Τα αριστουργήματα του Μουσείου της Σαμοθράκης στην Αθήνα

Τα αριστουργήματα του Μουσείου της Σαμοθράκης στην Αθήνα Facebook Twitter
Χρυσό έλασμα σε μορφή λιονταριού, αρχικά ραμμένο σε ύφασμα. Πιθανώς ήλθε ως λάφυρο από την Περσία και αφιερώθηκε στους Μεγάλους Θεούς από κάποιον στρατιώτη του Μεγάλου Αλεξάνδρου μετά την επιστροφή του από την εκστρατεία. (4ος αι. π.Χ.)
0

Τα αριστουργήματα του Μουσείου της Σαμοθράκης στην Αθήνα Facebook Twitter
Φάτνωμα με ανάγλυφο ανδρικό κεφάλι από την οροφή του προστώου του Κτηρίου του Τελετουργικού Χορού (340-330 π.Χ. )

 

Το Μουσείο Ακρόπολης ξεκινά από φέτος μια σειρά εκθέσεων με σημαντικά έργα του αρχαίου κόσμου από σπουδαίους τόπους της ελληνικής περιφέρειας. Η πρώτη θεματική έκθεση της σειράς έχει θέμα τα περίφημα μυστήρια των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης, που τίμησαν με δωρεές λαμπρών οικοδομημάτων οι ηγεμόνες των ελληνιστικών βασιλείων. Συνολικά 252 εκθέματα (αρχιτεκτονικά μέλη, γλυπτά, αγγεία, ειδώλια, επιγραφές, μικροτεχνία), συγκροτήθηκαν σε ομάδες με κριτήριο τη σχέση τους με τα κτίσματα του ιερού. Η έκθεση οργανώθηκε από το Μουσείο Ακρόπολης σε συνεργασία με τις εφορείες αρχαιοτήτων Ροδόπης και Έβρου και θα διαρκέσει έως τις 30/9. Στην πραγματοποίησή της συνέβαλε ουσιαστικά η μακρόχρονη εμπειρία του Δημήτρη Μάτσα, ο οποίος αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της αρχαιολογικής του σταδιοδρομίας στη Σαμοθράκη.

Πολύ νωρίς άρχισαν να γεννιούνται δίπλα στις λατρείες των Ολύμπιων θεών μυστηριακές λατρείες προσιτές μόνο σε εκείνους που είχαν γίνει αποδεκτοί στις τελετουργίες μετά από συγκεκριμένες δοκιμασίες. Τα διασημότερα μυστήρια στην αρχαιότητα ήταν της Ελευσίνας και της Σαμοθράκης. Η αυστηρή επιταγή προς τους μυημένους να τηρήσουν απόλυτη μυστικότητα για το περιεχόμενο των μυστηρίων δεν άφησε περιθώριο για αποκάλυψη πολλών πληροφοριών για τα αρχαία μυστήρια. Οι ανασκαφές όμως στο ιερό της Σαμοθράκης έφεραν στο φως τελετουργικά κτήρια και σκεύη που μας επιτρέπουν να σχηματίσουμε μια εικόνα.

Οι μυημένοι πίστευαν ότι θα σωθούν με επίκληση των Μεγάλων Θεών από σοβαρούς κινδύνους στη θάλασσα και ότι ως μύστες θα γίνουν ευσεβέστεροι και δικαιότεροι άνθρωποι. Η τελετουργία γινόταν βράδυ, το ιερό φωτιζόταν με πυρσούς, ο υποψήφιος έπρεπε να πάρει μέρος σε τελετή κάθαρσης, να εξομολογηθεί το πιο βαρύ από τα αμαρτήματά του, να παρακολουθήσει αφήγηση του ιερού λόγου με μυθολογικές ιστορίες, να φορέσει την πορφυρή φαρδιά ζώνη στη μέση του και να γίνει μάρτυρας της αποκάλυψης των ιερών συμβόλων.

Τα αριστουργήματα του Μουσείου της Σαμοθράκης στην Αθήνα Facebook Twitter
Η βάση του χάλκινου αγάλματος του Φιλίππου Ε΄ της Μακεδονίας. Η επιγραφή αναφέρει «Οι Μακεδόνες αφιερώνουν το άγαλμα του βασιλιά Φιλίππου, γιου του βασιλιά Δημητρίου, στους Μεγάλους Θεούς». (Γύρω στο 200 π.Χ.)

