Ένα από τα σημαντικότερα βιβλία για την κατανόηση του Ζεν στον δυτικό κόσμο, το «ΖΕΝ ΝΟΥΣ, Ο ΝΟΥΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΡΙΟΥ» του Shunryu Suzuki, παραμένει ένα διαχρονικό εγχειρίδιο πνευματικής καθαρότητας και απλότητας.

 

Με λόγο άμεσο, ουσιαστικό και βαθιά βιωματικό, ο Suzuki μάς καλεί να επιστρέψουμε σε μια στάση ανοιχτότητας και ταπεινότητας απέναντι στην εμπειρία - στον «νου του αρχάριου». 

 

Με γλώσσα απλή αλλά διεισδυτική, ο Shunryu Suzuki μας υπενθυμίζει ότι η αληθινή γνώση δεν βρίσκεται στη συσσώρευση εμπειρίας, αλλά στη διατήρηση της ανοιχτότητας. Ο «νους του αρχάριου» δεν είναι στάδιο, είναι στάση ζωής - μια διαρκής επιστροφή στην περιέργεια, στη συμπόνια και στην απουσία εγωκεντρικών βεβαιοτήτων.

 

Ακολουθεί ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:


Ο ΝΟΥΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΡΙΟΥ

«Ο νους του αρχάριου έχει πολλές δυνατότητες, ο νους του ειδήμονα όμως έχει ελάχιστες».

 

Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η άσκηση στο Ζεν είναι δύσκολη, αλλά υπάρχει μια παρανόηση σχετικά με το γιατί. Το δύσκολο δεν είναι να καθίσει κανείς οκλαδόν ή να φτάσει στη φώτιση. Το δύσκολο είναι να κρατήσει τον νου και την πρακτική του καθαρά με τη θεμελιώδη έννοια. Η σχολή του Ζεν αναπτύχθηκε με πολλούς τρόπους από τότε που εδραιώθηκε στην Κίνα, αλλά ταυτόχρονα έχανε ολοένα και περισσότερο την καθαρότητά της. Δεν θέλω όμως να μιλήσω για το κινέζικο Ζεν ούτε για την ιστορία του Ζεν. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να σας βοηθήσω να διατηρήσετε την καθαρότητα της πρακτικής σας.

 

Στην Ιαπωνία έχουμε τον όρο σοσίν, ο οποίος μεταφράζεται «ο νους του αρχάριου». Ο στόχος της πρακτικής είναι να κρατάμε πάντα τον αρχάριο νου μας. Ας υποθέσουμε ότι απαγγέλλετε τη σούτρα Πράτζνα Παραμίτα μία μόνο φορά. Μπορεί η απαγγελία σας να είναι εξαιρετική. Τι θα συνέβαινε όμως αν την απαγγέλλατε δύο, τρεις, τέσσερις ή περισσότερες φορές; Είναι πολύ πιθανό να χάνατε τη διάθεση που είχατε στην αρχή απέναντί της. Το ίδιο θα συμβεί και στις άλλες πρακτικές Ζεν σας. Για λίγο θα κρατήσετε τον αρχάριο νου σας, αλλά, αν συνεχίσετε να εξασκείστε για ένα, δύο, τρία ή περισσότερα χρόνια, αν και είναι πιθανό να βελτιωθείτε σε κάποιο βαθμό, υπάρχει η πιθανότητα να χάσετε το απεριόριστο νόημα του πρωταρχικού σας νου.

 

Το σημαντικότερο πράγμα για τους μαθητές του Ζεν είναι η μη δυαδικότητα. Ο «πρωταρχικός μας νους» περιέχει μέσα του τα πάντα. Είναι πάντα πλούσιος και αυτάρκης. Δεν πρέπει να χάσετε τον αυτάρκη χαρακτήρα του νου σας. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο νους σας πρέπει να είναι κλειστός. Ο νους σας πρέπει να είναι στην πραγματικότητα κενός και να βρίσκεται σε ετοιμότητα. Αν ο νους σας είναι κενός, είναι πάντα έτοιμος για το καθετί, είναι ανοιχτός σε όλα. Ο νους του αρχάριου έχει πολλές δυνατότητες, ο νους του ειδήμονα όμως έχει ελάχιστες.

 

Αν κάνετε πολλές διακρίσεις, περιορίζετε τον εαυτό σας. Αν είστε υπερβολικά απαιτητικοί ή άπληστοι, ο νους σας δεν είναι ούτε πλούσιος ούτε αυτάρκης. Αν χάσουμε τον πρωταρχικό, αυτάρκη νου μας, θα χάσουμε και όλες μας τις αρχές. Όταν ο νους σας γίνει απαιτητικός, όταν λαχταράτε κάτι, στο τέλος θα παραβιάσετε τις ίδιες σας τις αρχές: να μη λέτε ψέματα, να μην κλέβετε, να μη σκοτώνετε, να μην είστε ανήθικοι, και ούτω καθεξής. Αν κρατήσετε τον πρωταρχικό σας νου, οι αρχές σας θα διατηρηθούν ακέραιες από μόνες τους.

 

Ο νους του αρχάριου δεν σκέφτεται «Έχω πετύχει κάτι». Όλες οι σκέψεις που έχουν ως πυρήνα τους το εγώ περιορίζουν τον απεριόριστο νου μας. Όταν δεν σκεφτόμαστε τι θέλουμε να πετύχουμε, όταν η σκέψη μας δεν εστιάζει στο εγώ, τότε είμαστε αληθινά αρχάριοι. Και τότε μπορούμε όντως να μάθουμε κάτι. Ο νους του αρχάριου είναι ο νους της συμπόνιας. Όταν ο νους μας είναι συμπονετικός, είναι και απεριόριστος. Ο Ντόγκεν-ζεντζί, ιδρυτής της σχολής μας, τόνιζε πάντα πόσο σημαντικό είναι να ανακτήσουμε τον απεριόριστο πρωταρχικό μας νου. Τότε θα είμαστε πάντα αληθινοί απέναντι στον εαυτό μας, θα συμπονούμε όλα τα πλάσματα και θα μπορούμε πραγματικά να ασκηθούμε στην πρακτική μας.

 

Οπότε, το δυσκολότερο είναι να διατηρεί κανείς πάντα τον νου του αρχάριου. Δεν χρειάζεται να κατανοείτε σε βάθος το Ζεν. Αν και διαβάζετε πολλά για το Ζεν, πρέπει να διαβάζετε κάθε πρόταση με φρέσκο νου. Δεν πρέπει να λέτε «Ξέρω τι είναι το Ζεν» ή «Έχω φτάσει στη φώτιση». Αυτό είναι το πραγματικό μυστικό στις τέχνες: πρέπει να είστε πάντα αρχάριοι. Αυτό πρέπει να το προσέξετε πολύ. Αν ξεκινήσετε να ασκείστε στην πρακτική του ζαζέν, θα αρχίσετε να εκτιμάτε τον νου του αρχάριου. Αυτό είναι το μυστικό της πρακτικής του Ζεν.

 

Το ΖΕΝ ΝΟΥΣ, Ο ΝΟΥΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΡΙΟΥ κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Key Books στις 31 Μαρτίου.

Οδηγός Βιβλίου