ΜΗΠΩΣ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ η τελευταία γενιά βιβλιόφιλων; Αν πιστέψουμε τις ανησυχίες που εκφράζουν πολλά δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία η Gen Z (όσοι και όσες γεννήθηκαν μετά το 1997 περίπου) δεν διαβάζει για ευχαρίστηση ή θεωρεί τα βιβλία χάσιμο χρόνου, ενώ διάφορες μελέτες αμφισβητούν τις ικανότητές των εκπροσώπων αυτής της γενιάς στην κριτική σκέψη ή θρηνούν την απώλεια της γραφής με το χέρι. Τέτοιου είδους ανησυχίες δεν είναι κάτι καινούριο, όπως θα θυμούνται οι εκπρόσωποι παλαιότερων γενεών.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, οι Los Angeles Times έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου μ’ ένα άρθρο το οποίο υποστήριζε ότι «το διάβασμα έχει αρχίσει να ξεθωριάζει από την κουλτούρα μας», με τους «νέους» να απορρίπτουν τις εφημερίδες και τα βιβλία. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, στο περιοδικό Entertainment Weekly, ο Στίβεν Κινγκ έγραφε ότι «οι baby boomers συμβιβάζονται με τα γέλια-κονσέρβα στις κωμικές σειρές αντί να διαβάζουν λογοτεχνία» και προέτρεπε τους αναγνώστες να επιστρέψουν στα βιβλιοπωλεία.
Παρόλο που το 43% των περισσότερων από 2.000 ατόμων που συμμετείχαν δεν αυτοπροσδιορίστηκαν ως αναγνώστες, αποδείχθηκε ότι αυτή η ομάδα των «μη αναγνωστών» διάβαζε στην πραγματικότητα μεγαλύτερο αριθμό έντυπων βιβλίων ανά μήνα σε σχέση με εκείνους που αυτοπροσδιορίζονταν ως αναγνώστες.
Αντί όμως να ανησυχούμε για αυτή την υποτιθέμενη απώλεια ενδιαφέροντος για το διάβασμα, θα μπορούσαμε να μάθουμε περισσότερα για το πώς η γενιά Z βρίσκει καταφύγιο από τη μοναξιά και το αδυσώπητο στρίμωγμα που δέχεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε διάφορες κοινότητες αφήγησης ιστοριών. Πέρυσι, η Kathi Inman Berens και η Rachel Noorda, ερευνήτριες από το Πανεπιστήμιο του Πόρτλαντ, δημοσίευσαν μια εργασία σχετικά με τις αναγνωστικές συνήθειες της γενιάς Z αλλά και των millennials στις ΗΠΑ.
Παρόλο που το 43% των περισσότερων από 2.000 ατόμων που συμμετείχαν δεν αυτοπροσδιορίστηκαν ως αναγνώστες, αποδείχθηκε ότι αυτή η ομάδα των «μη αναγνωστών» διάβαζε στην πραγματικότητα μεγαλύτερο αριθμό έντυπων βιβλίων ανά μήνα σε σχέση με εκείνους που αυτοπροσδιορίζονταν ως αναγνώστες. Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι «όσο νεότερο είναι το άτομο, τόσο πιο πιθανό είναι να αγοράζει έντυπα βιβλία».
Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η γενιά Ζ όχι μόνο διαβάζει αλλά και συγχρόνως αλλάζει το τι σημαίνει να είσαι αναγνώστης, καθώς σερφάρει μεταξύ έντυπου, ψηφιακού και ακουστικού υλικού. Αν οι ερευνητές ρωτούσαν πού βρίσκουν ιστορίες και όχι αν ανοίγουν τακτικά βιβλία, θα έπαιρναν μια εντυπωσιακά διαφορετική απάντηση. Στο πιο νεανικό άκρο του φάσματος της γενιάς Z, οι αναγνώστες διαβάζουν έντυπα βιβλία – συγχρόνως όμως, εν μέρει χάρη στις συσκευές με τις οποίες μεγάλωσαν, στρέφονται επίσης εύκολα σε audio books, σε κοινότητες ανάγνωσης όπως το Wattpad ή το Movellas, σε πειρατικά sites βιβλίων και σε fan-fiction sites, ή στο Viz Manga, το Hoopla και το Libby. Το BookTok και τα κανάλια κριτικής βιβλίων του YouTube έχουν ανεβάσει κατακόρυφα τις πωλήσεις ειδών όπως η ρομαντική φαντασία ή “romantasy”.
