Η κατάσταση της πανδημίας HIV στον κόσμο
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2023 καταγράφηκαν περίπου 39,9 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως που ζουν με HIV, εκ των οποίων το 77% (30,7 εκατομμύρια) λαμβάνει αντιρετροϊκή θεραπεία. Παρ’ όλα αυτά, το 2023, 630.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους λόγω νοσημάτων που σχετίζονται με το AIDS, με το ένα στα οκτώ θύματα να είναι παιδί, αναδεικνύοντας την επείγουσα ανάγκη για βελτιωμένη πρόσβαση σε θεραπεία και πρόληψη, ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες ομάδες. Για τον λόγο αυτό, είναι εξίσου κρίσιμη η έγκαιρη διάγνωση και η σύνδεση με τη φροντίδα από εξειδικευμένο προσωπικό.
Παγκοσμίως, κάθε καθυστέρηση στη διάγνωση της HIV λοίμωξης αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα, το οποίο οδηγεί σε χειρότερες εκβάσεις υγείας για το άτομο με HIV, με σημαντική μείωση της άμυνας του οργανισμού, εμφάνιση AIDS, ή/και άλλων συννοσηροτήτων, αλλά και αυξημένο κίνδυνο μετάδοσης.
Κάθε καθυστέρηση στη διάγνωση της HIV λοίμωξης αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα, το οποίο οδηγεί σε χειρότερες εκβάσεις υγείας για το άτομο με HIV.
Τα δεδομένα στην Ελλάδα
Στη χώρα μας, το 52,5% των νέων διαγνώσεων ΗΙV του 2024 έγινε καθυστερημένα. Στόχος της μελέτης MORFEAS (Missed OppoRtunities For Early HIV Diagnosis – Χαμένες ευκαιρίες για έγκαιρη διάγνωση της HIV λοίμωξης), που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο 2024 στο «Eurosurveillance», το περιοδικό του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου Νοσημάτων, ήταν η κατανόηση του προβλήματος της καθυστερημένης διάγνωσης.
Ειδικότερα, μελετήθηκε αν υπήρχαν καταστάσεις που προηγήθηκαν χρονικά της διάγνωσης και για τις οποίες θα μπορούσε να είχε γίνει έλεγχος για HIV. Τις καταστάσεις αυτές τις ονομάζουμε ενδεικτικές και τις ευκαιρίες που δεν εκμεταλλευόμαστε για να προτείνουμε ή να κάνουμε ένα τεστ HIV τις ονομάζουμε χαμένες ευκαιρίες για διάγνωση/εξέταση. Αυτή η μελέτη ήταν πανελλήνια, πολυκεντρική και αναδρομική, και ανέλυσε δεδομένα από 823 ενήλικες, οι οποίοι διαγνώστηκαν με HIV κατά την περίοδο 2019-2021. Η μελέτη υποστηρίχθηκε από την εταιρεία GILEAD Sciences Hellas.
Καθηγήτρια Παθολογίας Λοιμώξεων, Α’ Παθολογική Κλινική, ΕΚΠΑ
[email protected]
Τι μάθαμε από τη μελέτη MORFEAS
Στη μελέτη MORFEAS βρήκαμε υψηλή συχνότητα χαμένων ευκαιριών για τεστ HIV στην Ελλάδα, με πάνω από το ήμισυ των ατόμων με HIV να διαγιγνώσκονται αργά, παρά τις προηγούμενες επαφές με το σύστημα υγείας. Άτομα μη ελληνικής καταγωγής είχαν μικρότερη πιθανότητα να παρουσιάσουν καθυστερημένη διάγνωση HIV, ενώ υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης σχετιζόταν με μεγαλύτερη πιθανότητα χαμένων ευκαιριών.
Οι πιο συχνές καταστάσεις ενδεικτικού νοσήματος ήταν άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα (39,8%) και πυρετός (11,0%). Ο μέσος χρόνος από τη μόλυνση μέχρι τη διάγνωση ήταν 3,2 χρόνια, με περίπου τους μισούς απ' όσους διαγνώστηκαν να αναφέρει κάποια επαφή με επαγγελματία υγείας μετά την εκτιμώμενη μόλυνση. Η αναγνώριση των ενδεικτικών νοσημάτων θα μπορούσε να είχε εξοικονομήσει περίπου 1 χρόνο καθυστέρησης στη διάγνωση και να είχε συμβάλει στην πρόληψη νέων μολύνσεων, στη μείωση των θανάτων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Οι επιπτώσεις στη δημόσια υγεία
Τα ευρήματά μας επισημαίνουν την ανάγκη βελτίωσης της εξέτασης για HIV με βάση συγκεκριμένες καταστάσεις υγείας που ενδέχεται να υποδεικνύουν λοίμωξη από HIV, καθώς και την ανάγκη αντιμετώπισης των εμποδίων στην εξέταση, όπως είναι η πρόσβαση και οι πολιτιστικοί παράγοντες. Η ένδειξη της εξέτασης, καθοδηγούμενη από τις ενδεικτικές καταστάσεις, και η αντιμετώπιση των εμποδίων θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την πρώιμη διάγνωση και θεραπεία, περιορίζοντας τις αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και αποτρέποντας την περαιτέρω μετάδοση.
Τι θα πει U=U
Παρά την καθυστερημένη διάγνωση, υπάρχει ένα αισιόδοξο δεδομένο, που ταυτόχρονα αποτελεί και ισχυρό μήνυμα για όλους τους πολίτες.
Είναι το «Undetectable=Untransmittable», δηλαδή το γεγονός ότι το άτομο με HIV που λαμβάνει θεραπεία και έχει μη ανιχνεύσιμο φορτίο δεν μεταδίδει τον ιό. Το μήνυμα αυτό είναι ένα όπλο εναντίον του στίγματος. Το U=U είναι μήνυμα ελπίδας που πρέπει να το διακηρύξουμε για έναν κόσμο χωρίς AIDS.