Ως εισαγωγή στα μυστήρια της Σαμοθράκης επιλέχτηκε ένα σύνολο ευρημάτων από τη θέση Μικρό Βουνί, λίγα χιλιόμετρα ΝΔ του ιερού, όπου οι ανασκαφές αποκάλυψαν οικισμό με οργανωμένη κοινωνική δομή της 3ης χιλιετίας π.Χ. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι μινωικές σφραγίδες και τα σφραγίσματα με παράσταση διπλού πέλεκυ και ψαριού που έχουν τα αντίστοιχά τους στην Κνωσό. Ίσως η αρχαία παράδοση που θέλει τα μυστήρια να γεννήθηκαν στην Κρήτη και από εκεί να διαδόθηκαν σε άλλους τόπους να έχει ιστορική βάση.

Η έκθεση οργανώθηκε στην αίθουσα με βάση δύο κυκλικές κατασκευές του ιερού. Η πρώτη είναι ο θεατρικός κύκλος με αναβαθμούς για όρθιους θεατές, βωμό στο κέντρο και βάθρα αγαλμάτων στην περιφέρεια από τα οποία σώθηκαν πολλές χάλκινες βλεφαρίδες. Εκεί βρέθηκε το χρυσό λιονταράκι περσικής προέλευσης που κοσμούσε κάποιο ρούχο ή αντικείμενο.

Το δεύτερο κυκλικό κτήριο που παίζει καταλυτικό ρόλο στη σκηνοθεσία της έκθεσης είναι η Θόλος της βασίλισσας Αρσινόης Β΄ που την αφιέρωσε στους Μεγάλους Θεούς μεταξύ του 288 και 270 π.Χ. Η κατασκευή έχει προθήκες που υποδέχονται το μεγαλύτερο αριθμό των εκθεμάτων. Σε σχέδιο έχει αποδοθεί η αρχιτεκτονική άρθρωση του κυκλικού τοίχου της θόλου με βωμούς διακοσμημένους με φιάλες και βουκράνια ανάμεσα στους κορινθιακούς κίονες. Από το κτήριο του Αρσινοείου εκτίθενται ένα μεγάλο πεταλόσχημο κεραμίδι της κωνικής στέγης, σίμη με λεοντοκεφαλή και ανθεμωτή ακροκέραμος. Από την επίχωση του κτηρίου παρουσιάζονται αγγεία πότου, πιάτα φαγητού και λυχνάρια. Το Αρσινόειο χρησίμευε για επίσημες συγκεντρώσεις μυστών και θεωρών του καλοκαιρινού πανηγυριού στο ιερό των Μεγάλων Θεών.

Σε δύο ανάγλυφα του 1ου αι. π.Χ. απεικονίζεται ένα κυκλικό κτήριο με τεράστιους πυρσούς δεξιά και αριστερά από την είσοδο που μοιάζει με τη θόλο της Αρσινόης Β΄.

Μια δεύτερη ενότητα εκθεμάτων προέρχεται από το Κτήριο του Τελετουργικού Χορού. Κάτω από το δάπεδο σε ένα λάκκο βρέθηκαν αγγεία πότου του 7ου αι. π.Χ. Πρόκειται για τα παλιότερα λατρευτικά σκεύη του ιερού. Από το κτήριο του τελετουργικού χορού εκτίθενται ανάγλυφα καλύμματα φατνωμάτων σε σκοπαδικό στυλ, ανθεμωτό υποτραχήλιο, υδρορρόη λεοντοκεφαλή, στήριγμα μαρμάρινου θρανίου και τέσσερα τμήματα ανάγλυφης ζωφόρου με αρχαϊστικές χορεύτριες. Το κτήριο θεωρείται χώρος τελετουργίας και σχετίστηκε με δωρεά του Φιλίππου Β΄ που στα μυστήρια της Σαμοθράκης γνωρίστηκε με την Ολυμπιάδα.

