ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΣΥΧΝΑ ΞΕΧΝΑΜΕ πώς ήταν όταν ήμασταν παιδιά. Έχουμε συνηθίσει πια πολλές από τις πτυχές της ζωής ή έχουμε αποδεχτεί πολλά από αυτά που συμβαίνουν γύρω μας ως αυτονόητα. Έχουμε ξεχάσει, έχουμε απωθήσει εκείνο το απορημένο βλέμμα μέσω του οποίου όλοι μας κάποτε κοιτούσαμε τον κόσμο. Κάποιοι όμως έχουν το προνόμιο και την ευθύνη μαζί να συναναστρέφονται καθημερινά ανθρώπους που τους επιτρέπουν να μην ξεχνούν.
Ο Ιωάννης-Μάριος Μάζαρης, γνωστός και ως schoolmarius στο Instagram, διατηρεί μια σελίδα μέσα από την οποία μοιράζεται τις εμπειρίες του από τη σχολική τάξη, μαζί με σκέψεις του οι οποίες προκύπτουν από τη διαδικασία. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Πειραιά και από μικρός ήθελε να γίνει αστροναύτης. «Τελικά», μου λέει, «έμαθα να εξερευνώ νέους κόσμους ως δάσκαλος σε δημοτικό σχολείο».
Το μόνο κίνητρο που έχω και θέλω να διατηρήσω είναι να μοιράζομαι δωρεάν ιδέες για πρακτικές μέσα στην τάξη και η χρησιμότητα που μπορεί κάποιος να βρει σε όσα λέω. Το επάγγελμά μου είναι στη σχολική τάξη, εδώ είναι απλώς ένα μικρό παράθυρο.
Ομολογώ ότι μαθαίνω μέσα από τις σκέψεις του: «Τα παιδιά εκφράζουν τον εαυτό τους, την ηλικία τους, δεν πιστεύω σε χειρότερες ή καλύτερες γενιές, στο “πώς έχουν γίνει τα παιδιά έτσι τώρα”. Πάντα τα παιδιά είναι παιδιά, πάντα πολλές συμπεριφορές τις είχαμε κι εμείς, απλώς ξεχνάμε πώς ήταν να ήμαστε εμείς παιδιά κι αυτό δημιουργεί εκνευρισμούς».
Εντυπωσιάζομαι από τον συνδυασμό ωριμότητας και παιδικότητας που διατηρεί, πράγματα που –όσο το σκέφτομαι– ποτέ δεν ήταν ακριβώς αντίθετα μεταξύ τους. «Προσπαθώ να με σκέφτομαι παιδί, με βοηθάει και πιστεύω βοηθάει και τα παιδιά γύρω, όταν βλέπουν ότι είμαι εκεί και κατανοώ», λέει ο Μάριος κι εμένα μου έρχονται στο νου οι στίχοι του Ανδρέα Εμπειρίκου από το ποίημά του «Οκτάνα», όπου μας προέτρεπε να μην εγκαταλείπουμε αμαχητί την παιδικότητά μας:
«Οκτάνα θα πη (χωρίς να περιφρονούμε του γήρατος την σοφίαν) θα πη πάση θυσία διατήρησις της παιδικής ψυχής εις όλα τα στάδια της ωριμότητος, εις όλας τας εποχάς του βίου, διότι άνευ αυτής και η πιο χρυσή νεότης γρήγορα στάχτη γίνεται και χάνεται και φεύγει και μένει στη θέσι της η θλίψις, η άνευ ελπίδων μεταμέλεια και η στυγνή ρυτίς».
— Μάριε, σε ποιες πλατφόρμες δραστηριοποιείσαι και πότε ξεκίνησες;
Σε όσες προλαβαίνω κάθε φορά! Η αλήθεια είναι ότι η μία σε οδηγεί στην άλλη και δεν προλαβαίνω να τις διαχειριστώ όλες όπως θα ήθελα. Αγαπώ λίγο παραπάνω το Instagram γιατί μου είναι πιο εύκολο και γιατί από το 2021 που άνοιξα τον λογαριασμό μου εκεί, φτιάχτηκε μια υπέροχη κοινότητα.
— Τι κάνεις και πώς σου ήρθε η αρχική ιδέα;
Μοιράζομαι μαθησιακές πρακτικές μου, πρακτικές εμψύχωσης και ενδυνάμωσης, μαζί με σκέψεις μου περί εκπαίδευσης, μικρές ιστορίες που κάποιος θα μπορούσε να πει συμβουλευτικές. Εγώ τις λέω απλώς εμπειρικές.
