ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ένας νομικός αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας μια δύσκολη αποστολή, προβάλλοντας όχι μόνο τη διεθνή και διαχρονική απήχηση των ομοερωτικών ποιημάτων του Κωνσταντίνου Καβάφη, αλλά δίνοντας περαιτέρω έμφαση στη «νομική» πτυχή του έργου του. Η άκρως πρωτότυπη αυτή προσέγγιση αναδεικνύεται λεπτομερώς στο βιβλίο Ο Καβάφης και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα του νομικού Βασίλη Σωτηρόπουλου (εκδόσεις Πόλις), που μας προσκαλεί σε περαιτέρω αναστοχασμό αναφορικά με την καβαφική παρουσία, η οποία όχι μόνο εναντιώθηκε στις απαγορεύσεις, την ποινικοποίηση και την ιατρικοποίηση της εποχής του, αναφορικά με τη γκέι κοινότητα και τα δικαιώματά της, αλλά κατά κάποιον τρόπο προχώρησε με την ποίηση του σε μια «αισθητική προφητεία», όπως την αποκαλεί χαρακτηριστικά ο συγγραφέας, για την εξέλιξη που ακολούθησε αλλά και τα πιθανά πισωγυρίσματα.
Ο Καβάφης και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα του νομικού Βασίλη Σωτηρόπουλου μας προσκαλεί σε περαιτέρω αναστοχασμό αναφορικά με την καβαφική παρουσία.
Κόντρα στις αυθαίρετες γενικεύσεις ότι η ποίηση είναι άμεσα συνυφασμένη με τον ανορθολογισμό και ότι οι ανθρωπιστικές σπουδές δεν προσφέρουν τίποτα στην επιστήμη, τόσο για τον ίδιο, που τολμάει να καταθέσει τον Καβάφη ως πηγή έμπνευσης, όσο και για τους νομικούς, όπως μας εξηγεί, «η ερμηνευτική μάχη που δίνουμε με τους νόμους στα δικαστήρια είναι για να ανακαλύψουμε τι κρύβεται πίσω από τη διατύπωση των διατάξεων. Αν κρύβεται κάποιο ποταπό και ευκαιριακό συμφέρον ή εάν αναβλύζει η πηγή μιας οικουμενικής αλήθειας.
Όταν ψάχνεις τις πηγές των ανθρώπινων δικαιωμάτων και φτάνεις στη μεγάλη τέχνη που έχει διαμορφώσει ακόμα και την καθομιλουμένη γλώσσα, ο νόμος αυτός αποκτά έρεισμα και διάσταση που υπερβαίνει τη συγκυρία. Στην καβαφική ψυχή υπάρχει αυτή η κερδισμένη οικουμενικότητα που μας δίνει την ελπίδα για βάθος και διάρκεια στα δικαιώματα που γεννήθηκαν από τους στίχους του. Και η προσδοκία ότι τα πισωγυρίσματα και η βαρβαρότητα της εποχής μας είναι μόνο συγκυρία. Όχι “κανονικότητα”».
Έχοντας πρόσβαση στο ψηφιοποιημένο πλέον Αρχείο Καβάφη από το Ίδρυμα Ωνάση, ο συγγραφέας μπόρεσε να έρθει σε επαφή όχι μόνο με το σύνολο του καβαφικού έργου και τα σχετικά ποιήματα αλλά με κάθε λογής τεκμήρια που αφορούσαν τον ίδιο και τη ζωή του, διαμορφώνοντας μια ολιστική προσέγγιση του καβαφικού έργου. Επιπλέον, έλαβε υπόψη και τις προηγούμενες μελέτες, όπως αυτή του Δημήτρη Παπανικολάου Σαν και εμένα καμωμένοι (εκδόσεις Πατάκη), ο οποίος επίσης έδωσε έμφαση σε στίχους που αποκαλύπτουν τη συνείδηση του Αλεξανδρινού για την ομοερωτική ταυτότητα και κοινότητα. «Χωρίς το βιβλίο του Δ. Παπανικολάου, δεν θα υπήρχε το δικό μου.