Τα αριστουργήματα του Μουσείου της Σαμοθράκης στην Αθήνα Facebook Twitter
Υδρορρόη με λεοντοκεφαλή από τη Στοά, μεγάλο ημιυπαίθριο στεγασμένο χώρο για την εξυπηρέτηση των μυστών. (300-250 π.Χ.)

Η τρίτη ομάδα εκθεμάτων σχετίζεται με το κτήριο που ονομάστηκε από τους ανασκαφείς Ιερόν και θεωρήθηκε ότι εκεί τελούνταν η τελευταία φάση της μυστικής λατρείας, η εποπτεία με την αποκάλυψη των ιερών συμβόλων.

Σήμερα υποστηρίζεται ότι είναι ο ναός του ιερού των Μεγάλων Θεών. Το κτήριο είχε θρανία κατά μήκος των τοίχων. Από τα ακρωτήρια των αετωμάτων του εκτίθενται το ανθεμωτό κεντρικό και το άγαλμα Νίκης από την γωνία.

Το ιερό των Μεγάλων Θεών έκλεινε στα δυτικά μια στοά 104 μέτρων που στους τοίχους της ήταν χαραγμένα ονόματα μυστών ενώ στα ανατολικά της υψωνόταν πάνω σε δωρικό κίονα το χάλκινο άγαλμα του Φιλίππου Ε. Στο βάθρο του που παρουσιάζεται στην έκθεση είναι χαραγμένη η επιγραφή: Βασιλέα Φίλιππον/Βασιλέως Δημητρίου/ Μακεδόνες/Θεοίς Μεγάλοις. Στη στοά ήταν πιθανώς στημένες οι επιγραφές με τα ονόματα των θεωρών και των μυστών. Στην έκθεση περιλαμβάνονται: κατάλογος θεωρών από την Κω, τη Βαργυλία και τις Κλαζομενές (2ος αι. π.Χ.) και κατάλογοι μυστών από τη Χίο και τη Ρώμη (2ος αι. π.Χ.), από το κοινό των Θεσσαλών (2ος αι. π.Χ.), από τη Ρώμη και την Κατάνη (100 π.Χ.), από τη Θεσσαλονίκη και την Ηράκλεια Στρυμόνα (2ος /3ος αι.μ.Χ.) και από τη Θάσο και τους Φιλίππους (2ος /3ος αι.μ.Χ.).

Η τελευταία μεγάλη ενότητα της έκθεσης έχει ευρήματα από τις νεκροπόλεις της Σαμοθράκης: σειρά μελανόμορφων αγγείων ανάμεσά τους παναθηναϊκός αμφορέας του 525π.Χ., πήλινα ειδώλια, ενώτια, δακτυλίδια και χρυσά ελάσματα.

Σημαντικό μεμονωμένο έκθεμα είναι ο πεσσός με την απαγόρευση της εισόδου στο ιερό στους μη μυημένους: 'Αμύητον μη εισιέναι' και στα λατινικά: 'Deorum sacra qui non acceperunt non intrant'.

Τα αριστουργήματα του Μουσείου της Σαμοθράκης στην Αθήνα Facebook Twitter
Κάνθαρος από την Τρωάδα. Αγγείo πόσης από λατρευτικό χώρο θυσιών και συνεστιάσεων που βρέθηκε κάτω από το δάπεδο του Κτηρίου του Τελετουργικού Χορού. (Α΄ μισό 7ου αι. π.Χ.)
Τα αριστουργήματα του Μουσείου της Σαμοθράκης στην Αθήνα Facebook Twitter
Αμφορέας Παναθηναϊκού σχήματος με παράσταση οπλισμένης Αθηνάς και αγώνα δρόμου που είχε χρησιμοποιηθεί ως τεφροδόχος. (Γύρω στο 525 π.Χ.)
0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό

Ρεπορτάζ / Γιατί τα λατομεία γίνονται το νέο trend στον πολιτισμό

Από τα γυρίσματα της ταινίας του Ρομέν Γαβρά στον Βώλακα έως τις συναυλίες και τα μεγάλα events στα Λατομεία Διονύσου, η αξιοποίησή τους ως τόπων πολιτισμού κερδίζει έδαφος διεθνώς. Τι ισχύει στο εξωτερικό; Ποιο είναι το θεσμικό κενό στην Ελλάδα και ποιες αλλαγές εξετάζονται; 
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
FALL PREVIEW