Η αρχική ιδέα μού ήρθε μέσα στην καραντίνα, όταν έψαχνα να οργανώσω το υλικό τόσων χρόνων και δυσκολεύτηκα. Είπα να ανοίξω ένα αρχείο στο οποίο να έχω εύκολη πρόσβαση κι έτσι άνοιξα το schoolmarius.
— Σε ενέπνευσε κάποια παρόμοια σελίδα από Ελλάδα ή εξωτερικό;
Όχι, δεν ήξερα και δεν ξέρω ακόμα αν υπάρχει κάποια αντίστοιχου ύφους σελίδα, αλλά δεν αναζητώ έτσι κι αλλιώς, έχω αρκετό υλικό δικό μου και ήθελα να σταθώ στο πώς θα το οργανώσω για να βοηθήσω κι εμένα.
— Βγάζεις χρήματα από αυτό;
Δεν βγάζω και δεν θέλω να βγάλω, γιατί τότε θα πάψω να το βλέπω αθώα και θα αποκτήσω κίνητρα άλλα. Το μόνο κίνητρο που έχω και θέλω να διατηρήσω είναι να μοιράζομαι δωρεάν ιδέες για πρακτικές μέσα στην τάξη και η χρησιμότητα που μπορεί κάποιος να βρει σε όσα λέω. Το επάγγελμά μου είναι στη σχολική τάξη, εδώ είναι απλώς ένα μικρό παράθυρο.
— Τι ανταπόκριση έχεις από τον κόσμο;
Θα έλεγα συγκινητική. Πέρα από όμορφα λόγια και μηνύματα, σκέψεις προσωπικές που μου στέλνουν, ιστορίες τους δύσκολες που ψάχνουν παρηγοριά, είμαι πολύ περήφανος για την εμπιστοσύνη που μου δείχνουν. Και χαρούμενος που μου στέλνουν φωτογραφίες από τάξεις με τη λεζάντα «κάναμε τη δράση που προτείνεις, τα παιδιά πέρασαν υπέροχα, σ’ ευχαριστούμε!», ειδικά αυτά τα τελευταία με συγκινούν πολύ.
— Πόσον χρόνο αφιερώνεις κατά μέσο όρο την ημέρα σε αυτήν τη δραστηριότητα;
Την ημέρα θα έλεγα περίπου μία ώρα για αναρτήσεις και ιστορίες, προσπαθώ να είναι όσο γίνεται πιο ελεγχόμενη η ώρα που αφιερώνω, ώστε να μη στερώ χρόνο από την προσωπική μου ζωή και την επαγγελματική. Μέχρι στιγμής κάπως το καταφέρνω, κάποιες μέρες με δυσκολία.
— Υπάρχει κάτι από το περιεχόμενο που ανεβάζεις που δεν το κάνεις μόνος σου, κι αν ναι τι;
Ό,τι έχει να κάνει με πρακτικές από την τάξη, τις οποίες ζούμε μαζί με τους μαθητές και μαθήτριες μου. Δεν μου άρεσαν ποτέ οι θεωρίες, αναρτώ υλικό μόνο από δράσεις που έγιναν και καταγράφω τα αποτελέσματα ή τις παρατηρήσεις μου. Θέλω όποιος διαβάσει μια ανάρτησή μου να μη σκεφτεί «καλά, αυτά δεν γίνονται». Γίνονται, περιγράφω και δείχνω τον τρόπο.
— Τι σου τρώει περισσότερο χρόνο στη σελίδα σου;
Το να απαντάω σε σχόλια και μηνύματα, αλλά είναι κάτι που, αν δεν το κάνω, νιώθω τύψεις απέναντι σε όσους αφιέρωσαν λίγα δευτερόλεπτα ή λεπτά για να μου γράψουν κάτι. Ανθρωπίνως δεν είναι εφικτό να απαντάω σε όλα. Το προσπαθώ όμως, ιδιαίτερα σε μηνύματα που ζητούν μια γνώμη, μια συμβουλή. Εκτιμώ την εμπιστοσύνη αυτή τόσο ώστε να υπολογίζω μέσα στη μέρα ή την εβδομάδα μου να βρω χρόνο να απαντήσω.
— Τι σου αρέσει περισσότερο στη δουλειά σου;
Η αλληλεπίδραση με τα παιδιά. Δεν θεωρώ ότι η διδασκαλία είναι διάλεξη. Η διδασκαλία είναι παρατήρηση, διάδραση και πολλά παραπάνω. Απολαμβάνω τους μαθητές και τις μαθήτριες μου που ανακαλύπτουν τον κόσμο και κυρίως τον κόσμο μέσα τους και παρατηρώ, μαθαίνω, σκέφτομαι δίπλα τους.
