται με μεγάλες γιορτές της λαϊκής παράδοσης και της χριστιανοσύνης.
- Μια πρώτη γεύση σε πρεμιέρα ενός επεισοδίου της τηλεοπτικής σειράς ντοκιμαντέρ «Το ταξίδι της τροφής - Η διατροφή στην Ελλάδα από την προϊστορία μέχρι σήμερα» που αποτυπώνει αυτή την εξέλιξη με όλες τις επιρροές και τα σημεία-σταθμούς στη διαδρομή της.
Κατά τη διάρκεια του 19ου ΦΝΘ, το Μουσείο Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα παρουσιάσει μια έκθεση με τίτλο «Χωρίς μαχαίρι και πιρούνι» με θέμα το φαγητό στον ελληνικό κινηματογράφο. Από το προφιτερόλ του Γιώργου Κωνσταντίνου στα «Χτυποκάρδια στο θρανίο» του Αλ. Σακελλάριου έως τις αισθησιακές μπουκιές της Έλενας Ναθαναήλ στον «Φόβο» του Κ. Μανουσάκη και τα μπαχάρια της «Πολίτικης Κουζίνας» του Τ. Μπουλμέτη, το ελληνικό σινεμά, σε όλη του την πορεία, είχε πάντα μια δική του μυρωδιά και γεύση, εκτός από ήχους και εικόνες. Επιπλέον, με αφορμή τη νέα ενότητα του Φεστιβάλ, η πόλη της Θεσσαλονίκης συμμετέχει σε μια γαστριμαργική γιορτή γεμάτη εκπλήξεις. Τον επόμενο μήνα, 20 εστιατόρια της πόλης θα δημιουργήσουν και θα προτείνουν από ένα πιάτο αφιερωμένο στο Φεστιβάλ, το οποίο θα περιλαμβάνεται στα μενού τους. Αυτά τα πιάτα θα βαθμολογηθούν από το κοινό και από κριτική επιτροπή και στο τέλος θα αναδειχθεί το καλύτερο.