Ο Καβάφης δεν είναι “ιδιοκτησία”, είναι μήτρα ερεθισμάτων», τονίζει χαρακτηριστικά ο Βασίλης Σωτηρόπουλος, ο οποίος γνωρίζει σε βάθος τα νομικά ζητήματα που άπτονται της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, ενώ έχει τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών με το βραβείο Ιωάννη-Ίωνος Τσατσαρώνη για το έργο του Ελεύθερη Συμβίωση - Η αυτοκρατορία των συναινέσεων (εκδόσεις Πόλις). Σε αυτή την παράλληλη ανάγνωση μάς θυμίζει πως «τα “Κρυμμένα” είναι το ποίημα που ακούστηκε από τη Σία Αναγνωστοπούλου στη Βουλή των Ελλήνων τον Δεκέμβριο του 2015, όταν ψηφίστηκε το σύμφωνο συμβίωσης.
Εκείνη τη στιγμή, ο Καβάφης αναγνωρίστηκε από το νομοθετικό σώμα ως η πνευματική αναφορά του, μια ratio legis. Η κ. Αναγνωστοπούλου ήταν τότε βουλεύτρια της πλειοψηφίας και υφυπουργός Παιδείας, με δικό της ερευνητικό έργο σχετικό με τον Καβάφη. Μίλησε έπειτα από ένα άλλο τότε μέλος του κοινοβουλίου που είχε επιδοθεί σε ομοφοβικό παραλήρημα. Η οραματική απάντηση του Κωνσταντίνου Καβάφη για την “τελειωτέρα κοινωνία” κατίσχυσε του σκότους, αποκατέστησε τη δημοκρατική γαλήνη μας εκείνη τη στιγμή και αποτέλεσε τη σμίλη του νέου νόμου. Αυτό δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο για κανέναν, νομικό ή μη».
Αναλύοντας σε βάθος την έννοια όχι μόνο του πολιτικού αλλά και του νομικού Καβάφη να μιλήσει εν ονόματι του ίδιου και της κοινότητας, ο Βασίλης Σωτηρόπουλος επίσης επισημαίνει πως «ως γιος μεγαλοαστών που κατέληξε δημόσιος υπάλληλος και έχοντας δει τον, ομοερωτικό επίσης, αδελφό του, Πολ Καβάφη, να πεθαίνει ως επαίτης στο Παρίσι, ο ποιητής πρόλαβε να ζήσει και από τις δύο πλευρές», τονίζοντας πως «στο επίκεντρο των ποιημάτων του για τα ζευγάρια ανδρών ή και για τα μεμονωμένα ομοερωτικά αγόρια υπάρχει το έντονο στοιχείο της περιθωριοποίησης, της απομόνωσης από την οικογένεια και της αδικίας. Δεν ήταν βέβαια ούτε αριστερός, ούτε μαρξιστής, είχε όμως μια πολιτική αντίληψη του στίγματος. Μέχρι εκεί, μιλάμε για τον “πολιτικό Καβάφη”, με πρωτεργάτη του όρου τον Στρατή Τσίρκα.
Πέραν αυτής της πολιτικής ιδιότητας, ο “νομικός” Καβάφης δεν μένει μόνο στην παρατήρηση αλλά παρεμβαίνει με την τέχνη για να αποδώσει μια μορφή ποιητικής δικαιοσύνης, τα οφέλη της οποίας απολαμβάνουν όντως σήμερα οι μελλοντικές γενιές, όπως ήθελε κι ο ίδιος. Είναι μια από τις σπανιότατες περιπτώσεις που η ποίηση τροφοδοτεί τη νομοθεσία. Αυτό γίνεται μόνο σε κορυφαία μεγέθη εκατέρωθεν: τόσο του ποιητή, όσο και του νομοθέτη». Όσον αφορά, τέλος, την «τελειωτέρα κοινωνία», την οποία οραματίστηκε ο ποιητής και στην οποία δίνει ιδιαίτερη έμφαση ο Βασίλης Σωτηρόπουλος με τη συγκριτική του μελέτη: «Δεν είναι τυχαίος ο συγκριτικός βαθμός, που συνιστά επίγνωση ότι δεν θα υπάρξει ποτέ η “τελειωτάτη” κοινωνία. Ζούμε και τώρα σε μια σκοτεινή περίοδο με φωτεινά διαλείμματα. Η αισιοδοξία μου έγκειται στο ότι είμαστε ολοένα περισσότεροι εμείς που επανερχόμαστε στους καβαφικούς στοχασμούς. Γιατί η οικουμενικότητά τους έχει κερδηθεί και είναι ένα ακλόνητο σημείο αναφοράς που έχουμε το προνόμιο να μπορούμε να επικαλούμαστε, αφοπλίζοντας κάθε απόπειρα αναθεωρητισμού και υποτίμησης των δικαιωμάτων».
- Facebook
- Twitter
- E-mail
0