— Πες μας μερικές παιδικές απορίες που σου φάνηκαν ενδιαφέρουσες.
Κάθε μέρα είναι γεμάτη τέτοιες απορίες. Κυρίως όταν δώσεις χώρο και χρόνο στα παιδιά να εκφραστούν. Γιατί τότε βλέπεις ότι έχουν σκέψεις που δεν φαντάζεσαι για τις θρησκείες, τις οικογένειες, το σύμπαν, την εξουσία. Αυτό που μου φαίνεται πάντα ενδιαφέρον είναι ότι φοβούνται να τις εκφράσουν ή πιστεύουν ότι μπορεί κάποιος να τους κοροϊδέψει και βιάζονται μόνα τους να πουν «είναι λάθος». Ποτέ μια απορία ή μια σκέψη δεν είναι λάθος.
— Σου έχουν δημιουργήσει ποτέ υπαρξιακές αγωνίες οι ερωτήσεις των παιδιών;
Αρκετές φορές, όπως και έχω μάθει να φιλτράρω τον κόσμο μέσα από τα μάτια τους. Το γιατί είναι ο κόσμος όπως είναι, γιατί χωρίζεται σε «καλούς» και «κακούς», πού πάνε οι αναμνήσεις όταν τελειώνουν, αν υπάρχει Θεός, αν οι μεγάλοι έχουν πάντα δίκιο, είναι τόσα πολλά και μέσα στα χρόνια μαθαίνω να τα κουβαλάω πάνω μου γιατί είναι χρήσιμα. Η ζωή είναι πάντα πιο ενδιαφέρουσα αν θυμάσαι πώς την έβλεπες όταν ήσουν παιδί.
— Αυτοπεριορίζεσαι στο πόσο έλεγχο πρέπει να ασκείς στα παιδιά;
Έλεγχο δεν θέλω να ασκώ στα ίδια τα παιδιά, μόνο στον χρόνο που μοιραζόμαστε. Ούτως ή άλλως, η παιδαγωγική διαδικασία για μένα πρέπει να ακούει τις ανάγκες, τα θέλω των παιδιών και να τα αξιοποιεί μέσα στη διαδικασία. Μόνο ο χρόνος είναι αυτός που θέλει εξάσκηση στο να τον χειριστείς, ώστε τα θέλω των παιδιών και τα μαθησιακά να συμπορεύονται αρμονικά. Μου τυχαίνει πολλές φορές να σχολιάζω κάτι κι από μέσα μου να γελάω, λέγοντας στον εαυτό μου «τι περίεργο που είναι να σου λέει το σχολείο πώς να σκέφτεσαι ή τι έχει σημασία, όταν το κάθε παιδί χτίζει μέσα του τις δικές του προτεραιότητες».
— Υπάρχουν παιδιά που είναι πιο βίαια από άλλα; Αν ναι, έχεις καταλάβει γιατί συμβαίνει αυτό;
Υπάρχουν παιδιά που δεν έχουμε επενδύσει στο να μάθουν να αλληλεπιδρούν με σεβασμό, που δεν γνωρίζουν ότι μια συμπεριφορά τους ενοχλεί ή πονάει τα άλλα ή που θέλουν να τους δώσουμε λίγη σημασία και τη ζητούν με λάθος τρόπους. Μπορεί να είναι πιο βίαια, αλλά δεν πιστεύω ότι έχουν πρόθεση απαραίτητα να είναι βίαια, απλώς δεν έχουν ερμηνεία των πράξεών τους.
— Συνήθως υποτιμούμε τα παιδιά αυτών των ηλικιών ως προς το πόσα μπορούν να καταλάβουν. Εσύ έχεις νιώσει ότι αυτό πληγώνει κάποια παιδιά ή ότι κάποια άλλα επωφελούνται από αυτήν τη στάση των μεγαλύτερων ώστε να μην αναλαμβάνουν τις ευθύνες των πράξεών τους;
Σίγουρα τα πληγώνει, γι’ αυτό και κινούμαι στην αντίθετη κατεύθυνση. Πιστεύω ότι μπορούν να καταλάβουν πολλά, αρκεί να βρεις τον τρόπο που να είναι ταιριαστός στο γνωστικό και συναισθηματικό τους επίπεδο. Όταν αντιμετωπίζεις ένα παιδί με υπευθυνότητα, μαθαίνει και το ίδιο να είναι υπεύθυνο. Όταν το αντιμετωπίζεις ως άβουλο πλάσμα, επαναπαύεται σε αυτό. Το «εδώ σε θέλω υπεύθυνο, εδώ μωρό» δίνει μπερδεμένα μηνύματα.