Fall Preview 2026 / Σινεμά, θέατρο, μουσική, εικαστικά, βιβλίο: Τα καλύτερα που έρχονται

Η τέχνη πάντα θα μας σώζει τελικά. Πριν τις λεπτομερείς καταγραφές κάθε τομέα, ας διαβάσουμε τους 28 λόγους που θα μας στήσουν στις ουρές για εισιτήρια και στα βιβλιοπωλεία για δύο σπουδαία βιβλία. 
THE LIFO TEAM
Λίγη από τη λάμψη της Κάλλας έρχεται στην Αθήνα

Culture / Λίγη από τη λάμψη της Κάλλας έρχεται στην Αθήνα

Το κοστούμια που δημιούργησε ο Ιταλός ενδυματολόγος Mάσιμο Καντίνι Παρίνι για να ντύσει την Αντζελίνα Τζολί ως Μαρία Κάλλας στην ταινία του Πάμπλο Λαραΐν σε μια αποκαλυπτική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Η μαμά δεν είναι πια εδώ / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

ΟΑΣΗ / Η Mαμά Δεν Είναι Πια Εδώ / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

Τρία σώματα, τρεις μηχανές εικόνας, τρεις στιγμές πριν από την οριστική παράδοση. Ο Connor Storrie στο πέρασμα από το δωμάτιο του ξενοδοχείου στο Met Gala, ο Clavicular στο κέντρο μιας Gen Z φαντασίωσης αρρενωπότητας που μετατρέπει την ομορφιά σε αλγόριθμο, και ο Pasolini στις φωτογραφίες του Dino Pedriali, όπου το γυμνό σώμα κοιτάζεται πια με τη γνώση του μετά. Μια σκοτεινή ΟΑΣΗ για την επιθυμία, τη φήμη, το αρχείο και το βλέμμα που δεν ξέρει πάντα πότε να σταματήσει.
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
*Από πού είσαι πραγματικά; / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

ΟΑΣΗ / Από πού είσαι πραγματικά; / ένα πολυπόστ του Πάνου Μιχαήλ

Τι κοινό μπορεί να έχουν η Κάιλι Μινόγκ που χορεύει εξαντλημένη μετά το Met Gala, η Κέιτ Μπλάνσετ και μια τίγρη μέσα σ’ ένα σούπερ μάρκετ, ο Jonathan Anderson με τα πουκάμισα που έπνιξαν τόσα αγόρια, η Donatella Versace με τακούνια και η Jan Morris που ταξίδεψε παντού για να φτάσει στην καλοσύνη;
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
12 φωτογραφίες σαν μικρές Μεγάλες Εβδομάδες της δημόσιας ζωής

ΟΑΣΗ / 12 φωτογραφίες σαν μικρές Μεγάλες Εβδομάδες της δημόσιας ζωής

Από την Christine Keeler και τη Monica Lewinsky μέχρι τη Lee Miller, τον George Michael και τη Janet Jackson, αυτές οι εικόνες δεν έμειναν επειδή ήταν «σκανδαλώδεις», αλλά επειδή συμπύκνωσαν ολόκληρες εποχές: εξουσία, έκθεση, επιθυμία, ντροπή και τη βία του δημόσιου βλέμματος.
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
Η Αντιγόνη δεν γερνάει ποτέ γιατί ο κόσμος δεν σταμάτησε ποτέ να της μοιάζει

Πολιτισμός / Η Αντιγόνη δεν γερνάει ποτέ γιατί ο κόσμος δεν σταμάτησε ποτέ να της μοιάζει

Με αφορμή τέσσερις νέες σκηνικές εκδοχές της μόνο στη Νέα Υόρκη μέσα στο 2026, η Αντιγόνη επιστρέφει ξανά στο τώρα ως το έργο που ξέρει καλύτερα από κάθε άλλο τι συμβαίνει όταν η εξουσία χάνει το όριό της και ο κόσμος βγαίνει από τη θέση του.
ΠΑΝΟΣ ΜΙΧΑΗΛ