Το είδος του “romantasy” αλλά και τα εξαιρετικά δημοφιλή manga μπορεί να φαίνονται ως πολύ μακριά από την «κανονική» λογοτεχνία, αλλά έχουν μια πολύ ισχυρή απήχηση, επιτρέποντας στους αναγνώστες να αποδράσουν σε άλλες ζωές και να ξεφύγουν από τις τρομερές πιέσεις της δικής τους.
Έργα όπως το One Piece, η σειρά του Eiichiro Oda από το 1997, και η σειρά Naruto του Masashi Kishimoto (1999-2014) έχουν βρει εκατοντάδες εκατομμύρια αναγνώστες παγκοσμίως. Η Jillian Rudes, συγγραφέας του βιβλίου “Manga in Libraries: A Guide for Teen Librarians”, σημειώνει ότι επειδή οι ιστορίες στα manga μπορούν να συνεχιστούν για πολλούς τόμους και για πολλά χρόνια, οι νεότεροι αναγνώστες «νοιώθουν ότι μεγαλώνουν μαζί μ’ αυτούς τους χαρακτήρες».
Ένας από τους πιο διάσημους influencers βιβλίων αυτής της γενιάς είναι ο 26χρονος Jack Edwards, γνωστός και ως Jack in the Books, ο οποίος έχει ως αποστολή να διαδώσει την αγάπη του για το διάβασμα μέσω του TikTok, του Instagram και του YouTube (όπου έχει σχεδόν 1,5 εκατ. συνδρομητές) και οι συστάσεις του κυμαίνονται από σύγχρονη ρομαντική φαντασία μέχρι το έργο της Ανίτα Μπρούκνερ και του Τζέιμς Μπόλντουιν.
Μια άλλη περίπτωση είναι αυτή του 23χρονου μοντέλου Kaia Gerber, η οποία κατά τη διάρκεια της πανδημίας ξεκίνησε τη λέσχη βιβλίου Library Science στο Instagram σε συνεργασία με τη δημοσιογράφο Alyssa Reeder, με την υπόσχεση να «καλύψουν συγγραφείς και βιβλία από όλο το φάσμα». Μόλις η Gerber ξεπέρασε την πίεση ότι έπρεπε να διαβάσει «τα βιβλία που έπρεπε» – δηλαδή τα κλασικά – την τράβηξε η σύγχρονη λογοτεχνία εκείνα των «νέων, ηλικιωμένων, queer, Αμερικανίδων, ξένων» γυναικών. «Υπήρξαν οι σύντροφοι και οι σύμβουλοί μου ... που διαμόρφωσαν την αντίληψή μου για τον κόσμο και τη θέση μου σε αυτόν», λέει.
Αντί να σημαίνουν συναγερμό για το τέλος της ανάγνωσης, θα μπορούσαν ίσως οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς και οι κριτικοί να συναντήσουν τη γενιά Z στο δικό της πεδίο. Οι εκπρόσωποι αυτής της γενιάς λατρεύουν την απόδραση, παίρνουν την λεγόμενη fan fiction τόσο σοβαρά όσο και τη λίστα Booker, αναβιώνουν κλασικά βιβλία από την Τζέιν Όστεν έως τον Ντοστογιέφσκι και δεν μπορούν να σταματήσουν να μιλούν για βιβλία και να μοιράζονται ιστορίες στις δικές τους κοινότητες. Και δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι σε όλες τις πλατφόρμες, εμφανίζεται, ως οδηγός, το ίδιο ρητό της Ανί Ερνό: «Συνειδητοποιώ ότι χτενίζω διαρκώς την πραγματικότητα αναζητώντας σημάδια λογοτεχνίας».
Με στοιχεία από Financial Times