— Πόσο παρεμβαίνουν οι γονείς στο έργο σου; Τι θα ήθελες να αλλάξει στη στάση των γονιών προς τα παιδιά τους, ειδικά αυτών των ηλικιών;
Δεν έχω νιώσει ότι παρεμβαίνουν στο έργο μου, θεωρώ ότι οι γονείς από τη φύση τους ανησυχούν και οφείλεις αυτή την ανησυχία να την αγκαλιάσεις, να εξηγείς τον τρόπο που θα δουλέψετε στην τάξη, τους σκοπούς των δραστηριοτήτων, να εμπλέκεις τους γονείς σε δράσεις. Οι γονείς για μένα είναι κομμάτι της τάξης και γι’ αυτό νιώθω ότι με αγκαλιάζουν τις χρονιές που συνεργαζόμαστε. Αυτό που προσπαθώ να τους μεταφέρω είναι η σημασία του προγράμματος, των ορίων και του να δίνουν αρμοδιότητες στα παιδιά τους. Η ενηλικίωση ξεκινά από μικρή ηλικία με κατάλληλους τρόπους.
— Τι πιστεύεις ότι έχεις μάθει ή εξασκήσει όλα αυτά τα χρόνια που ασχολείσαι με τα παιδιά;
Τα δικά μου εκφραστικά μέσα, το να μην πιστεύω σε αυτονόητα, το να μη συγκρίνω το κάθε παιδί με άλλα παιδιά, αλλά με τον ίδιο του τον εαυτό και την προσπάθεια που καταβάλλει. Το να μη συγκρίνω εμένα με άλλους, το να μάθω να ακούω πιο πολύ απ’ όσο μιλάω. Με έχει βοηθήσει σε πάρα πολλά πράγματα η τάξη και γι’ αυτό συνηθίζω να λέω ότι είμαι πιο τυχερός από τα παιδιά για τον χρόνο που περνάμε μαζί.
— Σε ποια ηλικία μυούνται σήμερα τα παιδιά στο ίντερνετ και ειδικότερα στα social media; Μέσα απ’ το κανάλι σου απευθύνεσαι και στους μαθητές σου στο σχολείο ή δεν έχουν ακόμα πρόσβαση;
Από προσχολική ακόμα ηλικία τα παιδιά χειρίζονται συσκευές κινητών και τάμπλετ καλύτερα από ενήλικες. Αυτό από μόνο του δεν είναι κακό, ο ψηφιακός γραμματισμός είναι απαραίτητος και σίγουρα μπορεί να δημιουργήσει συνάψεις στον εγκέφαλο που δεν φανταζόμαστε. Χρειάζεται όμως προσοχή στο σε ποια πληροφορία έχουν πρόσβαση και με τι συχνότητα και δοσολογία.
Τα δικά μου social media δεν απευθύνονται σε μαθητές, καθώς πιστεύω ότι δεν είναι καλό ένα παιδί ηλικίας δημοτικού να έρχεται σε πολλή επαφή με τα social media, θα έλεγα να γίνει σταδιακά από την εφηβεία και μετά.
— Μπορούν τα social media να συμπληρώσουν την παιδαγωγική δραστηριότητα; Φοβάσαι μήπως ότι κανάλια σαν το δικό σου μπορεί τελικά απλώς να λειτουργούν ως άλλοθι για το ατέρμονο σκρολάρισμα;
Να συμπληρώσουν όχι. Να εξηγήσουν κάπως, ναι. Πιστεύουμε ότι οι γονείς ή οι δάσκαλοι έχουν έτοιμες λύσεις ή απαντήσεις σε όλα και πάντα. Δεν είναι έτσι. Ούτε υπάρχουν αυτονόητες σκέψεις και πράξεις. Εκεί πιστεύω ότι μπορούν τα social media να προσθέσουν. Να μοιραστούν οπτικές, να δώσουν κάποιες ερμηνείες, να ανακουφίσουν, να προβληματίσουν, να ενώσουν, όχι να διχάσουν. Κυρίως να δώσουν ελπίδα και φως. Αυτοί τουλάχιστον είναι οι δικοί μου στόχοι.
