Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά Ψηλή μου δεντρολιβανιά

Facebook Twitter
17

 

 


Στα χρόνια του Βυζαντίου οι φτωχοί και χαμηλών στρωμάτων άνθρωποι δεν είχαν το δικαίωμα να μιλούν στους αριστοκράτες. Κάποιος νεαρός λοιπόν, ταπεινής καταγωγής, ερωτευμένος με μια αρχοντοπούλα, σκέφθηκε να εκμεταλλευθεί την μοναδική εξαίρεση του κανόνα, που επέτρεπε το κοινωνικό πρωτόκολλο. Έτσι την πλησιάσε την περίοδο των εορτών για να της απευθύνει τραγουδιστά τις ευχές του. Προηγουμένως βεβαίως είχε φροντίσει να εντάξει ανάμεσα στα κάλαντα του Μεγάλου Βασιλείου και το ερωτικό ποίημα που είχε συνθέσει .

Έμπλεξε λοιπόν τα δύο τραγούδια με τέτοιο τρόπο μεταξύ τους, ώστε κάθε δεύτερη στροφή να παινεύει την καλή του.

Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά

Ψηλή μου δεντρολιβανιά

Κι αρχή καλός μας χρόνος

Εκκλησιά με τ' άγιο θόλος

Άγιος Βασίλης έρχεται

Και δεν μας καταδέχεται

Από την Καισαρεία

Συ είσ' αρχόντισσα κυρία

Βαστάει πένα και χαρτί

Ζαχαροκάντιο ζυμωτή

Χαρτί-χαρτί και καλαμάρι

Δες κι’ εμέ, δες κι’ εμέ το παλικάρι

 

Δες με αρχόντισσα κυρία, που δεν με καταδέχεσαι. Κυρά φτιαγμένη από ζάχαρη, ψηλή σαν δεντρολιβανιά. Με το ψηλό κωνικό σου καπέλο με το τούλι στην κορφή που μοιάζει σαν το θόλο της εκκλησιάς…
 

Αν λοιπόν τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς σας ακούγονταν μέχρι σήμερα ολίγον τι ασυνάρτητα η παράδοξα, τώρα που γνωρίζετε την ρομαντική τους προέλευση θα δικαιώσετε την παράδοση, που τα πέρασε από γενιά σε γενιά, για να γίνουν τα πιο διαδεδομένα στον ελληνικό χώρο. Δυστυχώς θα απογοητεύσουμε τους πιο ρομαντικούς από σας αφού δεν μπορούμε να σας πούμε αν τελικά η πανέμορφη κυρά κατάλαβε, πόσο μάλλον αν ανταποκρίθηκε στο ιδιόμορφο αυτό κάλεσμα αγάπης.

Εύχομαι σε σας να βρείτε αγάπη και ζεστασιά σε όλο το 2014

 

17

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Αριστοκρατικά φτωχοί, Ελευθεροτυπία, 1991

Ημερολόγιο / Αριστοκρατικά φτωχοί. Του Στάθη Τσαγκαρουσιάνου

Ελάχιστοι κατέχουν το μυστικό να χρησιμοποιούν το χρήμα επ’ αγαθώ, να το σκορπίζουν απαλά, χωρίς ιδιαίτερη σκέψη αλλά ούτε και περιφρόνηση, να το σκορπίζουν όπου θέλουνε αυτοί κι όχι η μόδα
ΣΤΑΘΗΣ ΤΣΑΓΚΑΡΟΥΣΙΑΝΟΣ

σχόλια

8 σχόλια
Tόσα πολλα παρακούσματα στα κάλαντα της πρωτοχρονιας γιατί μάλλον ο φτωχός νεανίας κάνει ανασκόπηση της φτωχικής χρονιάς του και μαζί με την ανασκόπηση γρουργουρίζει κι η κοιλιά του καθώς επιβλέπει ότι έχει στη κατοχή της η αρχόντισσα κυρία...αμφισβητώ την ρομαντική εκδοχή γιατί πιστεύω τις θεωρίες της κοινωνικής ανισότητας, τέτοια είναι η πείνα του νεανία σε καιρούς κρίσης!
Λυπάμαι που θα σας το χαλάσω, αλλά αυτή η εκδοχή είναι προφανώς μια "ρομαντική" επινόηση, που, όσο χαριτωμένη κι αν μου/μας φαίνεται, δεν ισχύει. Για την πιθανότερη εξήγηση (που την έχει διατυπώσει από το 1951 ο Γεράσιμος Σπαταλάς) διαβάστε αυτό:https://www.facebook.com/tassos.kaplanis/posts/10152133903613464Καλή χρονιά!
Να είστε σίγουρος αγαπητέ ότι δεν μου χαλάσατε απολύτως τίποτε. Όπως γράφετε στην ανάρτησή σας πολλές παλιές λαογραφικές γραφές αναφέρουν αυτά που εγω έγραψα. Επομένως δεν τόβγαλα "από την κοιλιά μου" Όσον αφωρά τις δοξασίες του Κου Σπαταλά δεν έχω κανένα τρόπο η λόγο να τις αντικρούσω. Απλά παρατηρώ ότι τα "τσακίσματα" στα οποία αναφέρεσθε δεν εξηγούν καθόλου το νόημα των "δεύτερων στίχων" απλά τα διαγράφουν επειδή έτσι τα χαρακτηρίζουν. Το μόνο που με ενόχλησε στην ανάρτησή σας είναι το "φτωχός πλήν τίμιος" Κλισέ έκφραση που δεν υπάρχει στο κείμενό μου. Αυτά λοιπόν και ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ
Αγαπητέ κ. Σιταρά, δεν εννοούσα προσωπικά εσάς όταν έγραφα ότι σας το χαλάω, αλλά όλες και όλους που πιστεύουν στη "ρομαντική" αυτή εκδοχή - και σε αυτήν, και όχι σε εσάς προσωπικά, πήγαινε και η ειρωνία του "φτωχός πλην τίμιος" που αναφέρω στην ανάρτησή μου"Ψηλή μου δεντρολιβανιά,εκκλησιά με τ' άγιο θόλος (ή θρόνος) και δε μας καταδέχεται (Για ποιον το λέει;)Συ είσ' αρχόντισσα κυρία (αλλαγή υποκειμένου σε σχέση με τον προηγούμενο στίχο!) ζαχαροκάντιο ζυμωτή (ή μήπως ζαχαροκάντιω; Δοτική για να βγαίνει κάποιο νόημα...) δες και με το παλικάρι (και από εδώ και πέρα χάνεται εντελώς η μπάλα...) τη μοίρα μου την έλεγε Άγιε μου, άγιε μου καλέ Βασίλη!" Αντίθετα, η θεωρία του Γεράσιμου Σπαταλά (1877-1971), που εκτός από λογοτέχνης και μεταφραστής υπήρξε και σημαντικός μελετητής του δημοτικού τραγουδιού και της νεοελληνικής μετρικής, εξηγεί ικανοποιητικά και γιατί υπάρχουν αυτοί οι ασυνάρτητοι ζυγοί στίχοι (για να δημιουργήσουν ομοιοκαταληξία, που δεν υπήρχε στην αρχική μορφή του κειμένου) και γιατί είναι ασυνάρτητοι (είναι παραγεμίσματα που μπαίνουν για να φτιαχτεί η ρίμα, για αυτό ακριβώς και δεν έχουν καμιά συνοχή και κανένα νόημα αν διαβαστούν από μόνοι τους, σε αντίθεση με τα πρώτα ημιστίχια, τους σημερινούς μονούς στίχους δηλαδή, που είναι τα αρχικά ανομοιοκατάληκτα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς). Ελπίζω να μη μου κρατήσετε κακία που πρόβαλα αυτό που πίστευα ότι ήταν γνωστό από το 1951 που δημοσίευσε ο Σπαταλάς τη μελέτη του, ή έστω από το 1997 που οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης αναδημοσίευσαν και αυτήν και τα υπόλοιπες μετρικά μελετήματά του. Σας εύχομαι ολόψυχα Καλή Χρονιά!Τάσος Α. Καπλάνης
Κάθε εποχή έχει και τα καλά της και τα κακά της. Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με όλα. Μη νομίζετε ότι και τότε δεν υπήρχαν προβλήματα. Φταίμε λίγο και μείς που επιλέγουμε πάντα τις καλές στιγμές για να σας τις παρουσιάζουμε. ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